Verse 5
Mahavakya
नैषोऽन्धकारोऽयमात्मा । विद्या हि काण्डान्तरादित्यो ज्योतिर्मण्डलं ग्राह्यं नापरम् । असावादित्यो ब्रह्मेत्यजपयोपहितं हंसः सोऽहम् । प्राणापानाभ्यां प्रतिलोमानुलोमाभ्यां समुपलभ्यैवं सा चिरं लब्ध्वा त्रिवृदात्मनि ब्रह्मण्यभिध्यायमाने सच्चिदानन्दः परमात्माविर्भवति ॥५–६॥
न । एषः । अन्धकारः । अयम् । आत्मा । विद्या । हि । काण्ड-अन्तर-आदित्यः । ज्योतिः-मण्डलम् । ग्राह्यम् । न । अपरम् । असौ । आदित्यः । ब्रह्म । इति । अजप-उपहितम् । हंसः । सः । अहम् । प्राण-अपानाभ्याम् । प्रतिलोम-अनुलोमाभ्याम् । समुपलभ्य । एवम् । सा । चिरम् । लब्ध्वा । त्रिवृत्-आत्मनि । ब्रह्मणि । अभिध्यायमाने । सत्-चित्-आनन्दः । परम-आत्मा । आविर्भवति ॥५–६॥
naiṣo ’ndhakāro ’yam ātmā | vidyā hi kāṇḍāntarādityo jyotir-maṇḍalaṃ grāhyaṃ nāparam | asāv ādityo brahmeti ajapayopahitaṃ haṃsaḥ so ’ham | prāṇāpānābhyāṃ pratilomānulomābhyāṃ samupalabhyaivaṃ sā ciraṃ labdhvā trivṛd-ātmani brahmaṇy abhidhyāyamāne sac-cid-ānandaḥ paramātmāvirbhavati ||5–6||
Ce Soi n’est pas cette obscurité. La vidyā doit être saisie comme le soleil au sein des sections (rituelles), comme l’orbe de lumière — et non autrement. Ce soleil est Brahman : le Haṃsa, accompagné de l’ajapa (mantra non proféré), est « Je suis Lui ». L’ayant ainsi reconnu par prāṇa et apāna, selon les mouvements inverse et direct, et après avoir longtemps établi cette pratique/réalisation, lorsque l’on médite sur Brahman dans le Soi triple, le Paramātman — Sat-Cit-Ānanda, Être-Conscience-Félicité — se manifeste.
This Self is not this darkness. Knowledge indeed is to be apprehended as the sun within the (ritual) sections, as the orb of light—and not otherwise. That sun is Brahman: the Haṃsa, accompanied by the ajapa (unuttered) [mantra], is ‘I am He’. Having thus realized (it) by means of prāṇa and apāna, through reverse and forward (courses), and having obtained that (practice/realization) for a long time, when one meditates on Brahman in the Self that is threefold, the Supreme Self—being Existence, Consciousness, and Bliss—manifests.