Previous Verse
Next Verse

Shloka 73

Varṇa-dharma and Rājadharma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Outline (वर्णधर्म-राजधर्म-प्रश्नोत्तरम्)

मूलकर्मक्रिया चात्र मायायोगश्न वर्णित: । दूषणं स्रोतसां चैव वर्णितं चास्थिराम्भसाम्‌,इस ग्रन्थमें कोशकी वृद्धि करनेवाले जो कृषि, वाणिज्य आदि मूल कर्म हैं, उनके करनेका प्रकार बताया गया है। मायाके प्रयोगकी विधि समझायी गयी है। स्रोततल और अस्थिरजलके दोषोंका वर्णन किया गया है

mūlakarmakriyā cātra māyāyogaś ca varṇitaḥ | dūṣaṇaṃ srotasāṃ caiva varṇitaṃ cāsthirāmbhasām ||

Bhīṣma dit : « Ici est exposée la méthode juste pour exercer les occupations fondamentales qui engendrent la richesse — telles que l’agriculture et le commerce. L’usage pratique de la ‘māyā’ (artifice stratégique, ruse) y est également expliqué. En outre, on y décrit les défauts et les périls liés aux cours d’eau et aux eaux instables. »

{'mūla''root
{'mūla':
fundamental', 'karma''work
fundamental', 'karma':
action (often with ethical implications)', 'kriyā''procedure
action (often with ethical implications)', 'kriyā':
method of doing', 'cātra (ca + atra)''and here
method of doing', 'cātra (ca + atra)':
in this context', 'māyā''contrivance
in this context', 'māyā':
strategic device (not necessarily immoral, but requiring discernment)', 'yoga''application
strategic device (not necessarily immoral, but requiring discernment)', 'yoga':
method', 'varṇitaḥ''described
method', 'varṇitaḥ':
expounded', 'dūṣaṇam''fault
expounded', 'dūṣaṇam':
harmful factor', 'srotasām''of streams/currents/water-channels', 'caiva (ca + eva)': 'and indeed
harmful factor', 'srotasām':
and also', 'asthira''unstable
and also', 'asthira':
unreliable', 'ambhasām''of waters'}
unreliable', 'ambhasām':

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma