Adhyaya 15

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । राज्यं प्राप्तो हि देवेंद्रः कथितस्ते गुरुं विना । गुरोरवज्ञया जातो राज्यभ्रंशो हि तस्य तु

Los sabios dijeron: «Se dice que Devendra (Indra) alcanzó la soberanía sin su guru. Pero por despreciar al guru, le sobrevino la caída del reino.»

Verse 2

केन प्रणोदितश्चेंद्रो बभूव चिरमासने । तत्सर्वं कथयाशु त्वं परं कौतूहलं हि नः

«¿Por quién fue impulsado Indra para permanecer largo tiempo en el trono? Cuéntanos todo pronto, pues grande es nuestra curiosidad.»

Verse 3

लोमश उवाच । गुरुणापि विना राज्यं कृतवान्स शचीपतिः । विश्वरूपोक्तविधिना इंद्रो राज्ये स्थितो महान्

Lomāśa dijo: «Aun sin su guru, el señor de Śacī (Indra) aseguró el reino; conforme al rito enseñado por Viśvarūpa, el gran Indra permaneció firme en la soberanía».

Verse 4

विश्वकर्मसुतो विप्रा विश्वरूपो महानृपः । पुरोहितोऽथ शक्रस्य याजकश्चाभवत्तदा

«Oh brāhmaṇas, Viśvarūpa —hijo de Viśvakarman, gran señor— se convirtió entonces en el purohita de Śakra, y también en el yajaka, el oficiante del sacrificio.»

Verse 5

तस्मिन्यज्ञेऽवदानैश्च यजने असुरान्सुरान् । मनुष्यांश्चैव त्रिशिरा अपरोक्षं शचीपतेः

«En aquel sacrificio, mediante las ofrendas y los actos de culto, Triśirā —el de tres cabezas— atendía a los Asuras, a los Suras y aun a los humanos, abiertamente, en presencia misma del señor de Śacī (Indra).»

Verse 6

देवान्ददाति साक्रोशं दैत्यांस्तूष्णीमथाददात् । मनुष्यान्मध्यपातेन प्रत्यहं स ग्रहान्द्विजः

«A los Devas les daba con clamor, pero a los Daityas les daba en silencio; y a los humanos, con una “porción intermedia”. Así, día tras día, aquel sacerdote dos veces nacido distribuía las partes.»

Verse 7

एकदा तु महेंद्रेण सूचितो गुरुलाघवात् । अलक्ष्यमाणेन तदा ज्ञातं तस्य चिकीर्षितम्

«Una vez, por una señal sutil de Mahendra (Indra)—una insinuación medida entre ligereza y gravedad—el inadvertido (Viśvarūpa) comprendió entonces lo que Indra pretendía hacer.»

Verse 8

दैत्यानां कार्यसिद्ध्यर्थमवदानं प्रयच्छति । असौ पुरोहितोऽस्माकं परेषां च फलप्रदः

Para el éxito de las empresas de los Daityas, él otorga oblaciones y porciones rituales. Este sacerdote nuestro concede resultados no solo a nosotros, sino incluso a los demás.

Verse 9

इति मत्वा तदा शक्रो वज्रेण शतपर्वणा । चिच्छेद तच्छिरांस्येव तत्क्षणादभवद्वधः

Pensando así, Śakra (Indra) entonces, con su rayo de cien articulaciones, cortó sus cabezas; en ese mismo instante se consumó la matanza.

Verse 10

येनाकरोत्सोमपानमजायंत कपिंजलाः । ततोन्येन सुरापानात्कलविंका भवन्मुखात्

De la boca (del inmolado), de aquella cabeza con la que se realizaba la bebida de Soma, nacieron los pájaros kapiñjala; luego, de otra cabeza —debido a la bebida de licor— surgieron los pájaros kalaviṅka.

