Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

भीमकर्णसमागमः | Bhīma–Karṇa Encounter

निकृत्या राज्यहरणं वनवासं च पाण्डव । परिक्‍्लेशं च कृष्णाया हृदि कृत्वा पराक्रमम्‌,पाण्डुनन्दन! दुर्योधनने छलसे तुमलोगोंका राज्य छीन लिया है, तुम्हें जो वनवासका कष्ट भोगना पड़ा है तथा द्रौपदीको जो दुःख और अपमान उठाना पड़ा है--इन सब बातोंको मन-ही-मन याद करके पराक्रम करो

nikṛtyā rājyaharaṇaṁ vanavāsaṁ ca pāṇḍava | parikleśaṁ ca kṛṣṇāyā hṛdi kṛtvā parākramam, pāṇḍunandana ||

Vāyu dit : «Ô Pāṇḍava, ô fils de Pāṇḍu—dépouillé de ton royaume par la ruse, ayant enduré l’exil dans la forêt, et gardant au cœur la souffrance et l’humiliation supportées par Kṛṣṇā (Draupadī), ranime ta vaillance et agis avec une résolution de héros.»

निकृत्याby deceit, through treachery
निकृत्या:
Karana
TypeNoun
Rootनिकृत्या (स्त्री. प्रातिपदिकम्)
FormFeminine, Instrumental, Singular
राज्यहरणम्the taking away of the kingdom
राज्यहरणम्:
Karma
TypeNoun
Rootराज्यहरण (नपुं. प्रातिपदिकम्)
FormNeuter, Accusative, Singular
वनवासम्exile in the forest
वनवासम्:
Karma
TypeNoun
Rootवनवास (पुं. प्रातिपदिकम्)
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
पाण्डवO Pāṇḍava
पाण्डव:
TypeNoun
Rootपाण्डव (पुं. प्रातिपदिकम्)
FormMasculine, Vocative, Singular
परिक्लेशम्affliction, suffering
परिक्लेशम्:
Karma
TypeNoun
Rootपरिक्लेश (पुं. प्रातिपदिकम्)
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
कृष्णायाःof Kṛṣṇā (Draupadī)
कृष्णायाः:
TypeNoun
Rootकृष्णा (स्त्री. प्रातिपदिकम्)
FormFeminine, Genitive, Singular
हृदिin (your) heart
हृदि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootहृद् (नपुं. प्रातिपदिकम्)
FormNeuter, Locative, Singular
कृत्वाhaving made, having placed (in mind)
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund)
पराक्रमम्valor, heroic effort
पराक्रमम्:
Karma
TypeNoun
Rootपराक्रम (पुं. प्रातिपदिकम्)
FormMasculine, Accusative, Singular
पाण्डुनन्दनO son of Pāṇḍu
पाण्डुनन्दन:
TypeNoun
Rootपाण्डुनन्दन (पुं. प्रातिपदिकम्)
FormMasculine, Vocative, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyudeva
P
Pāṇḍava (son of Pāṇḍu)
P
Pāṇḍu
K
Kṛṣṇā (Draupadī)
K
Kingdom (rājya)
F
Forest-exile (vanavāsa)

Educational Q&A

The verse urges righteous courage: let the memory of injustice (the deceitful loss of the kingdom), the discipline of exile, and the wrong done to Draupadī become inner fuel for steadfast, dharma-aligned valor rather than despair.

Vāyudeva addresses a Pāṇḍava warrior, exhorting him to recall the Kauravas’ treachery and Draupadī’s suffering, and to translate that remembrance into decisive heroic action in the ongoing battle context of Droṇa Parva.