Previous Verse
Next Verse

Shloka 80

प्रह्लादचरितम् (हिरण्यकशिपोः स्वर्गापहरणं, प्रह्लादस्य विष्णुभक्तिः, उपदेशः)

तापत्रयेणाभिहतं यद् एतद् अखिलं जगत् तदा शोच्येषु भूतेषु द्वेषं प्राज्ञः करोति कः

tāpatrayeṇābhihataṃ yad etad akhilaṃ jagat tadā śocyeṣu bhūteṣu dveṣaṃ prājñaḥ karoti kaḥ

Quand l’univers tout entier est frappé par les trois sortes d’afflictions, quel sage nourrirait de la haine envers des êtres qui sont eux-mêmes objets de compassion?

तापत्रयेणby the threefold suffering
तापत्रयेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootताप (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयः तापाः)
अभिहतम्afflicted, struck
अभिहतम्:
Karta (Predicate adjective of जगत्)
TypeAdjective
Rootअभि + हन् (धातु) → अभिहत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘struck/afflicted’
यत्which
यत्:
Sambandha (Relative marker)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
एतत्this
एतत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
अखिलम्entire
अखिलम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘जगत्’ इत्यस्य विशेषण
जगत्world
जगत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तदाthen
तदा:
Kriya-vishesana (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक (then)
शोच्येषुamong those worthy of pity
शोच्येषु:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootशोच्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; ‘भूतेषु’ इत्यस्य विशेषण (worthy of pity)
भूतेषुamong beings
भूतेषु:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
द्वेषम्hatred
द्वेषम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootद्वेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्राज्ञःa wise person
प्राज्ञः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्राज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
करोतिdoes, makes
करोति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कःwho?
कः:
Karta (Interrogative subject)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक

Sage Parāśara (addressing Maitreya)

L
Living beings (bhūtas)
T
Threefold suffering (tāpatraya)

FAQs

This verse uses tāpatraya to frame all beings as inherently afflicted in saṃsāra, making compassion—not hatred—the wise response.

He argues that since the whole world is struck by suffering, beings are ‘śocya’ (worthy of pity); therefore a prājña should not cultivate dveṣa.

Though Vishnu is not named in this line, the ethic of compassion aligns with Vaishnava dharma: recognizing the Lord’s sovereignty over a suffering-bound world and responding with non-hatred and moral clarity.