Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Bhīṣma–Jāmadagnya-saṃvādaḥ

Bhishma’s account of the encounter with Rāma Jāmadagnya

ताक्षाप्युग्राश्चर्मणा वारयित्वा खड्गेनाजौ पातयित्वा नरेन्द्र । बाणैर्दिव्यैर्जामदग्न्यस्य संख्ये दिव्यानश्वानभ्यवर्ष ससूतान्‌,नरेन्द्र! उन भयंकर शक्तियोंको भी मैंने ढालसे रोककर तलवारसे रणभूमिमें काट गिराया। तत्पश्चात्‌ परशुरामजीके दिव्य घोड़ों तथा सारथिपर मैंने दिव्य बाणोंकी वर्षा आरम्भ कर दी

tākṣāpy ugrāś carmaṇā vārayitvā khaḍgenājau pātayitvā narendra | bāṇair divyair jāmadagnyasya saṅkhye divyān aśvān abhyavarṣa sasūtān narendra ||

Bhīṣma dit : «Ô roi, je parai ces projectiles farouches avec mon bouclier et, au plus fort de la mêlée, je les abattis de mon épée. Puis, dans le combat contre Rāma Jāmadagnya (Paraśurāma), je me mis à faire pleuvoir des flèches divines sur ses chevaux divins et sur son cocher.»

ताक्षान्spears/śaktis (missile-weapons)
ताक्षान्:
Karma
TypeNoun
Rootताक्ष (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
उग्रान्fierce/terrible
उग्रान्:
Karma
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
चर्मणाwith a shield (leather-shield)
चर्मणा:
Karana
TypeNoun
Rootचर्मन् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
वारयित्वाhaving warded off/stopped
वारयित्वा:
TypeVerb
Rootवृ (धातु, वारयति caus.)
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
खड्गेनwith a sword
खड्गेन:
Karana
TypeNoun
Rootखड्ग (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Singular
अजौin battle
अजौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअज (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
पातयित्वाhaving felled/caused to fall
पातयित्वा:
TypeVerb
Rootपत् (धातु, पातयति caus.)
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
नरेन्द्रO king (lord of men)
नरेन्द्र:
TypeNoun
Rootनरेन्द्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
बाणैःwith arrows
बाणैः:
Karana
TypeNoun
Rootबाण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Plural
दिव्यैःdivine
दिव्यैः:
Karana
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Plural
जामदग्न्यस्यof Jāmadagnya (Paraśurāma)
जामदग्न्यस्य:
TypeNoun
Rootजामदग्न्य (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
संख्येin battle
संख्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंख्या (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Locative, Singular
दिव्यान्divine
दिव्यान्:
Karma
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
अश्वान्horses
अश्वान्:
Karma
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
अभ्यवर्षम्I showered (upon)
अभ्यवर्षम्:
TypeVerb
Rootवृष् (धातु) + अभि (उपसर्ग)
FormImperfect (Laṅ), 1st, Singular, Parasmaipada
ससूतान्together with charioteers
ससूतान्:
Karma
TypeAdjective
Rootससूत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
नरेन्द्रO king
नरेन्द्र:
TypeNoun
Rootनरेन्द्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
N
Narendra (the king addressed, i.e., Dhṛtarāṣṭra in context)
R
Rāma Jāmadagnya (Paraśurāma)
S
shield
S
sword
D
divine arrows
D
divine horses
C
charioteer (sūta)

Educational Q&A

Even amid a righteous duel, a warrior’s dharma emphasizes controlled, skillful force—defense first (warding off with shield), then measured counteraction—rather than uncontrolled destruction.

Bhīṣma recounts his combat with Paraśurāma: he blocks fierce attacks with his shield, cuts them down with his sword on the battlefield, and then rains divine arrows upon Paraśurāma’s divine horses and charioteer.