Adhyaya 1

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ ते संप्रवक्ष्यामि क्षेत्रगर्भं महोदयम् । तद्वस्त्रापथमाहात्म्यं यत्र रैवतको गिरिः

Īśvara dijo: Ahora te declararé plenamente el profundo “corazón del lugar sagrado”, un asunto grande y auspicioso: la glorificación de Vastrāpatha, donde se alza el monte Raivataka.

Verse 2

दामोदरं रैवतके भवं वस्त्रापथे तथा । एतद्रैवतकं क्षेत्रं वस्त्रापथमिति स्मृतम्

Dāmodara mora en Raivataka, y Bhava (Śiva) asimismo en Vastrāpatha. Por ello, este campo sagrado de Raivataka es recordado con el nombre de “Vastrāpatha”.

Verse 3

सुवर्णरेवा यत्रस्था नदी पातकनाशनी । यत्र साक्षात्स्थितः कृष्णो दामोदर इति स्मृतः

Allí fluye el río Suvarṇarevā, destructor de los pecados; y allí mismo mora Kṛṣṇa en persona, recordado con el nombre de Dāmodara.

Verse 4

यत्र स्थितं मृगीकुण्डं महापातकनाशनम् । सकृच्छ्राद्धे कृते यत्र कल्पकोटिसहस्रकम् । पितॄणां जायते तृप्तिरपुनर्भवकांक्षिणी

Allí está el Mṛgīkuṇḍa, que destruye incluso los grandes pecados. Si allí se realiza el śrāddha aunque sea una sola vez, los antepasados alcanzan una satisfacción equivalente a miles de crores de kalpas, una plenitud que ya no anhela nuevo renacimiento.

Verse 5

देव्युवाच । भगवन्विस्तराद्ब्रूहि दामोदरमहोदयम् । क्षेत्रगर्भस्य माहात्म्यं कर्णिकारूपसंस्थितम्

La Diosa dijo: Oh Señor, expón con detalle la gran gloria de Dāmodara, y la grandeza de la esencia interior del kṣetra, establecida en la forma de la karṇikā, el corazón central del loto.

Verse 6

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि दामोदरहरिं प्रति । इतिहासं पुराख्यातमृषिभिः कल्पवासिभिः

Īśvara dijo: Escucha, oh Diosa; relataré acerca de Dāmodara-Hari un antiguo relato, proclamado desde antaño por los sabios que moraron a través de los kalpas.

Verse 7

गंगातीरे शुभे रम्ये पुण्ये जनपदाकुले । ऋषिभिः सेविते नित्यं स्वर्गमार्गप्रदे ध्रुवम्

En la auspiciosa ribera del Gaṅgā—hermosa, santa y colmada de poblados—ese lugar es frecuentado siempre por los ṛṣis, y con certeza concede el sendero hacia el cielo.

Verse 8

तत्र ज्ञानविदो विप्रा यजंति विविधैर्मखैः । ऋषयः सांख्ययोगेन दानेनैवेतरे जनाः

Allí, los brāhmaṇas versados en el saber sagrado celebran el culto mediante diversos sacrificios; los ṛṣis avanzan por Sāṃkhya y Yoga; y los demás, por la dána, la caridad meritoria.

Verse 9

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा स्वर्गमभीप्सवः । सेवंते तज्जलं दिव्यं देवानामपि दुर्लभम्

Brāhmaṇas, kṣatriyas, vaiśyas y śūdras—anhelando el cielo—acuden a esa agua divina, difícil de obtener incluso para los dioses.

Verse 10

तत्र राजा गजोनाम बली सर्वजनाधिपः । गंगाजलाभिषेकार्थं त्यक्वा राज्यं जगाम ह

Allí había un rey poderoso llamado Gaja, señor de todo su pueblo; y, con el propósito de recibir la unción (abhiṣeka) con las aguas del Gaṅgā, renunció al reino y partió.

Verse 11

भार्या तस्य सती साध्वी पुत्रिणी रूपसंयुता । साऽप्ययात्सह तेनैव भर्त्रा वै भर्तृवत्सला

Su esposa—satī virtuosa y piadosa, bendecida con hijos y dotada de hermosura—partió también con ese mismo esposo, pues lo amaba y le era fiel.

Verse 12

संगता नाम नाम्ना च दक्षा दाक्षायणी यथा । एवं निवसतोस्तत्र वर्षाणामयुतं गतम्

Ella se llamaba Saṅgatā, diestra y capaz como Dakṣāyāṇī, la hija de Dakṣa. Así, mientras ambos moraban allí, transcurrieron diez mil años.

Verse 13

आजगाम ऋषिस्तत्र भद्रोनाम महायशाः । सहितो बहुभिर्विप्रैर्जपहोमपरायणैः

Entonces llegó allí el sabio de gran renombre llamado Bhadra, acompañado por muchos bráhmanas entregados al japa y al homa.

Verse 14

त्यक्त्वा संसारमार्गं तु स्वर्गमार्गजिगीषवः । गंगानिषेवणं कृत्वा स्फोटयित्वाऽत्मजं मलम्

Renunciando al sendero del samsāra y anhelando conquistar el camino del cielo, rindieron devoción al Gaṅgā y sacudieron la impureza nacida del propio ser.

Verse 15

जलं दत्त्वा तु भूतेभ्यः पूजयित्वा जनार्द्दनम् । यावद्यांति नदीतीर ऋषयो भद्रकादयः । तावत्पश्यंति राजानं गजं वरगजोपमम्

Tras ofrecer agua a los seres y adorar a Janārdana, cuando los sabios encabezados por Bhadra se dirigían a la ribera del río, vieron al rey Gaja, espléndido como un noble elefante.

