Shloka 84

Adhyaya 50 — Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)

Sanskrit

यस्मिन् गृहे नराः पञ्च स्त्रीत्रयं तावतिश्च गाः ।

अन्धकारेन्धनाग्निश्च तद्गृहं वसतिस्तव ॥

Transliteration

yasmin gṛhe narāḥ pañca strī-trayaṃ tāvatīś ca gāḥ | andhakāra-indhanāgniś ca tad-gṛhaṃ vasatis tava ||

Translation

La maison où se trouvent cinq hommes, trois femmes et autant de vaches—et où règnent l’obscurité, le bois de feu et le feu—cette maison est ta demeure.

Word by Word

• यस्मिन्: in which
• यस्मिन्: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; सम्बन्ध-निर्देशक relative pronoun (locative)

• गृहे: in the house
• गृहे: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• नराः: men
• नराः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• पञ्च: five
• पञ्च: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्चन् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्या; विशेषणम् (numeral adjective) — नराः इति पदस्य संख्या

• स्त्री-त्रयम्: a group of three women
• स्त्री-त्रयम्: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; द्विगु-समास (numeral compound)

• तावतिः: as many (same number)
• तावतिः: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तावती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘so many/as many’ (quantifier)

• च: and
• च: समुच्चय (Samuccaya/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• गाः: cows
• गाः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन

• अन्धकार-इन्धन-अग्निः: darkness, fuel, and fire
• अन्धकार-इन्धन-अग्निः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्धकार (प्रातिपदिक) + इन्धन (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (copulative) समास

• च: and
• च: समुच्चय (Samuccaya/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• तत्-गृहम्: that house
• तत्-गृहम्: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘that’ + house = that house)

• वसतिः: dwelling, abode
• वसतिः: प्रधाना-विशेष्य (Predicate nominal/विधेय)
• Type: Noun
• Root: वसति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• तव: of you/your
• तव: सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; possessive genitive

Speakers

• Didactic voice addressing a Yakṣa/inauspicious presence

Shakti Aspects

• Alakṣmī implied

Key Themes

• Nimitta (omens)
• Household disorder
• Poverty/overcrowding imagery (contextual)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse reads like an omen-catalog: certain configurations (numbers, darkness, rough living conditions) are treated as signs of inauspicious habitation. It reflects a traditional worldview linking visible domestic conditions with unseen fortune.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Ancillary instruction; not part of the five hallmark topics.

What is the esoteric significance?

Darkness is a direct emblem of tamas; ‘fuel and fire’ without the balancing markers of purity and light can signify uncontrolled consumption—an inner pattern that attracts misfortune.