Adhyaya 18

Verse 1

तस्यैतां दानवाश् चेष्टां दृष्ट्वा दैत्यपतेर् भयात् आचचक्षुः स चोवाच सूदान् आहूय सत्वरः

Al ver esta maniobra suya, los Dánavas —por temor al señor de los Daityas— lo informaron de inmediato; y él, convocando a los cocineros a toda prisa, emitió su orden.

Verse 2

हे सूदा मम पुत्रो ऽसाव् अन्येषाम् अपि दुर्मतिः कुमार्गदेशिको दुष्टो हन्यताम् अविलम्बितम्

“¡Oh cocineros! Ese, aunque es mi propio hijo, se ha convertido en un corruptor de otros: un hombre de consejo perverso, un maestro del camino equivocado, de conducta malvada. Que sea ejecutado de inmediato, sin demora.”

Verse 3

हालाहलं विषं तस्य सर्वभक्ष्येषु दीयताम् अविज्ञातम् असौ पापो वध्यतां मा विचार्यताम्

“Que el mortal veneno Hālāhala sea mezclado en toda su comida. Ese pecador miserable actúa sin ser visto ni reconocido; dadle muerte de inmediato, que no haya deliberación.”

Verse 4

ते तथैव ततश् चक्रुः प्रह्लादाय महात्मने विषदानं यथाज्ञप्तं पित्रा तस्य महात्मनः

Entonces, exactamente como se les había ordenado, llevaron a cabo la administración del veneno al gran alma Prahlada, tal como su padre había ordenado contra aquel noble.

Verse 5

हालाहलं विषं घोरम् अनन्तोच्चारणेन सः अभिमन्त्र्य सहान्नेन मैत्रेय बुभुजे तदा

Ese terrible veneno, Halahala, habiéndolo santificado con la pronunciación del nombre de Ananta, él lo consumió entonces, oh Maitreya, tomándolo junto con la comida.

Verse 6

अविकारं स तद् भुक्त्वा प्रह्लादः स्वस्थमानसः अनन्तख्यातिनिर्वीर्यं जरयाम् आस दुर्विषम्

Habiendo consumido ese terrible veneno, Prahlada permaneció totalmente inalterado. Por el poder ilimitado de su sagrada devoción, hizo que ese veneno mortal perdiera su fuerza.

Verse 7

ततः सूदा भयत्रस्ता जीर्णं दृष्ट्वा महाविषम् दैत्येश्वरम् उपागम्य प्रणिपत्येदम् अब्रुवन्

Entonces los Sūdas, temblando de miedo al ver que el poderoso veneno había sido consumido, se acercaron al señor de los Daityas y, inclinándose ante él, dijeron estas palabras.

Verse 8

दैत्यराज विषं दत्तम् अस्माभिर् अतिभीषणम् जीर्णं तच् च सहान्नेन प्रह्लादेन सुतेन ते

Oh rey de los Daityas, administramos un veneno espantoso; sin embargo, tu hijo Prahlada lo consumió y digirió, incluso junto con su comida, sin sufrir daño alguno.

Verse 9

त्वर्यतां त्वर्यतां सद्यो हे हे दैत्यपुरोहिताः कृत्यां तस्य विनाशाय उत्पादयत मा चिरम्

¡Daos prisa, daos prisa de inmediato! ¡Oh sacerdotes de los Daityas! Cread un Krtya (ser destructivo) para su ruina; ¡no tardéis!

Verse 10

सकाशम् आगम्य ततः प्रह्लादस्य पुरोहिताः सामपूर्वम् अथोचुस् ते प्रह्लादं विनयान्वितम्

Entonces, acercándose a Prahlāda, sus preceptores domésticos le hablaron primero con palabras conciliadoras, suaves y prudentes, al humilde y bien educado Prahlāda.

Verse 11

जातस् त्रैलोक्यविख्यात आयुष्मन् ब्रह्मणः कुले दैत्यराजस्य तनयो हिरण्यकशिपोर् भवान्

Oh longevo: eres célebre en los tres mundos; has nacido en el linaje de Brahmā y eres hijo del rey daitya Hiraṇyakaśipu.