Verse 16

तेनैव दृष्टा मुनयो राज्ञा निहतकल्मषाः । सप्तर्षयो यथा स्वर्गे सुरराजेन धीमता

A aquellos sabios los vio ese rey, ya libre de mancilla, tal como en el cielo el prudente señor de los dioses contempla a los Siete Ṛṣis.

Verse 17

तमृषिं स च संप्रेक्ष्य पदानि दश पंच च । आगच्छन्त्वत्र पूजार्हा भवतो मम मन्दिरम्

Al ver a aquel sabio, avanzó quince pasos y dijo: «Venid aquí, venerables dignos de culto; dignaos venir a mi morada».

Verse 18

पश्यंतु संगतां सर्वे मम भार्यां यशस्विनीम् । तस्याः पूजां समादाय यो मार्गो मनसि स्थितः

Que todos contemplen a mi ilustre esposa, Saṅgatā. Habiendo recibido debidamente su adoración, seguid el sendero que está firme en vuestro corazón.

Verse 19

तं गच्छध्वं महाभागाः पुण्याः पुण्यमभीप्सवः । एवमुक्तास्तु ते राज्ञा ऋषयः कौतुकान्विताः । आजग्मुर्मंदिरं शुभ्रं पुरंदरपुरोपमम्

Id allí, oh afortunados, santos que anheláis mérito. Dicho esto por el rey, los sabios, colmados de curiosidad, llegaron a la mansión resplandeciente, semejante a la ciudad de Purandara (Indra).

Verse 20

आसनानि विचित्राणि दत्त्वा तेषां मनस्विनी । संगता राजराजेन सार्द्धमग्रे व्यवस्थिता

Saṅgatā, sabia y resuelta, les ofreció asientos variados y espléndidos. Luego, junto al rey de reyes, tomó su lugar al frente.

Verse 21

कृत्वा करपुटं राजा ऋषीणां पुण्यकर्मणाम् । बभाषे वचनं राजा भद्रो भद्रं सुसंगतम्

El rey, juntando las palmas en reverencia ante los sabios de obras santas, pronunció palabras adecuadas y auspiciosas, bien puestas y a su debido tiempo.

Verse 22

वसुधा वसुसंपूर्णा मंडिता नगरी पुरी । पर्वतैश्च समुद्रैश्च सरिद्भिश्च सरोवरैः

La tierra, colmada de tesoros, engalanaba aquella ciudad, adornada por montañas y mares, por ríos y lagos.

Verse 23

ग्रामैश्चतुष्पथैर्घोरैर्गोकुलैराकुलीकृता । नररत्नैरश्वरत्नैर्गजरत्नैस्तु संकुला

Estaba colmada de aldeas y de atareados cruces de caminos; bullía de asentamientos de vaqueros; y se hallaba también repleta de “joyas humanas”, de nobles caballos y de espléndidos elefantes.

Verse 24

दुस्त्यजा भोगभोक्तृणां परं ज्ञानमजानताम् । संसारेऽत्र महाघोरे पुनरावृत्तिकारिणि

Para quienes sólo viven para gozar de los placeres y no conocen la sabiduría suprema, este terrible saṃsāra es difícil de abandonar, pues sin cesar provoca el retorno repetido (renacimiento).

Verse 25

पतंति पुरुषा भद्र पत्राणीव पुनःपुनः । कृतेन येन विप्रेंद्र स्वर्गं प्राप्नोति निर्मलम् । दानेन तपसा चैव तत्त्वमा चक्ष्व सुव्रत

Los hombres caen una y otra vez, oh Bhadra, como hojas. Oh el mejor de los brāhmaṇas, ¿por qué obra se alcanza el cielo inmaculado? Dime la verdad: ¿por la dádiva y por la austeridad, oh tú de excelentes votos?

Verse 26

भद्र उवाच । तीर्थानि तोयपूर्णानि देवाः पाषाणमृन्मयाः । आत्मस्थं ये न पश्यंति ते न पश्यंति तत्परम्

Dijo Bhadra: «Los tīrthas son sólo aguas llenas de agua; los dioses son imágenes de piedra o de barro. Quienes no ven al Supremo morando en el Sí mismo, ésos no ven en verdad lo Más Alto».

Verse 27

संति तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च । पुण्यतोया पवित्रश्च सरितः सागरास्तथा । बहुपुण्यप्रदा पृथ्वी स्थानेस्थाने पदेपदे

Hay muchos tīrthas y muchos santuarios sagrados. También los ríos y los océanos purifican: sus aguas están colmadas de mérito. La tierra concede abundante mérito, lugar tras lugar, paso a paso.

Verse 28

यद्यस्ति तव राजेंद्र ज्ञानं ज्ञानवतां वर । विष्णुं जिष्णुं हृषीकेशं शंखिनं गदिनं तथा

Si en verdad posees sabiduría, oh señor de reyes, el mejor entre los sabios, entonces conoce a Viṣṇu: el Victorioso (Jiṣṇu), Hṛṣīkeśa, el que porta la caracola y asimismo el que empuña la maza.

Verse 29

चतुर्भुजं महाबाहुं प्रभासे दैत्यसूदनम् । वाराहं वामनं चैव नारसिंहं बलार्जुनम्

De cuatro brazos y de poderosos brazos, el matador de los daitya en Prabhāsa—conócelo como Varāha y Vāmana, y también como Narasiṃha, el héroe fuerte (valeroso como Arjuna).

Verse 30

रामं रामं च रामं च पुरुषोत्तममेव च । पुंडरीकेक्षणं चैव गदापाणिं तथैव च

«Recuerda y alaba a Rāma—Rāma—Rāma; y también al Puruṣottama, la Persona Suprema; al Señor de ojos de loto; y asimismo al que lleva la maza en su mano.»