Verse 11

अन्याननादजायंत तित्तिरा विश्वरूपिणः । एवं हतो विश्वरूपः शक्रेण मंदभागिना

De otra boca más, nacieron del Viśvarūpa los pájaros perdiz (tittira). Así fue muerto Viśvarūpa por Śakra (Indra), el de destino infortunado.

Verse 12

ब्रह्महत्या तदोद्भूता दुर्धर्षा च भयावहा । दुर्धर्षा दुर्मुखा दुष्टा चण्डालरजसान्विता

Entonces surgió Brahmahatyā —inasaltable y portadora de terror: feroz, de rostro repugnante, malvada y manchada con el polvo de un caṇḍāla.

Verse 13

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । इत्येषामप्यघवतामिदमेव च निष्कृतिः

El brahmahatyā (matar a un brahmán), beber licor, robar y acercarse a la esposa del propio gurú: aun para quienes cargan con tales culpas, sólo esto se declara como expiación.

Verse 14

नामव्याहरणं विष्णोर्यतस्तद्विषया मतिः । त्रिशिरा धूम्रहस्ता सा शक्रं ग्रस्तुमुपाययौ

Porque su mente estaba fija en ello—en la pronunciación del Nombre de Viṣṇu—ella (Brahmahatyā), de tres cabezas y manos oscuras como humo, avanzó para apresar a Śakra (Indra).

Verse 15

ततो भयेन महता पलायनपरोऽभवत् । पलायमानं तं दृष्ट्वा ह्यनुयाता भयावहा

Entonces, presa de un gran temor, se entregó a la huida. Al verlo escapar, la terrible Brahmahatyā lo persiguió.

Verse 16

यतो धावति साऽधावत्तिष्ठंतमनुतिष्ठति । अंगकृता यथा छाया शक्रस्यपरिवेष्टितुम् । आयाति तावत्सहसा इंद्रोऽप्यप्सु न्यमज्जत

Adonde él corría, ella corría; cuando él se detenía, ella se detenía a su lado—como una sombra nacida del propio cuerpo, que viene a envolver a Śakra. Entonces, de pronto, Indra también se sumergió en las aguas.

Verse 17

शीघ्रत्वेन यथा विप्राश्चिरंतनजलेचरः

Oh brāhmanes, veloz en verdad—como una criatura antiquísima que se mueve dentro de las aguas.

Verse 18

एवं दिव्यशतं पूर्णं वर्षाणां च शचीपतेः । वसतस्तस्य दुःखेन तथा चैव शतद्वयम् । अराजकं तदा जातं नाकपृष्ठे भयावहम्

Así transcurrió un pleno centenar de años divinos para Indra, señor de Śacī; y, por su aflicción, pasaron también otros doscientos. Entonces el reino celestial quedó sin soberano, terrible aun sobre la misma faz del cielo.

Verse 19

तदा चिंतान्विता देवा ऋषयोऽपि तपस्विनः । त्रैलोक्यं चाऽपदा ग्रस्तं बभूव च तदा द्विजाः

Entonces los dioses se llenaron de inquietud, y aun los rishis ascetas. Oh dos veces nacidos, en aquel tiempo los tres mundos quedaron presos de la calamidad.

Verse 20

एकोऽपि ब्रह्महा यत्र राष्ट्रे वसति निर्भयः । अकालमरणं तत्र साधूनामुपजायते

Aunque en un reino viva sin temor un solo asesino de un brāhmaṇa, allí surge la muerte prematura para los justos.

Verse 21

राजा पापयुतो यस्मिन्राष्ट्रे वसति तत्र वै । दुर्भिक्षं चैव मरणं तथैवोपद्रवा द्विजाः

En el reino donde mora un rey manchado de pecado, allí en verdad surgen el hambre y la muerte, y asimismo muchas aflicciones, oh brāhmaṇas.

Verse 22

भवंति बहवोऽनर्थाः प्रजानां नाशहेतवे । तस्माद्राज्ञा तु कर्तव्यो धर्म्मः श्रद्धापरेण हि

Muchos infortunios surgen y se vuelven causa de la ruina del pueblo. Por ello el rey debe sostener el dharma, con fe devota y diligente conciencia.

