Next Verse

Shloka 1

Adhyāya 14: Sudēṣṇā Sends Sairandhrī to Kīcaka’s House (सुदेष्णा–सैरन्ध्री–कीचक संवादः)

&++ 4५० () अपन आप ३- प्रमाथ तथा उन्‍्मथन आदि मल्लयुद्धके दाँव-पेचोंके नाम हैं। इनकी व्याख्या नीलकण्ठी आदि टीकाओंमें मल्लशास्त्रके अनुसार इस प्रकार दी गयी है-- निपात्य पेषणं भूमौ प्रमाथ इति कथ्यते । यत्‌ तूत्थायाड्रथनं तदुन्मथनमुच्यते ।। क्षेपणं कथ्यते यत्‌ तु स्थानात्‌ प्रच्यावनं हठात्‌ ।। उभयोर्भुजयोर्मुष्टिस्रोमध्ये निपात्यते । मुष्टिरित्युच्यते तज्जैर्मल्लविद्याविशारदै: ।। अवाड्मुखं स्कन्धगतं भ्रामयित्वा तदैव यः । क्षिप्तस्य शब्द: स भवेद्‌ वराहोद्धूतनि:स्वनः ।। तर्जन्यड्गुष्ठमध्येन प्रसारितकरो हि यः । सम्प्रहारतलाख्यस्तु संग्राहो वज्रमिष्यते ।। अड्डुल्य: प्रसृता यास्तु ता: प्रसृष्टा उदीरिता: ।। ६- आकृष्य क्रोडीकरणं प्रकर्षणमुदाह्मतम्‌ | आकर्षणं लीलयैव सम्मुखीकरणं स्मृतम्‌ ।। पुरः पश्चात्‌ पार्श्रयोश्चाभ्याकर्षो भ्रमणं तथा । पश्चात्‌ प्रपातनं वेगाद्‌ विकर्षणमुदाह्नतम्‌ ।। िल ह आ जल रन्‍ [28% का (कीचकवधपर्व) चतुर्दशो<5 ध्याय: कीचकका द्रौपदीपर आसक्त हो उससे प्रणययाचना करना और द्रौपदीका उसे फटकारना वैशम्पायन उवाच वसमानेषु पार्थेषु मत्स्यस्य नगरे तदा । महारथेषु छन्नेषु मासा दश समाययु:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! उस समय कुन्तीके उन महारथी पुत्रोंको मत्स्यराजके नगरमें छिपकर रहते हुए धीरे-धीरे दस महीने बीत गये। राजन! यज्ञसेनकुमारी द्रौपदी, जो स्वयं स्वामिनीकी भाँति सेवाके योग्य थी, रानी सुदेष्णाकी शुश्रूषा करती हुई बड़े कष्टसे वहाँ रहती थी

vaiśampāyana uvāca | vasamāneṣu pārtheṣu matsyasya nagare tadā | mahārathēṣu channēṣu māsā daśa samāyayuḥ ||

Vaiśampāyana dit : Tandis que les fils de Pṛthā (les Pāṇḍava), grands guerriers, vivaient cachés dans la cité du roi des Matsya, dix mois s’écoulèrent peu à peu. En ce temps-là, Draupadī, fille de Yajñasena (Yājñasenī), elle-même digne d’être servie comme une souveraine, y demeurait dans une grande détresse, au service de la reine Sudeṣṇā.

वैशम्पायनःVaishampayana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
वसमानेषुwhile (they were) dwelling
वसमानेषु:
Adhikarana
TypeVerb
Rootवस्
FormShatru (present active participle), Masculine, Locative, Plural
पार्थेषुamong the sons of Pritha (the Pandavas)
पार्थेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Locative, Plural
मत्स्यस्यof Matsya (kingdom/king)
मत्स्यस्य:
TypeNoun
Rootमत्स्य
FormMasculine, Genitive, Singular
नगरेin the city
नगरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनगर
FormNeuter, Locative, Singular
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
महारथेषुamong the great chariot-warriors
महारथेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमहारथ
FormMasculine, Locative, Plural
छन्नेषुhidden/disguised
छन्नेषु:
Adhikarana
TypeVerb
Rootछद्
FormKta (past passive participle), Masculine, Locative, Plural
मासाःmonths
मासाः:
Karta
TypeNoun
Rootमास
FormMasculine, Nominative, Plural
दशten
दश:
TypeAdjective
Rootदशन्
FormMasculine, Nominative, Plural
समाययुःpassed by / elapsed
समाययुः:
TypeVerb
Rootसम्-आ-या
FormPerfect, 3, Plural, Parasmaipada

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pārthas (Pāṇḍavas)
M
Matsya (kingdom/king)
M
Matsya-nagara (city of Matsya)