Verse 31

राघवं शक्रदमनं गोविंदं बहुपुण्यदम् । जयं च भूधरं चैव देवदेवं जनार्द्दनम्

«Recuerda a Rāghava, el que somete a Indra; a Govinda, dador de abundante mérito; a Jaya; al Sostenedor de la tierra; al Dios de dioses; y a Janārdana.»

Verse 32

सुरोत्तमं श्रीधरं च हरिं योगीश्वरं तथा । कपिलेशं भूतनाथं श्वेतद्वीपपतिं हरिम्

«Recuerda al Mejor entre los dioses; a Śrīdhara; a Hari; al Señor de los yoguis; a Kapileśa; al Señor de los seres; y a Hari, Soberano de Śvetadvīpa.»

Verse 33

बदर्याश्रमवासौ च नरनारायणौ तथा । पद्मनाभं सुनाभं च हयग्रीवं विशां पते

(Debe recordarse) a Nara y a Nārāyaṇa que moran en Badarī-āśrama; a Padmanābha; a Sunābha; y a Hayagrīva—oh señor de los pueblos.

Verse 34

द्विजनाथं धरानाथं खड्गपाणिं तथैव च । दामोदरं जलावासं सर्वपापहरं हरिम्

(Debe recordarse) al Señor de los dos veces nacidos; al Señor de la tierra; al Portador de la espada; a Dāmodara; al que mora en las aguas; y a Hari, que borra todo pecado.

Verse 35

एतान्येव हि स्थानानि देवदेवस्य चक्रिणः । गच्छते यत्र तत्रैव मुच्यते सर्वपातकैः

En verdad, éstos son los mismos santuarios del Dios de los dioses, el Portador del disco. Adondequiera que uno vaya (a tales lugares), allí mismo queda liberado de toda culpa grave.

Verse 36

गंगा च यमुना चैव तथा देवी सरस्वती । दृषद्वती गोमती च तापी कावेरिणी तथा

El Gaṅgā y el Yamunā, y también la diosa Sarasvatī; el Dṛṣadvatī y el Gomatī; el Tāpi y asimismo el Kāverī.

Verse 37

नर्मदा शर्मदा चैव नदी गोदावरी तथा । शतद्रुश्च तथा विंध्या पयोष्णी वरदा तथा

El Narmadā y el Śarmadā, y también el río Godāvarī; el Śatadru, y asimismo el (río) Vindhyā; el Payoṣṇī y el Varadā también.

Verse 38

चर्मण्वती च सरयूर्गंडकी चंडपापहा । चंद्रभागा विपाशा च शोणश्चैव पुनःपुनः

Carmaṇvatī y Sarayū; Gaṇḍakī, la fiera destructora del pecado; Candrabhāgā, Vipāśā y también Śoṇa—alabadas una y otra vez.

Verse 39

एताश्चान्याश्च बहवो हिमवत्प्रभवाः शुभाः । तासु स्नातो नरः स्वर्गं याति पातकवर्जितः

Estos y muchos otros ríos auspiciosos, nacidos del Himavat: quien se baña en ellos va al cielo, libre de toda culpa.

Verse 40

वनानि नंदनादीनि पर्वता मंदरादयः । नामोच्चारेण येषां हि पापं याति रसातले

Bosques como Nandana y montes como Mandara: con sólo pronunciar sus nombres, el pecado cae a las honduras del inframundo.

Verse 41

गज उवाच । भद्रं हि भाषितं भद्र आख्यानममृतोपमम् । पृच्छामि सर्वधर्मज्ञ त्वामहं किंचिदेव हि

Dijo Gaja: “Oh Bhadra, auspicioso es lo que has dicho; este relato es como néctar. Oh conocedor de todo dharma, deseo preguntarte algo más.”

Verse 42

यस्मिन्मासे दिने यस्मिंस्तीर्थे यस्मिन्क्रमान्नरैः । अक्षयं सेव्यते स्वर्गस्तन्ममाचक्ष्व सुव्रत

¿En qué mes, en qué día, en qué tīrtha, y mediante qué observancia practicada por los hombres se vuelve ‘imperecedero’ el fruto del cielo? Dímelo, oh tú de excelentes votos.

Verse 43

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । अक्षयो येन वै स्वर्गस्तन्मे गदितुमर्हसि

El baño ritual, la caridad, la recitación de mantras, las ofrendas al fuego (homa), el estudio de los Vedas y la adoración de la deidad: ¿por cuál de éstos el cielo otorga un fruto imperecedero? Dímelo, te lo ruego.

Verse 44

भद्र उवाच । श्रूयतां राजशार्दूल कथां कथयतो मम । यां श्रुत्वा मुच्यते पापान्नरो नरवरोत्तम

Dijo Bhadra: «Oh tigre entre los reyes, escucha mientras relato esta historia. Quien la oiga queda libre de pecados, oh el mejor de los hombres».

Verse 45

ऋषीणां कथितं पूर्वं नारदेन महात्मना

Antaño, el magnánimo Nārada contó esto a los sabios rishis.

Verse 46

एवं पृष्टश्च तैः सर्वैर्नारदो मुनिसत्तमः । कथयामास संहृष्टो मेघदुदुभिनिस्वनैः

Así, interrogado por todos ellos, Nārada, el mejor de los munis, comenzó gozoso a narrar, con una voz resonante como el tambor de las nubes y el trueno.

Verse 47

रम्ये हिमवतः पृष्ठे समवाये मया श्रुतम् । तदहं तव वक्ष्यामि श्रोतुकामं नरर्षभ

En una hermosa asamblea en las laderas del Himālaya oí esto. Ahora te lo diré, oh toro entre los hombres, pues deseas escucharlo.