Verse 23

तथा प्रकृतयो राज्ञः शुचजित्वेन प्रतिष्ठिताः । इन्द्रेण च कृतं पापं तेन पापेन वै द्विजाः । नानाविधैर्महातापैः सोपद्रवमभूज्जगत्

Así también, los súbditos del rey quedaron firmes en vencer la aflicción y en la pureza. Pero cuando Indra cometió pecado, por ese pecado—oh brāhmaṇas—el mundo quedó afligido, asediado por muchas clases de grandes tormentos y perturbaciones.

Verse 24

शौनक उवाच । अश्वमेधशतेनैव प्राप्तं राज्यं महत्तरम् । देवानामखिलं सूत कस्माद्विघ्रमजायत । शक्रस्य च महाभाग यथावत्कथयस्व न

Dijo Śaunaka: «Con cien sacrificios Aśvamedha se obtuvo una soberanía inmensa. Sin embargo, oh Sūta, ¿por qué surgió un obstáculo para todos los dioses? Y tú, afortunado, cuéntanos debidamente acerca de Śakra (Indra).»

Verse 25

सूत उवाच । देवानां दानवानां च मनुष्याणां विशेषतः । कर्म्मैव सुखदुःखानां हेतुभूतं न संशयः

Sūta dijo: «Para los dioses, los dānavas y, en especial, para los seres humanos, el karma por sí solo es la causa que se vuelve placer y dolor; no hay duda.»

Verse 26

इन्द्रेण च कृतं विप्रा महद्भूतं जुगुप्सितम् । गुरोरवज्ञा च कृता विश्वरूपवधः कृतः

E Indra—oh brāhmaṇas—cometió un acto grande y aborrecible: despreció a su maestro y dio muerte a Viśvarūpa.

Verse 27

गौतमस्य गुरोः पत्नी सेविता तस्य तत्फलम् । प्राप्तं महेंद्रेण चिरं यस्य नास्ति प्रतिक्रिया

Mahendra (Indra) soportó durante largo tiempo la consecuencia de haber violado a la esposa del guru de Gautama; para ese acto no había contramedida, ni remedio fácil.

Verse 28

ये हि दृष्कटतकर्म्माणो न कुर्वंति च निष्कृतिम् । दुर्दशां प्रप्नुवन्त्येते यथैवेन्द्रः शतक्रतुः

Quienes cometen graves maldades y, aun así, no realizan la expiación, caen en la miseria—tal como le ocurrió a Indra, Śatakratu, el ejecutor de cien sacrificios.

Verse 29

दुष्कृतोपार्जितस्या तः प्रायाश्चित्तं हि तत्क्षणात् । कर्तव्यं विधिवद्विप्राः सर्वपापोपशांतये

Por ello, por el pecado acumulado mediante malas acciones, debe emprenderse de inmediato la expiación, conforme al rito, oh brāhmaṇas, para apaciguar todos los pecados.

Verse 30

उपपातकमध्यस्तं महापातकतां व्रजेत्

Quien permanece atrapado en un pecado menor (upapātaka) puede, por ello, caer en la condición de gran pecado (mahāpātaka).

Verse 31

ततः स्वधर्मनिष्ठां च ये कुर्वंति सदा नराः । प्रातर्मध्याह्नसायाह्ने तेषां पापं विनश्यति

Entonces, quienes permanecen siempre firmes en su propio dharma (svadharma), su pecado se destruye en las tres coyunturas del día: mañana, mediodía y tarde.

Verse 32

प्राप्नुवंत्युत्तमं लोकं नात्र कार्या विचारणा । तस्मादसौ दुराचारः प्राप्ते वै कर्मणः फलम्

Alcanzan el mundo supremo—no hay aquí lugar para duda. Por eso, aquel de mala conducta recibió en verdad el fruto de su propia acción.

