Shloka 10

Devanagari script

आश्रमात्तु तत स्तस्मान्निष्क्रम्य स विशाम्पतिः।।3.75.10।।आजगाम ततः पम्पां लक्ष्मणेन सह प्रभुः।

Transliteration

āśramāt tu tataḥ tasmān niṣkramya sa viśāṃpatiḥ | ājagāma tataḥ pampāṃ lakṣmaṇena saha prabhuḥ || 3.75.10 ||

Translation

Alors le seigneur des hommes sortit de cet āśrama ; et Rāma, accompagné de Lakṣmaṇa, se dirigea vers le lac Pampā.

Word by Word

• आश्रमात्: from the hermitage
• आश्रमात्: अपादान (Apādāna/अपादान)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• तु: but/indeed
• तु: सम्बन्ध (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (contrast/emphasis)

• ततः: then
• ततः: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: काल/क्रमवाचक-अव्यय (then/thereafter)

• तस्मात्: from that
• तस्मात्: अपादान (Apādāna/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• निष्क्रम्य: having gone out
• निष्क्रम्य: पूर्वक्रिया (Gerundial/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: निस्√क्रम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund), पूर्वकाल (prior action)

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• विशाम्पतिः: lord of men
• विशाम्पतिः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश् + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विशाम् पति:)

• आजगाम: came/went
• आजगाम: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ√गम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• ततः: then
• ततः: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रमवाचक-अव्यय (then)

• पम्पाम्: to Pampā
• पम्पाम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पम्पा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; गत्यर्थक-क्रियायाः कर्म (destination)

• लक्ष्मणेन: with Lakṣmaṇa
• लक्ष्मणेन: सहकारक-सम्बन्ध (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• सह: together with
• सह: सहकारक (Sahakāraka/सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सह-अव्यय (together with)

• प्रभुः: the lord
• प्रभुः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Context

Then Rama the lord of men along with Lakshmana departed from the hermitage and went to Pampa.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Pampā (Lake Pampā)
• Āśrama (hermitage—Śabarī’s)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is steadfastness in purpose: after honoring a devotee-sage, Rāma continues his rightful quest without delay, showing disciplined commitment.

What is the narrative situation?

Rāma and Lakṣmaṇa depart Śabarī’s hermitage and travel onward toward Pampā, the region connected with their next alliances.

Which character virtue is emphasized?

Perseverance and leadership—Rāma is depicted as ‘lord of men,’ moving forward calmly and decisively with his brother.