Verse 48

तीर्थान्येव हि सर्वाणि पुनरावर्त्तकानि तु । अक्षयांल्लभते लोकांस्तत्तीर्थं कथयामि ते

En verdad, todos los demás tīrthas otorgan frutos tras los cuales se retorna de nuevo; mas por ese tīrtha se alcanzan mundos imperecederos. Ese tīrtha te lo declararé.

Verse 49

मार्गशीर्षे कान्यकुब्ज उषित्वा राजसत्तम । न शोचति नरो नारी स्वर्गं याति परावरम्

En el mes de Mārgaśīrṣa, habiendo permanecido en Kānyakubja, oh el mejor de los reyes, ni hombre ni mujer se aflige; van al cielo, la morada suprema.

Verse 50

पौषस्य पौर्णमासी या यदि सा क्रियतेऽर्बुदे । वर्षाणामर्बुदं स्वर्गे मोदते पितृभिः सह

Si en Arbuda se cumple debidamente el rito de luna llena (Paurṇamāsī) del mes de Pauṣa, uno se regocija en el cielo por un crore de años, junto con los Pitṛs (antepasados).

Verse 51

माघ्यां यदि गयाश्राद्धं पितॄणां यच्छते नरः । त्रयाणामपि देवानां चतुर्थः स प्रजायते

Si en el mes de Māgha un hombre ofrece el Gayā-śrāddha a los Pitṛs (antepasados), llega a ser como un “cuarto” entre las tres clases de dioses, nacido en condición divina.

Verse 52

फाल्गुन्यां हिमवत्पृष्ठे वसन्नेकां निशां नरः । स याति परमं स्थानं यत्र देवो जनार्द्दनः

Si en Phālguna un hombre mora una sola noche en las laderas del Himavat, alcanza la morada suprema donde reside el Señor Janārdana.

Verse 53

चैत्र्यां श्राद्धं प्रभासे तु ये कुर्वंति मनीषिणः । न ते मर्त्त्या भवन्तीह कुलजैः सह सत्तमाः

Los sabios que celebran el śrāddha en Prabhāsa durante el mes de Caitra no permanecen aquí como simples mortales; junto con su linaje, se vuelven excelsos y venerables.

Verse 54

चतुर्भुजे तु वैशाख्यां ये कुर्वंति जलप्रिये । तथावंत्यां नरः कश्चित्स याति परमां गतिम्

En Vaiśākha, quienes cumplen el rito prescrito en Caturbhuja—oh amada de las aguas—y asimismo quien lo haga en Avantī, alcanza el destino supremo.

Verse 55

ज्यैष्ठ्यां ज्येष्ठर्क्षयुक्तायां श्राद्धं च त्रितकूपके । कुर्युर्युगानि ते त्रीणि वसंति नाकसद्मनि

En Jyaiṣṭha, cuando se une el asterismo Jyeṣṭhā, quienes realizan el śrāddha en Tritakūpaka moran durante tres yugas en la mansión celestial.

Verse 56

यो व्रजेशवने नद्यां दिनानि नव पंच च । तिष्ठते च नरः स्वर्गं वैकुण्ठमभिगच्छति

Quien permanezca junto al río en Vrajeśavana durante catorce días alcanza el cielo; en verdad llega a Vaikuṇṭha.

Verse 57

श्रावणस्य तु मासस्य पूर्णायां पूर्वसागरे । स्नानं दानं जपं श्राद्धं नरः कुर्वन्न शोचति

En la luna llena de Śrāvaṇa, en el Océano Oriental, quien realiza el baño sagrado, la caridad, la recitación (japa) y el śrāddha no conoce ya la aflicción.

Verse 58

तथा भाद्रपदे क्षेत्रे प्रभासे शशिभूषणम् । पूजयित्वा नरो लिंगं देवलिंगी भवेत्ततः

Asimismo, en Bhādrapada, en el campo sagrado de Prabhāsa, quien adore el liṅga llamado Śaśibhūṣaṇa, después se vuelve “deva-liṅgī”, dotado de un estado de liṅga divino.

Verse 59

आश्विने चंद्रभागायां श्राद्धं स्नानं करोति यः । स्थानं युगसहस्राणां कृतं तेन त्रिविष्टपे

Quien, en Āśvina, realice el baño ritual y el śrāddha en el Candrabhāgā, obtiene una morada en Triviṣṭapa (el cielo) por mil yugas.

Verse 60

अष्टाक्षरैश्चतुर्बाहुं ध्यायंति मुनिसत्तमाः । बहुनाऽत्र किमुक्तेन गजाहं प्रवदामि ते

Con el mantra de ocho sílabas, los mejores sabios meditan en el Señor de cuatro brazos. ¿Qué falta hace decir más aquí? Oh Elefante, te lo declararé con claridad.

Verse 61

दामोदरसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । मासानां कार्त्तिकः श्रेष्ठः कार्त्तिके भीष्मपंचकम्

No ha existido en el pasado, ni existirá en el futuro, un tīrtha igual a Dāmodara. Entre los meses, Kārttika es el supremo; y en Kārttika, el Bhīṣma-pañcaka es especialmente sagrado.

Verse 62

तत्रापि द्वादशी श्रेष्ठा राजन्दामोदरे जले । किमन्यैर्बहुभिस्तीर्थेः कि क्षेत्रैः कि महावनैः । दामोदरे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

Aun allí, oh Rey, el día de Dvādaśī es el mejor para las aguas de Dāmodara. ¿Para qué tantos otros tīrthas, otros campos sagrados o vastos bosques? Quien se baña en Dāmodara queda libre de todos los pecados.

