Previous Verse
Next Verse

Shloka 51

Pāṇḍu’s Marriages, Conquests, and Triumphal Return (पाण्डोर्विवाह-विजय-प्रत्यागमनम्)

भरतानां समुच्छेदो व्यक्त मद्धाग्यसंक्षयात्‌ व्यथितां मां च सम्प्रेक्ष्य पितृवंशं च पीडितम्‌,“मेरे भाग्यका नाश हो जानेसे अब भरतवंशका उच्छेद हो चला है, यह स्पष्ट दिखायी दे रहा है। इसके कारण मुझे व्यथित और पितृकुलको पीड़ित देख भीष्मने इस कुलकी वृद्धिके लिये मुझे एक सम्मति दी है। बेटी! उस सम्मतिकी सार्थकता तुम्हारे अधीन है। तुम भीष्मके बताये अनुसार मुझे उस अवस्थामें पहुँचाओ, जिससे मैं अपने अभीष्टकी सिद्धि देख सकूँ

vaiśampāyana uvāca |

bharatānāṃ samucchedo vyaktaṃ madbhāgyasaṃkṣayāt |

vyathitāṃ māṃ ca samprekṣya pitṛvaṃśaṃ ca pīḍitam ||

Vaiśampāyana dit : «À mesure que ma propre fortune s’épuise, l’extinction de la lignée des Bharata apparaît désormais au grand jour. Me voyant accablée et voyant la lignée des ancêtres en détresse, Bhīṣma a proposé une voie pour accroître cette maison. Ma fille, la réussite de ce conseil dépend de toi. Agis comme Bhīṣma l’a indiqué et conduis-moi à l’état où je pourrai voir s’accomplir mon désir le plus cher.»

भरतानाम्of the Bharatas
भरतानाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootभरत
FormMasculine, Genitive, Plural
समुच्छेदःdestruction; extinction
समुच्छेदः:
Karta
TypeNoun
Rootसमुच्छेद
FormMasculine, Nominative, Singular
व्यक्तम्clear; evident
व्यक्तम्:
Karta
TypeAdjective
Rootव्यक्त
FormNeuter, Nominative, Singular
मद्भाग्यसंक्षयात्from the loss of my fortune
मद्भाग्यसंक्षयात्:
Apadana
TypeNoun
Rootमद्-भाग्य-संक्षय
FormMasculine, Ablative, Singular
व्यथिताम्afflicted; distressed
व्यथिताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootव्यथित
FormFeminine, Accusative, Singular
माम्me
माम्:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सम्प्रेक्ष्यhaving seen; observing
सम्प्रेक्ष्य:
TypeVerb
Rootसम्+प्रेक्ष्
FormLyap (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral here), —, —, —
पितृवंशम्the paternal lineage
पितृवंशम्:
Karma
TypeNoun
Rootपितृ-वंश
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
पीडितम्afflicted; oppressed
पीडितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपीडित
FormMasculine, Accusative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
Bharata dynasty (Bharatavaṃśa)
B
Bhīṣma
A
ancestral lineage (pitṛvaṃśa)
D
daughter (addressed woman; in context: Satyavatī)