Verse 12

किं दैवैः किम् अनन्तेन किम् अन्येन तवाश्रयः पिता समस्तलोकानां त्वं तथैव भविष्यसि

¿Qué necesidad tienes de los dioses? ¿Qué de Ananta, o de cualquier otra cosa? Te has refugiado en Aquel que es el Padre de todos los mundos; y tú también quedarás establecido en ese mismo estado supremo.

Verse 13

तस्मात् परित्यजैनां त्वं विपक्षस्तवसंहिताम् वाच्यः पिता समस्तानां गुरूणां परमो गुरुः

Por eso, abandona esa actitud hostil que has acumulado en tu interior. Habla de Aquel que es el Padre de todos, el Maestro supremo, el Maestro de los maestros.

Verse 14

एवम् एतन् महाभागाः श्लाघ्यम् एतन् महाकुलम् मरीचेः सकले ऽप्य् अस्मिन् त्रैलोक्ये नान्यथा वदेत्

Así es, oh muy afortunados: este gran y noble linaje de Marīci es verdaderamente digno de alabanza. En todo el triple mundo, nadie hablaría de él de otro modo.

Verse 15

पिता च मम सर्वस्मिञ् जगत्य् उत्कृष्टचेष्टितः एतद् अप्य् अवगच्छामि सत्यम् अत्रापि नानृतम्

Mi padre, en todo este mundo, es el más eminente en conducta y en logros. Esto también lo comprendo: aquí igualmente es verdad; no hay falsedad en ello.

Verse 16

गुरूणाम् अपि सर्वेषां पिता परमको गुरुः यद् उक्तं भ्रान्तिस् तत्रापि स्वल्पापि हि न विद्यते

Aun entre todos los maestros, el padre es el Guru supremo. En lo que ha dicho no hay ni el más leve error; no se halla allí rastro de ilusión.

Verse 17

पिता गुरुर् न संदेहः पूजनीयः प्रयत्नतः तत्रापि नापराध्यामीत्य् एवं मनसि मे स्थितम्

El padre es, sin duda, un guru; debe ser venerado con sincero empeño. Con todo, en mi corazón permanece firme esta resolución: “Aun allí no cometeré falta.”

Verse 18

यत् त्व् एतत् किम् अनन्तेनेत्य् उक्तं युष्माभिर् ईदृशम् को ब्रवीति यथायुक्तं किं तु नैतद् वचो ऽर्थवत्

Pero esa observación vuestra—«¿Qué tiene esto que ver con Ananta?»—no es algo que un hombre sensato diga de modo apropiado; en verdad, tales palabras no son significativas.

Verse 19

इत्य् उक्त्वा सो ऽभवन् मौनी तेषां गौरवयन्त्रितः प्रहस्य च पुनः प्राह किम् अनन्तेन साध्व् इति

Dicho esto, guardó silencio, contenido por el respeto hacia ellos. Luego, sonriendo, volvió a decir: «Buen señor, ¿qué necesidad hay de una explicación sin fin?»

Verse 20

साधु भोः किम् अनन्तेन साधु भो गुरवो मम श्रूयतां यद् अनन्तेन यदि खेदं न यास्यथ

Bien dicho—¿para qué una explicación interminable? Bien dicho, venerables maestros míos. Si no os cansáis, escuchad, por favor, lo que he de exponer con amplitud.

Verse 21

धर्मार्थकाममोक्षाख्यः पुरुषार्थ उदाहृतः चतुष्टयम् इदं यस्मात् तस्मात् किं किम् इदं वृथा

Dharma, Artha, Kāma y Mokṣa se proclaman como los cuatro fines del ser humano. ¿Qué podría haber más allá de ellos? Entonces, ¿por qué vagar en vano tras otras búsquedas?

Verse 22

मरीचिमिश्रैर् दक्षेण तथैवान्यैर् अनन्ततः धर्मः प्राप्तस् तथैवान्यैर् अर्थः कामस् तथापरैः

Por Marīci y los sabios de su linaje, por Dakṣa y por incontables otros, el Dharma fue alcanzado y establecido; por otras estirpes se aseguró el Artha, y por otras más se reguló el Kāma—así, en variedad sin fin, los fines de la vida se dispusieron en el mundo.