Verse 63

गज उवाच । भद्र भद्रं त्वया प्रोक्तं रसायनमिवापरम् । भूयोऽहं श्रोतुमिच्छामि तीर्थस्यास्य महाफलम्

Dijo el Elefante: Oh Bhadra, lo que has dicho es auspicioso, como otro elixir que da vida. Deseo oír aún más acerca del gran fruto de este tīrtha.

Verse 64

के देशाः किं प्रमाणं तु का नदी केः च पर्वताः । जना वसंति के तत्र ऋषयः के तपस्विनः

¿Qué regiones hay allí, cuál es su extensión, qué río corre, y qué montañas se alzan? ¿Qué gentes habitan allí, y qué ṛṣis y ascetas moran en ese lugar?

Verse 65

भद्र उवाच । पृथिवी वसुसंपूर्णा सागरेण तु वेष्टिता । मंडिता नगरैर्ग्रामैः सुरैः परपुरंजय

Bhadra dijo: La tierra está colmada de riquezas y, en verdad, ceñida por el océano. Está engalanada con ciudades y aldeas—y también con los dioses, oh vencedor de las fortalezas enemigas.

Verse 66

वाराणसी प्रभासं च संगमं सितकृष्णयोः । एवं साराणि तीर्थानि यस्मान्मृत्युहराणि च

Vārāṇasī, Prabhāsa y la confluencia del Río Blanco y el Río Negro: tales son los tīrthas esenciales, pues apartan la muerte (vencen el temor y las ataduras de la mortalidad).

Verse 67

दामोदरेति ये नूनं स्मरंतो यत्र तत्र हि । ते वसंति हरेर्गेहं न सरंति कदाचन

Ciertamente, quienes recuerdan el nombre “Dāmodara”, dondequiera que estén, moran en la morada de Hari y jamás se apartan de ese estado.

Verse 68

सोमनाथस्य सान्निध्य उदयन्तो गिरिर्महान् । तस्य पश्चिमभागे तु रैवतक इति स्मृतः

Cerca de Somanātha se alza la gran montaña llamada Udayanta. En su flanco occidental se halla la montaña recordada como Raivataka.

Verse 69

वाहिनी वहते तत्र नदी कांचनशेखरात् । धातवस्तत्र ते रक्ताः श्वेता नीलास्तथाऽसिताः

Allí fluye el río Vāhinī, que nace de Kāñcanaśekhara. Los minerales que allí se hallan son rojos, blancos, azules y también negros.

Verse 70

पाषाणाः कुञ्जराकाराश्चान्ये सैरिभसन्निभाः । चणकाकृतयश्चान्ये अन्ये गोक्षुरकप्रभाः

Allí hay piedras con forma de elefante; otras se asemejan al poderoso búfalo. Unas tienen figura de garbanzo, y otras resplandecen como el fruto espinoso del gokṣura: tales maravillas se ven en ese recinto sagrado.

Verse 71

वृक्षा वल्ल्यश्च गुल्माश्च संतानाः संत्यनेकशः । सर्वं तत्कांचनमयं मूलं पुष्पं फलं दलम्

Allí hay árboles, enredaderas y arbustos en incontable abundancia; y todo es de naturaleza áurea: raíz, flor, fruto y hoja por igual.

Verse 72

न हि पश्यति पापात्मा मुक्तः पापेन पश्यति । सेव्यते स गिरिर्नित्यं धातुवादपरैर्नरैः

El alma atada por el pecado no lo contempla de veras; sólo quien está libre de pecado puede contemplarlo. Por ello, esa montaña es frecuentada sin cesar por hombres entregados al dhātuvāda, la ciencia sagrada de los metales.

Verse 73

ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैः शूद्रानुगैर्बहिः । पक्षिणस्तत्र बहवः शिवाशिवगिरस्तदा

Afuera estaban los brāhmaṇas, los kṣatriyas, los vaiśyas, los śūdras y los servidores de los śūdras; y allí había también muchas aves, que lanzaban clamores a la vez auspiciosos e infaustos.

Verse 74

हंससारसचक्राह्वाः शुककोकिलबर्हिणः । मृगाश्च वानरेन्द्राश्च हंसा व्याघ्रास्तथैव च

Había cisnes, grullas, aves cakravāka, loros, cucos y pavos reales; también ciervos y monos señoriales—cisnes, y hasta tigres igualmente.

Verse 76

सर्वे विमानमारूढा गच्छन्ति हरिमन्दिरम् । वायुना पातितं यत्र पत्रपुष्पफलादिकम्

Todos ellos, tras subir a los vimānas, se dirigen al templo, morada de Hari. Allí, cuanto—hojas, flores, frutos y demás—es derribado por el viento—

Verse 77

तस्या नद्या जलं स्पृष्ट्वा सर्वं वै मुक्तिमाप्नुते । सा नदी पृथिवीं भित्त्वा पातालादागता नृप

Con sólo tocar el agua de ese río, todos en verdad alcanzan la liberación. Ese río, oh rey, ha surgido desde Pātāla, hendiendo la tierra al ascender.

Verse 78

पूर्वं पन्नगराजस्तु तेन मार्गेण चागतः । स्नातुं दामोदरे तीर्थे यममृत्युप्रघातिनि

Antaño el rey de las serpientes llegó por ese mismo sendero, para bañarse en el tīrtha de Dāmodara, el lugar santo que abate a Yama y a la Muerte.

Verse 79

स्वर्गादागत्य चन्द्रोऽपि यष्टुं यज्ञं सुपुष्कलम् । यक्ष्मरोगाद्विनिर्मुक्तो गतः स्वर्गं निरामयः

Aun Candra (la Luna) descendió del cielo para celebrar un yajña sumamente abundante; liberado de la enfermedad consumidora (yakṣmā), regresó al cielo, sano y sin daño.

