Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Ādi Parva, Adhyāya 68 — Sarvadamana’s Childhood and Śakuntalā’s Claim at Court

वैशम्पायन उवाच पौरवाणां वंशकरो दुष्यन्तो नाम वीर्यवान्‌ । पृथिव्याश्षतुरन्‍्ताया गोप्ता भरतसत्तम,वैशम्पायनजीने कहा--भरतवंशशिरोमणे! पूरुवंशका विस्तार करनेवाले एक राजा हो गये हैं, जिनका नाम था दुष्यन्त। वे महान्‌ पराक्रमी तथा चारों समुद्रोंसे घिरी हुई समूची पृथ्वीके पालक थे

vaiśampāyana uvāca | pauravāṇāṃ vaṃśakaro duṣyanto nāma vīryavān | pṛthivyāś caturantāyā goptā bharatasattama ||

Vaiśampāyana dit : «Ô le meilleur des Bhārata, il s’éleva un roi puissant nommé Duṣyanta, qui étendit la lignée des Paurava. D’une grande vaillance, il fut le protecteur de la terre entière—du monde dans ses quatre directions—et régna en roi gardien selon le devoir royal.»

वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karma
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
पौरवाणाम्of the Pauravas
पौरवाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपौरव
FormMasculine, Genitive, Plural
वंशकरःlineage-founder/propagator
वंशकरः:
Karta
TypeNoun
Rootवंशकर
FormMasculine, Nominative, Singular
दुष्यन्तःDuṣyanta
दुष्यन्तः:
Karta
TypeNoun
Rootदुष्यन्त
FormMasculine, Nominative, Singular
नामby name
नाम:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनामन्
वीर्यवान्mighty, valorous
वीर्यवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootवीर्यवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपृथिवी
FormFeminine, Genitive, Singular
चतुरन्तायाःof (the earth) bounded by four ends (i.e., four seas)
चतुरन्तायाः:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootचतुरन्ता
FormFeminine, Genitive, Singular
गोप्ताprotector
गोप्ता:
Karta
TypeNoun
Rootगोप्तृ
FormMasculine, Nominative, Singular
भरतसत्तमO best of the Bharatas
भरतसत्तम:
Sampradana
TypeNoun
Rootभरतसत्तम
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Duṣyanta
P
Pauravas (Pūru lineage)
B
Bhāratas (Bharata lineage)
P
Pṛthivī (Earth)

Educational Q&A

The verse highlights rājadharma: a true king is a goptā (guardian) of the whole realm, combining valor with the responsibility to protect and sustain the world-order, while also ensuring continuity of a righteous lineage.

Vaiśampāyana introduces King Duṣyanta as a powerful Paurava ruler who expanded the dynasty and protected the entire earth, setting the stage for the lineage that culminates in the Bhārata story.