Verse 23

तत्तत्त्ववेदिनो भूत्वा ज्ञानध्यानसमाधिभिः अवापुर् मुक्तिम् अपरे पुरुषा ध्वस्तबन्धनाः

Al volverse conocedores de la Realidad tal cual es, algunos—por el conocimiento, la meditación y la quietud del samādhi—alcanzaron la liberación, con sus ataduras totalmente destruidas.

Verse 24

संपदैश्वर्यमाहात्म्यज्ञानसंततिकर्मणाम् विमुक्तेश् चैकतो लभ्यं मूलम् आराधनं हरेः

Prosperidad, soberanía, verdadera grandeza, conocimiento liberador, digna descendencia, frutos de la acción justa—e incluso la liberación final: todo ello se obtiene a la vez de una sola raíz, la adoración de Hari.

Verse 25

यतो धर्मार्थकामाख्यं विमुक्तिश् च फलं द्विजाः तेनापि हि किम् इत्य् एवम् अनन्तेन किम् उच्यते

¡Oh, dos veces nacidos! De Aquel de quien brotan los frutos llamados dharma, artha y kāma, y aun el fruto final, la liberación, ¿qué podría ser incluso ese fruto para Él? Así, ¿qué puede decirse del Infinito?

Verse 26

किं वात्र बहुनोक्तेन भवन्तो गुरवो मम वदन्तु साधु वासाधु विवेको ऽस्माकम् अल्पकः

¿Para qué tantas palabras aquí? Vosotros sois mis venerables maestros; decidme con claridad qué es lo recto y qué no lo es, pues nuestro discernimiento es pequeño.

Verse 27

दह्यमानस् त्वम् अस्माभिर् अग्निना बाल रक्षितः भूयो न वक्ष्यसीत्य् एवं नैवं ज्ञातो ऽस्य् अबुद्धिमान्

“Aunque estabas siendo quemado por el fuego que nosotros levantamos, niño, fuiste protegido. Pensando: ‘Ahora ya no hablarás de nuevo’, aquel necio no comprendió la verdad de lo sucedido.”

Verse 28

यद्य् अस्मद्वचनान् मोहग्राहं न त्यक्ष्यते भवान् ततः कृत्यां विनाशाय तव सृक्ष्याम दुर्मते

Si, pese a nuestras palabras, no abandonas este aferramiento engañoso, entonces, oh de mente perversa, desataremos una kṛtyā para causar tu destrucción.

Verse 29

कः केन रक्ष्यते जन्तुर् जन्तुः कः केन हन्यते हन्ति रक्षति चैवात्मा जगत् सर्वं चराचरम्

¿Quién es protegido por quién, y qué criatura es muerta por quién? Sólo el Sí mismo (Ātman) destruye y también salvaguarda; el Sí mismo lo impregna y rige todo el universo, lo móvil y lo inmóvil.

Verse 30

इत्य् उक्तास् तेन ते क्रुद्धा दैत्यराजपुरोहिताः कृत्याम् उत्पादयाम् आसुर् ज्वालामालोज्ज्वलाननाम्

Así dirigidos por él, los sacerdotes del rey Daitya estallaron en ira; y en su furia, engendraron una 'Kritya' —una fuerza nacida del rito— con el rostro resplandeciente de guirnaldas de fuego.

Verse 31

अतिभीमा समागम्य पादन्यासक्षतक्षितिः शूलेन सा सुसंक्रुद्धा तं जघानाथ वक्षसि

Entonces Atibhīmā se precipitó hacia adelante —tan poderosa que la misma tierra quedaba marcada bajo sus pisadas— y, inflamada de feroz ira, le golpeó en el pecho con su tridente.

Verse 32

तत् तस्य हृदयं प्राप्य शूलं बालस्य दीप्तिमत् जगाम खण्डितं भूमौ तत्रापि शतधाभवत्

Esa lanza resplandeciente, habiendo golpeado el corazón del niño, cayó destrozada al suelo, y aun allí se rompió en cien pedazos.