Verse 80

बलिना चैव दानानि दत्तान्यागत्य कार्तिके । हरिश्चन्द्रेण विधिना नलेन नहुषेण च

Y también Bali, al venir aquí en Kārtika, otorgó dádivas en caridad; del mismo modo Hariścandra, conforme al rito debido, y asimismo Nala y Nahuṣa.

Verse 81

नाभागेनांबरीषाद्यैः कृतं कर्म सुदुष्करम् । दत्त्वा दानान्यनेकानि गजा गावो हया रथाः

Nabhāga, Ambārīṣa y otros realizaron una obra dificilísima—al dar numerosos dones: elefantes, vacas, caballos y carros.

Verse 82

अनडुत्कांचना भूमिं रत्नानि विविधानि च । छत्राणि विप्रमुख्येभ्यो यानानि चैव वाससी

También dieron toros, oro, tierras y joyas de diversas clases; y a los brāhmaṇas más eminentes les ofrecieron asimismo sombrillas, vehículos y vestiduras.

Verse 83

अन्नानि रसमिश्राणि दत्त्वा दामोदराग्रतः । गतास्ते विष्णु भुवनं नागच्छंति महीतले

Habiendo ofrecido alimentos mezclados con sabores exquisitos ante Dāmodara, fueron a la morada de Viṣṇu y ya no regresan a la tierra.

Verse 84

पत्रं पुष्पं फलं तोयं तस्मिंस्तीर्थे ददाति यः । द्विजानां भक्तिसंयुक्तः स याति जलशायिनम्

Quien en ese tīrtha ofrece hoja, flor, fruto o agua, unido a la devoción hacia los dos veces nacidos, alcanza al Señor que reposa sobre las aguas.

Verse 85

प्रकृतिं चापि यो दद्यान्मुष्टिं वाथ क्षुधार्थिने । विमानवरमारूढः स सोमं प्रति गच्छति

Aun quien da una porción de alimento—sí, aunque sea un puñado—al hambriento, sube a un excelso vimāna y va al reino de Soma.

Verse 86

दामोदराग्रतः कृत्वा पर्वतानन्नसंभवान् । पूजितान्फलपुष्पैश्च दीपं दद्यात्सवर्त्तिकम्

Ante Dāmodara, tras formar “montañas” de alimento y venerarlas con frutos y flores, debe ofrecerse una lámpara provista de mecha.

Verse 87

अवाप्य दुष्करं स्थानं कुलानां तारयेच्छतम् । चतुरंगुलमात्रेपि दत्ते दामोदराग्रतः

Al alcanzar un estado difícil de obtener, libera a cien linajes—si, ante Dāmodara, da aunque sea una medida de cuatro dedos.

Verse 88

दाने युगसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । मा गच्छ हिमवत्पृष्ठं मलयं मा च मन्दरम्

Por tal dádiva, es honrado en el cielo durante miles de yugas. No vayas a las alturas del Himavat, ni al Malaya, ni tampoco al Mandara.

Verse 89

गच्छ रैवतकं शैलं यत्र दामोदरः स्थितः । कृत्वा मासोपवासं तु द्विजो दामोदराग्रतः

Ve al monte Raivataka, donde mora el Señor Dāmodara. Tras guardar un ayuno de un mes, un brāhmana, de pie ante Dāmodara en reverencia, obtiene el fruto prometido.

Verse 90

न निवर्तति कालेन दामोदरपुरं व्रजेत् । करोत्यनशनं यश्च नरो नार्यथवा पुनः । सर्व लोकानतिक्रम्य स हरेर्गेहमाप्नुयात्

Ya no retorna a su debido tiempo; va a la ciudad de Dāmodara. Quienquiera—hombre o mujer—que emprenda el ayuno total, trascendiendo todos los mundos, alcanza la morada misma de Hari.

Verse 91

विघ्नानि तत्र तिष्ठन्ति नित्यं पञ्चशतानि च । धर्मविध्वंसकर्तॄणि नरस्तत्र न गच्छति

Allí permanecen siempre quinientos obstáculos, destructores del dharma; por eso el hombre no va a ese lugar.

Verse 92

प्रद्युम्नबलशैनेयगदाचक्रादिभिः सदा । शतलक्षप्रमाणैस्तु सेव्यते स गिरिर्महान्

Aquel gran monte es servido siempre por Pradyumna, Bala, Śaineya, Gadā, Cakra y otros, en número que asciende a cientos de lakṣas.

Verse 93

क्रीडंति नार्यस्तेषां हि नित्यं दामोदराग्रतः । सुचन्द्रवदना गौर्यः श्यामाश्चैव सुमध्यमाः

Sus mujeres, en verdad, juegan siempre ante Dāmodara: unas de rostro bello como la luna, otras de tez clara y otras de tono oscuro, todas de cintura esbelta.

Verse 94

नितंबिन्यः सुकेशाश्च शुभ्राः स्वायतलोचनाः । सुगंडा ललिताश्चैव सुकक्षाः सुपयोधराः

De caderas gráciles y cabellera hermosa; radiantes y de ojos amplios; de mejillas bellas y encanto—bien ceñidas de cintura y de seno abundante.

Verse 95

शोभमानाः सुजंघाश्च सुपादाः सुन्दरांगुलीः । राजपुत्र्यो गिरौ तस्मिन्हसंति च रमंति च

Resplandecientes, de bellas pantorrillas, pies hermosos y dedos delicados; las princesas en aquel monte ríen y se recrean en el juego.

