Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

भीष्मपर्व — अध्याय ११०: पार्थभीमयोः प्रहारः तथा भीष्माभिमुखं संग्रामविस्तारः

Arjuna and Bhima’s pressure; escalation toward Bhishma

न्यविशत्‌ कुरुभि: सार्ध हृष्टरूपै: समन्‍्तत: । भारत! भीष्म भी समरभूमिमें सूृंजयों तथा पाण्डवोंको जीतकर आपके पुत्रोंद्वारा प्रशंसित और अभिवन्दित हो अत्यन्त हर्षमें भरे हुए कौरवोंके साथ शिविरमें गये ।। ततो रात्रि: समभवत्‌ सर्वभूतप्रमोहिनी,तत्पश्चात्‌ सम्पूर्ण भूतोंको मोहमयी निद्रामें डालनेवाली रात्रि आ गयी। उस भयंकर रात्रिके आरम्भकालमें वृष्णिवंशियोंसहित दुर्धर्ष संजय और पाण्डव गुप्तमन्त्रणाके लिये एक साथ बैठे

sañjaya uvāca |

nyaviśat kurubhiḥ sārdhaṃ hṛṣṭarūpaiḥ samantataḥ |

tato rātriḥ samabhavat sarvabhūtapramohinī |

tatpaścāt sampūrṇa-bhūtān mohamayīṃ nidrāṃ prāpaṇayantī rātriḥ samupasthitā |

tasyā bhīṣaṇāyā rātryā ārambhakāle vṛṣṇivaṃśyaiḥ saha durdharṣaḥ sañjayaḥ pāṇḍavāś ca guptamantraṇāyai ekatra niṣeduḥ ||

Sañjaya dit : Entouré de toutes parts par les Kuru, dont les visages rayonnaient d’allégresse, Bhīṣma se retira au camp après avoir vaincu sur le champ de bataille les Sṛñjaya et les Pāṇḍava, et tes fils le louèrent et le saluèrent avec respect. Puis vint la nuit—la nuit qui égare tous les êtres—plongeant le monde entier dans un sommeil d’illusion. Au commencement de cette nuit terrible, l’invincible Sañjaya et les Pāṇḍava, avec les Vṛṣṇi, s’assirent en un même lieu pour tenir un conseil secret.

न्यविशत्entered
न्यविशत्:
Karta
TypeVerb
Rootविश् (प्रवेशने) + नि- (उपसर्ग)
Formलङ् (Imperfect), 3, Singular, परस्मैपद
कुरुभिःwith the Kurus
कुरुभिः:
Karana
TypeNoun
Rootकुरु
FormMasculine, Instrumental, Plural
सार्धम्together (with)
सार्धम्:
Karana
TypeIndeclinable
Rootसार्धम्
हृष्ट-रूपैःwith joyful appearances
हृष्ट-रूपैः:
Karana
TypeAdjective
Rootहृष्ट (ppp of हृष्) + रूप
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
समन्ततःon all sides
समन्ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः
ततःthen
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
रात्रिःnight
रात्रिः:
Karta
TypeNoun
Rootरात्रि
FormFeminine, Nominative, Singular
समभवत्came to be / occurred
समभवत्:
Karta
TypeVerb
Rootभू (सत्तायाम्) + सम्- (उपसर्ग)
Formलङ् (Imperfect), 3, Singular, परस्मैपद
सर्व-भूत-प्रमोहिनीdeluding all beings
सर्व-भूत-प्रमोहिनी:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व + भूत + प्रमोहिनी (from प्र-√मुह्, caus./fem. agent)
FormFeminine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīṣma
K
Kurus (Kauravas)
D
Dhṛtarāṣṭra’s sons (Kaurava princes)
S
Sṛñjayas
P
Pāṇḍavas
V
Vṛṣṇis