Verse 33

स प्रधार्य तदा सर्वे लोकपालास्त्वरान्विताः । बृहस्पतिमुपागम्य सर्वमात्मनि धिष्ठितम् । कथयामासुरव्यग्रा इंद्रस्य च गुरुं प्रति

Habiéndolo considerado, todos los Lokapālas, apresurados, se acercaron a Bṛhaspati; y, sin turbación, le relataron todo tal como había acontecido, al guru de Indra.

Verse 34

देवैरुक्तं वचो विप्रा निशम्य च बृहस्पतिः । अराजकं च संप्राप्तं चिंतयामास बुद्धिमान्

Oh brāhmaṇas, al oír las palabras dichas por los dioses, el sabio Bṛhaspati reflexionó, viendo que había sobrevenido un desorden sin rey.

Verse 35

किं कार्यं चाद्य कर्तव्यं कथं श्रेयो भविष्यति । देवानां चाद्य लोकानामृषीणां भावितात्मनाम्

«¿Qué debe hacerse hoy, y qué senda conviene emprender? ¿Cómo surgirá el bienestar—para los dioses, para los mundos y para los ṛṣis de alma disciplinada?»

Verse 36

मनसैव च तत्सर्वं कार्याकार्यं विचार्य च । जगाम शक्रं त्वरितो देवैः सह महायशाः

Habiendo sopesado en su mente todo lo que debía y no debía hacerse, el ilustre (Bṛhaspati) fue presto a Śakra (Indra), junto con los dioses.

Verse 37

प्राप्तो जलाशयं तं च यत्रास्ते हि पुरंदरः । यस्य तीरे स्थिता हत्या चंडालीव भयावहा

Llegó a aquel lago donde moraba Purandara (Indra); en su orilla se alzaba el pecado de Brahmahatyā—el de matar a un brāhmaṇa—como una aterradora mujer caṇḍālī, infundiendo temor en el corazón.

Verse 38

तत्रोविष्टास्ते सर्वे देवा ऋषिगणान्विताः । आह्वानं च कृतं तस्य शक्रस्य गुरुणा स्वयम्

Allí se sentaron juntos todos los dioses, acompañados por huestes de ṛṣis; y el propio Gurú, Bṛhaspati, convocó a Śakra (Indra).

Verse 39

समुत्थितस्ततः शक्रो ददर्श स्वगुरुं तदा । बाष्पपूरितवक्त्रो हि बृहस्पतिमभाषत

Entonces Śakra se levantó y contempló a su propio Gurú; con el rostro colmado de lágrimas, habló a Bṛhaspati.

Verse 40

प्रणिपत्य च तत्रत्यान्कृताञ्जलिरभाषत । तदा दीनमुखो भूत्वा मनसा संविमृश्य च

Postrándose ante los presentes, con las manos juntas habló; luego, con el rostro abatido, meditó hondamente en su mente.

Verse 41

स्वयमेव कृतं पूर्वमज्ञानलक्षणं महत् । अधुनैव मया कार्यं किं कर्तव्यं वद प्रभो

Antaño yo mismo cometí una grave acción, marcada por la ignorancia. Ahora, ¿qué debo hacer? Dímelo, oh Señor.

Verse 42

प्रहस्योवाच भगवान्बृहस्पति रुदारधीः । पुरा त्वया कृतं यच्च तस्येदं कर्मणः फलम्

Sonriendo, el bienaventurado Bṛhaspati, firme en su discernimiento, dijo: «Lo que hiciste antaño, éste es el fruto de aquella acción».

Verse 43

मां च उद्दिश्य भो इंद्र तद्भोगादेव संक्षयः । प्रायश्चितं हि हत्याया न दृष्टं स्मृतिकारिभिः

Oh Indra, si orientas tu conducta hacia mí, su agotamiento llega sólo al experimentar su propio fruto. Pues los autores de las Smṛtis no han prescrito expiación para el homicidio de un brāhmaṇa.