Verse 96

कौसुंभं पादयुगले कुंकुमं पीतकंचुकम् । ब्राह्मणीभ्यो ददन्तीह स्पर्द्धमानाः पृथक्पृथक्

Aquí, compitiendo unas con otras, entregan a las mujeres brāhmaṇas: tinte de cártamo para el par de pies, kumkuma y corpiños amarillos, cada una por separado.

Verse 97

भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च लेह्यं चोष्यं च पिच्छिलम् । तांबूलं पुष्पसंयुक्तं कार्तिके हरिवासरे

Viandas y comidas, bebidas, dulces para lamer, bocados para masticar y manjares suaves; y betel unido a flores—se ofrecen en Kārtika, en el día sagrado de Hari.

Verse 98

दृष्ट्वा तु रेवतीकुंडं प्रदद्यात्फलमुत्तमम् । पुत्रिणी ऋद्धिसंपन्ना सुभगा जायते सती

Mas al contemplar el Revatī-kuṇḍa se obtiene el fruto supremo: la mujer virtuosa es bendecida con hijos, colmada de prosperidad y favorecida por la fortuna.

Verse 99

एवं कृत्वा तु सा रात्रि नीयते निद्रया विना । वेदघोषैः सुपुण्यैस्तु भारताख्यानवाचनैः

Hecho así, aquella noche transcurre sin sueño, colmada de recitaciones védicas de gran mérito y de la lectura de los relatos del Bhārata.

Verse 100

हुंकृतैस्तलशब्दैश्च तालशब्दैः पुनःपुनः । देशभाषाविभाषिण्यो रामामण्डलमध्यतः । हास्यनृत्यसमायुक्ता राजन्दामोदराग्रतः

Con exclamaciones, palmadas y golpes rítmicos una y otra vez, hablando en lenguas regionales, en medio del círculo de mujeres, ríen y danzan, oh Rey, ante Dāmodara.

Verse 101

पञ्चपाषाणकं हर्म्यं यः करोति शिवालयम् । पंचवर्षसहस्राणि स्वर्ग लोके महीयते

Quien edifica una casa-santuario, templo de Śiva, con cinco piedras, es honrado en el mundo celestial durante cinco mil años.

Verse 102

दशपाषाणसंयुक्तं कृत्वा दामोदराग्रतः । दशवर्षसहस्राणि स्वर्गे हल्लति मल्लति

Habiendo hecho una estructura unida con diez piedras ante Dāmodara, uno se recrea y se regocija en el cielo durante diez mil años.

Verse 103

शतपाषाणकं हर्म्यं यः करोति महन्नृप । मन्दिरं सुन्दरं शुभ्रं स याति हरिमन्दिरम्

Oh gran rey, quien construye una casa-templo de cien piedras, hermosa y pura, alcanza la morada de Hari.

Verse 104

कृत्वा साहस्रिकं चैत्यं बहुरूपसमन्वितम् । सर्वांल्लोकानतिक्रम्य परं ब्रह्माधिगच्छति

Quien edifica un santuario (caitya) mil veces, adornado de múltiples formas, trasciende todos los mundos y alcanza al Brahman Supremo.

Verse 105

पंचवर्णध्वजं दद्याद्दामोदरगृहोपरि । तं तु प्रमाणवर्षाणि दिव्यानि स दिवं व्रजेत्

Debe colocarse un estandarte de cinco colores sobre la casa (templo) de Dāmodara; por el lapso medido de años divinos, él irá al cielo.

Verse 106

तस्य गव्यूतिमात्रेण क्षेत्रं वस्त्रापथं शुभम् । यद्दृष्ट्वा सर्वपापानि विलीयन्ते बहूनि च

Este auspicioso campo sagrado de Vastrāpatha se extiende sólo por un gavyūti; con sólo verlo, muchos pecados—en verdad, todos—se disuelven.

Verse 107

राजंस्तत्पदमायाति यद्गत्वा न निवर्त्तते । पूजयित्वा भवं देवं भवसंभवनाशनम्

Oh rey, alcanza ese estado del que, una vez llegado, no se retorna, tras adorar al Señor Bhava (Śiva), destructor del renacer en el devenir mundano.

Verse 108

नरो नारी नृपश्रेष्ठ शिवलोके महीयते । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य भद्रस्य च सुभाषितम्

Oh excelso rey, sea hombre o mujer, uno es honrado en el mundo de Śiva. Al oír esas palabras—la bien dicha alocución de Bhadra—(prosigue el relato).

Verse 109

आगतः कार्तिकीं कर्त्तुं देवे दामोदरे ततः । ऋग्यजुःसामसंयुक्तैर्ब्राह्मणैर्ब्रह्मवित्तमैः

Entonces llegó para observar el rito de Kārtikī ante el dios Dāmodara, acompañado de brāhmaṇas, conocedores del Brahman y versados en los himnos del Ṛg, del Yajus y del Sāman.

Verse 110

क्षत्रियैः क्षत्रधर्मज्ञैर्वैश्यैर्दानपरायणैः । सह शूद्रैः समायातस्तस्मिंस्तीर्थे गजो नृपः

Junto con kṣatriyas conocedores del deber real, vaiśyas entregados a la caridad y también śūdras, el rey Gaja llegó en compañía a aquel tīrtha.

Verse 111

दत्त्वा दानान्यनेकानि हुत्वा हविर्हुताशने । अग्निष्टोमादिकान्यज्ञान्हयमेधादिकान्बहून् । चकार विधिवद्राजा गजस्तत्र समाहितः

Tras otorgar muchos dones y verter las oblaciones (havis) en el fuego sacrificial, el rey Gaja—con la mente recogida en aquel lugar sagrado—realizó conforme al rito numerosos sacrificios, como el Agniṣṭoma y muchos otros, incluido el Aśvamedha.