Verse 33

यत्रानपायी भगवान् हृद्य् आस्ते हरिर् ईश्वरः भङ्गो भवति वज्रस्य तत्र शूलस्य का कथा

Donde el imperecedero Señor Hari, el Gobernante Supremo, mora en el corazón y nunca parte, allí incluso el rayo se hace añicos; ¿qué podría lograr entonces una simple lanza?

Verse 34

अपापे तत्र पापैश् च पातिता दैत्ययाजकैः तान् एव सा जघानाशु कृत्या नाशं जगाम च

Aunque lanzada contra el inocente por los pecadores sacerdotes Daitya, ella mató rápidamente a esos mismos hombres, y la propia fuerza maligna (Kritya) fue destruida.

Verse 35

कृत्यया दह्यमानांस् तान् विलोक्य स महामतिः त्राहि कृष्णेत्य् अनन्तेति वदन्न् अभ्यवपद्यत

Al verlos abrasados por la kṛtyā, aquel magnánimo clamó: «¡Sálvanos, oh Kṛṣṇa—oh Ananta!» y al instante se refugió por completo en el Señor.

Verse 36

सर्वव्यापिञ् जगद्रूप जगत्स्रष्टर् जनार्दन त्राहि विप्रान् इमान् अस्माद् दुःसहान् मन्त्रपावकात्

Oh Señor omnipenetrante, cuya forma es el universo, Creador de los mundos, Janārdana: salva a estos brahmanes; líbranos de este fuego insoportable, encendido por el poder del mantra.

Verse 37

यथा सर्वेषु भूतेषु सर्वव्यापी जगद्गुरुः विष्णुर् एव तथा सर्वे जीवन्त्व् एते पुरोहिताः

Así como Viṣṇu, el Maestro del universo, omnipenetrante, mora en todos los seres, así también que vivan todos estos sacerdotes, sostenidos y protegidos.

Verse 38

यथा सर्वगतं विष्णुं मन्यमानो ऽनपायिनम् चिन्तयाम्य् अरिपक्षे ऽपि जीवन्त्व् एते तथा द्विजाः

Sabiendo que Viṣṇu lo penetra todo y jamás está ausente, aun entre las filas enemigas mantengo este pensamiento: «Así también, que vivan estos dvijas».

Verse 39

ये हन्तुम् आगता दत्तं यैर् विषं यैर् हुताशनः यैर् दिग्गजैर् अहं क्षुण्णो दष्टः सर्पैश् च यैर् अहम्

Aquellos que vinieron a matarme—por quienes se me dio veneno; por quienes se empleó el fuego; por quienes fui hollado por los elefantes de las direcciones; y por quienes fui mordido por serpientes—todos ellos…

Verse 40

तेष्व् अहं मित्रपक्षे च समः पापो ऽस्मि न क्वचित् यथा तेनाद्य सत्येन जीवन्त्व् असुरयाजकाः

Entre ellos—aun estando del lado de mis amigos—permanezco ecuánime; no hay en mí culpa alguna. Por esta verdad pronunciada hoy, que vivan quienes ofrecen sacrificios a los Asuras.

Verse 41

इत्य् उक्तास् तेन ते सर्वे संस्पृष्टाश् च निरामयाः समुत्तस्थुर् द्विजा भूयस् तं चोचुः प्रश्रयान्वितम्

Así interpelados por él, todos aquellos sabios dos veces nacidos—tocados por su mano y libres de aflicción—se levantaron de nuevo; y otra vez, con reverencia y humildad, le hablaron.

Verse 42

दीर्घायुर् अप्रतिहतो बलवीर्यसमन्वितः पुत्रपौत्रधनैश्वर्यैर् युक्तो वत्स भवोत्तमः

Que seas longevo, sin oposición ni obstáculo; dotado de fuerza y valor. Hijo querido, que llegues a ser excelso, bendecido con hijos y nietos, con riqueza y con prosperidad soberana.

Verse 43

इत्य् उक्त्वा तं ततो गत्वा यथावृत्तं पुरोहिताः दैत्यराजाय सकलम् आचचक्षुर् महामुने

Dicho esto, los sacerdotes se marcharon; y, oh gran sabio, fueron y relataron al rey de los Daityas todo el asunto tal como había ocurrido.