द्रोणपर्व — अध्याय १६२: प्रातःसंध्यायां युद्धप्रवृत्तिः तथा रजोमेघे संमूढता
द्रोणिमित्यब्रवीद् वाक््य॑ दृष्टवा योधान् निपातितान् । तदनन्तर सुवर्णचित्रित, सजल जलधरके समान गम्भीर घोष करनेवाले तथा युद्धसे कभी पीठ न दिखानेवाले सौ रथों एवं शूरवीर रथियोंसे घिरे हुए पांचाल-राजकुमार महारथी धृष्टद्यम्नने अपने योद्धाओंको मारा गया देख द्रोणकुमार अश्वत्थामासे इस प्रकार कहा-- ।। आचार्यपुत्र दुर्बुद्धे किमन्यै्निहतैस्तव,“खोटी बुद्धिवाले आचार्यपुत्र! दूसरोंको मारनेसे तुम्हें क्या लाभ है? यदि शूरमा हो तो रणक्षेत्रमें मेरे साथ भिड़ जाओ। इस समय मेरे सामने खड़े तो हो जाओ, मैं अभी तुम्हें मार डालूँगा'
sañjaya uvāca | droṇim ity abravīd vākyaṃ dṛṣṭvā yodhān nipātitān | tad-anantaraṃ suvarṇa-citrita-sajalajaladhara-sama-gambhīra-ghoṣa-karaṇaiḥ yuddhe kadācid api pṛṣṭhaṃ na darśayadbhiḥ śata-rathaiḥ śūra-rathibhiś ca parivṛtaḥ pāñcāla-rāja-kumāro mahārathī dhṛṣṭadyumno yodhān hatān dṛṣṭvā droṇa-kumāram aśvatthāmānam ity uvāca— “ācārya-putra durbuddhe kim anyair nihatais tava? yadi śūro ’si raṇa-kṣetre mayā saha yudhyasva. idānīṃ mama purataḥ tiṣṭha; adyaiva tvāṃ haniṣyāmi.”
Sañjaya dit : Voyant les guerriers abattus, Dhṛṣṭadyumna s’adressa au fils de Droṇa. Alors le prince des Pāñcālas—lui-même grand guerrier de char—entouré de cent chars et de vaillants combattants, dont les attelages étincelaient d’or et dont le fracas était profond comme le tonnerre de nuées lourdes de pluie, des hommes qui ne tournaient jamais le dos au combat, voyant ses propres troupes massacrées, parla ainsi à Aśvatthāman, fils de Droṇa : «Ô fils du maître, toi dont le jugement est dévoyé ! Que gagnes-tu à tuer les autres ? Si tu es vraiment un héros, combats-moi sur ce champ de bataille. Tiens-toi devant moi à présent : je te tuerai sur-le-champ.»
संजय उवाच
The passage frames a warrior-ethic of accountability: instead of seeking advantage by striking down others, a true hero should face an equal opponent directly. It highlights the tension between rage-driven slaughter and the ideal of honorable combat.
After seeing his soldiers killed, Dhrishtadyumna advances in force and confronts Ashvatthama. He taunts him for killing lesser fighters and calls him to stand and fight face-to-face, threatening to kill him immediately.