Verse 112

ततश्च न्यवसत्तत्र तपः कर्तुं सहर्षिभिः । ऊर्द्ध्वपादाः स्थिता विप्राः पीत्वा धूममधोमुखाः । शुष्कपत्राशनाश्चान्ये अन्ये वै फलभोजनाः

Luego permaneció allí con los ṛṣis para emprender austeridades. Unos brāhmaṇas se mantenían en pie con los pies en alto; otros bebían humo con el rostro hacia abajo; algunos se alimentaban de hojas secas, y otros, en verdad, de frutos.

Verse 113

मूलानि चान्ये भक्षंति अन्ये वार्यंशना द्विजाः । आलोकंति स्वमन्ये च तथान्ये जलशायिनः

Unos comían raíces; otros, los nacidos dos veces (dvija), vivían sólo de agua. Algunos fijaban la mirada en el Sí mismo (Ātman), y otros practicaban el voto de yacer en el agua.

Verse 114

पञ्चाग्निसाधकाश्चान्ये शिलाचूर्णस्य भक्षकाः । जपंति चान्ये संशुद्धा गायत्रीं वेदमातरम् । सावित्रीं मनसा चान्ये देवीमन्ये सरस्वतीम्

Unos practicaban la austeridad de los cinco fuegos, y otros incluso consumían piedra molida. Otros, ya purificados, recitaban la Gāyatrī—Madre de los Vedas; algunos contemplaban a Sāvitrī en la mente, y otros veneraban a la diosa Sarasvatī.

Verse 115

सूक्तानि हि पवित्राणि ब्रह्मणा निर्मितानि च । अन्येऽवसंस्तदा तत्र द्वादशाक्षरचिन्तकाः

Pues los sūkta, los himnos sagrados, son purificadores y fueron compuestos por Brahmā. Entonces, otros moraban allí como contempladores del mantra de doce sílabas.

Verse 116

आलोक्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनःपुनः । इदमेव सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा

Tras examinar todos los śāstra y reflexionar una y otra vez, queda firmemente establecido esto solo: a Nārāyaṇa se le ha de meditar siempre.

Verse 117

आराधितः सुदुष्पारे भवे भगवतो विना । तथा नान्यो महादेवात्पतन्तं योऽभिरक्षति

En este océano de bhava, difícil de cruzar, fuera del Señor que es adorado no hay nadie más. Así también, no hay otro que Mahādeva que proteja al que va cayendo.

Verse 118

गतागतानि वर्तंते चंद्रसूर्यादयो ग्रहाः । अद्यापि न निवर्तंते द्वादशाक्षरचिंतकाः

Los astros como la Luna y el Sol se mueven en sus idas y venidas; pero aun hoy, los contempladores del mantra de doce sílabas no se vuelven atrás de su práctica firme.

Verse 119

येऽक्षरा ऋषयश्चान्ये देवलोकजिगीषवः । प्राप्नुवंति ततः स्थानं दग्धबीजं च तत्तथा

Aquellos sabios imperecederos y otros que anhelan conquistar el mundo de los dioses alcanzan ese estado; y allí su semilla, como si estuviera quemada, queda así en verdad: destruida la causa del renacer.

Verse 120

सकृदुच्चरितं येन हरिरित्यक्षरद्वयम् । बद्धः परिकरस्तेन मोक्षाय गमनं प्रति

Quienquiera que pronuncie хотя sea una sola vez la palabra de dos sílabas «Hari», por él queda asegurado el ajuar para la liberación, y se pone en marcha el camino hacia el mokṣa.

Verse 121

एकभक्तं तथा नक्तमयाच्यमुषितं तथा । एवमादीनि चान्यानि कृत्वा दामोदराग्रतः । कृतकृत्या भवंतीह यावदाभूतसंप्लवम्

Observando disciplinas como comer una sola vez al día, comer sólo de noche y morar sin mendigar—junto con otros votos semejantes—cuando se realizan ante Dāmodara, uno queda cumplido en esta misma vida y permanece así hasta la disolución del cosmos.

Verse 122

स राजा ऋषिभिः सार्द्धं यावत्तिष्ठति तत्र वै । विमानानि सहस्राणि तावत्तत्रागतानि च

Mientras aquel rey permanezca allí junto con los rishis, durante ese mismo tiempo llegan también allí miles de vimānas, los carros celestiales.

Verse 123

गंधर्वाप्सरस्तत्र सिद्धचारणकिन्नराः । सर्वे विमानमारूढाः शतशोऽथ सहस्रशः

Allí, los Gandharvas y las Apsaras, así como los Siddhas, los Cāraṇas y los Kinnaras—todos montados en vimānas—se congregan por cientos y aun por miles.

Verse 124

सर्वैर्जनपदैः सार्द्ध स राजा भार्यया सह । गतो विमानमारूढो यत्तत्पदमनामयम्

Acompañado por todos sus súbditos, aquel rey—junto con su reina—subió al carro celestial y partió hacia ese estado supremo, inmaculado y sin aflicción (la morada más alta).

Verse 125

य इदं पठते नित्यं शृणुयाद्वाऽपि मानवः । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं ब्रह्माधिगच्छति

Quien lo recite a diario—o incluso quien solo lo escuche—queda libre de todo pecado y alcanza al Brahman Supremo (Paramabrahman).

Verse 785

तत्तीर्थस्य प्रभावेन न दुष्टान्याचरंति ते । कालेन मृत्युमायांति पशुपक्षिसरीसृपाः

Por el poder de ese vado sagrado, no cometen actos malvados; y a su debido tiempo, incluso las bestias, las aves y los reptiles llegan a la muerte de modo natural y ordenado.