Next Verse

Shloka 1

राजधर्मः—राष्ट्ररक्षणं, दण्डनीतिः, हयग्रीवोपाख्यानम्

Royal Duty: Protection, Penal Policy, and the Hayagrīva Exemplum

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ९ श्लोक मिलाकर कुल ४३ श्लोक हैं।) ऑपन-माज बक। अस्त पञ्चविशो< ध्याय: सेनजित्‌के उपदेशयुक्त उद्घारोंका उल्लेख करके व्यासजीका युधिष्ठिरको समझाना वैशम्पायन उवाच द्वैषयायनवच: श्रुत्वा कुपिते च धनंजये । व्यासमामन्त्रय कौन्तेय: प्रत्युवाच युधिछ्िर:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! व्यासजीकी बात सुनकर और अर्जुनके कुपित हो जानेपर कुन्तीनन्दन युधिष्ठिरने व्यासजीको आमन्त्रित करके उत्तर देना आरम्भ किया इस प्रकार श्रीमह्याभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत राजधर्मानुशासनपर्वमें सेनजित्‌का उपाख्यानविषयक पचीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २५ ॥। नल्लजा5 >> 7 जा षड्विशो<5ध्याय: युधिष्ठिरके द्वारा धनके त्यागकी ही महत्ताका प्रतिपादन वैशम्पायन उवाच अस्मिन्नेव प्रकरणे धनंजयमुदारधी: । अभिनीततरं वाक्यमित्युवाच युधिष्ठिर:

vaiśampāyana uvāca

dvaipāyanavacaḥ śrutvā kupite ca dhanañjaye |

vyāsam āmantrya kaunteyaḥ pratyuvāca yudhiṣṭhiraḥ ||

Vaiśampāyana dit : «Ô Janamejaya, après avoir entendu les paroles de Dvaipāyana (Vyāsa) et voyant Dhanañjaya (Arjuna) s’irriter, Yudhiṣṭhira, fils de Kuntī, invita Vyāsa à parler et commença sa réponse.»

वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
द्वैषायन-वचःthe words of Dvaipāyana (Vyāsa)
द्वैषायन-वचः:
Karma
TypeNoun
Rootद्वैषायन-वचस्
FormNeuter, Accusative, Singular
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
TypeVerb
Rootश्रु
FormAbsolutive (ktvā), Parasmaipada
कुपितेwhen (he was) angry
कुपिते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootकुपित
FormMasculine, Locative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
धनंजयेin/when Dhanañjaya (Arjuna)
धनंजये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootधनंजय
FormMasculine, Locative, Singular
व्यासम्Vyāsa
व्यासम्:
Karma
TypeNoun
Rootव्यास
FormMasculine, Accusative, Singular
आमन्त्र्यhaving addressed/invited
आमन्त्र्य:
TypeVerb
Rootआ-मन्त्र्
FormAbsolutive (lyap), Parasmaipada
कौन्तेयःthe son of Kuntī (Yudhiṣṭhira)
कौन्तेयः:
Karta
TypeNoun
Rootकौन्तेय
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
TypeVerb
Rootप्रति-उ-वच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
D
Dvaipāyana (Vyāsa)
V
Vyāsa
D
Dhanañjaya (Arjuna)
Y
Yudhiṣṭhira
K
Kuntī