Verse 44

अज्ञानतो हि यज्जातं पापं तस्य प्रतिक्रिया । कथिता धर्म्मशास्त्रज्ञैः सकामस्य न विद्यते

El pecado que nace de la ignorancia tiene remedio, según enseñan los conocedores del Dharmaśāstra; pero el pecado cometido a sabiendas no es reconocido como susceptible de tal remedio.

Verse 45

सकामेन कृतं पापमकामं नैव जायते । ताभ्यां विषयभेदेन प्रायश्चित्तं विधीयते

El pecado cometido con intención no es igual al cometido sin intención; y conforme a esa diferencia de circunstancias se prescribe la expiación (prāyaścitta).

Verse 46

मरणांतो विधिः कार्यो कामेन हि कृतेन हि । अज्ञानजनिते पापे प्रायश्चित्तं विधीयते

Para el acto hecho voluntariamente, la ordenanza llega incluso hasta la muerte (la pena más grave). Pero para el pecado nacido de la ignorancia, se prescribe expiación.

Verse 47

तस्मात्त्वया कृतं यच्च स्वयमेव हतो द्विजः । पुरोहितश्च विद्वांश्च तस्मान्नास्ति प्रतिक्रिया

Por tanto, puesto que por tu propio acto ha sido muerto el brāhmaṇa —que además era tu sacerdote (purohita) y sabio—, para esto no hay contrarremedio ni expiación fácil.

Verse 48

यावन्मरणमप्येति तावदप्सु स्थिरो भव

Permanece firme en las aguas y continúa así hasta que incluso la muerte se acerque.

Verse 49

शताश्वमेधसंज्ञं च यत्फलं तव दुर्मते । तन्नष्टं तत्क्षणादेव घातितो हि द्विजो यदा

¡Oh extraviado! Todo el mérito que tenías—tenido por igual al de cien sacrificios Aśvamedha—se destruyó en ese mismo instante, cuando fue muerto el brāhmaṇa.

Verse 50

सच्छिद्रे च यथा तोयं न तिष्ठति घटेऽण्वपि । तथैव सुकृतं पापे हीयते च प्रदक्षिणम्

Así como el agua no permanece ni un instante en una vasija llena de agujeros, del mismo modo el mérito se consume ante el pecado; incluso la pradakṣiṇā, la circunvalación reverente, pierde su fuerza.

Verse 51

तस्माच्च दैवसंयोगात्प्राप्तं स्वर्गादिकं च यैः । यथोक्तं तद्भवेत्तेषां धर्मिष्ठानां न संशयः

Por ello, el cielo y los demás logros que los justos obtienen por la conjunción del destino—tal como se ha declarado—se cumplen ciertamente para quienes están firmes en el dharma; no hay duda.

Verse 52

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य शक्रो वचनमब्रवीत् । कुकर्मणा मदीयेन प्राप्तमेतन्न संशयः

Al oír sus palabras, Śakra (Indra) respondió: «No hay duda: esta condición me ha sobrevenido por mi propia mala acción».

Verse 53

अमरावती माशु त्वं गच्छ देवर्षिबिः सह । लोकानां कार्यसिद्ध्यर्थे देवानां च बृहस्पते । इंद्रं कुरु महाभाग यस्ते मनसि रोचते

No te demores: ve a Amarāvatī junto con los rishis divinos. Para que se cumplan los asuntos de los mundos y también los de los dioses, oh Bṛhaspati: designa como Indra, oh muy afortunado, a quien agrade a tu corazón.

Verse 54

यथा मृतस्तथा हं वै ब्रह्महत्यावृतो महान् । रागद्वेषसमुत्थेन पापेनास्मि परिप्लुतः

En verdad, estoy como muerto—envuelto por el gran pecado de brahmahatyā. Estoy anegado por la falta nacida de la pasión y del odio.

Verse 55

तस्मात्त्वरान्विता यूयं देवराजानमाशुः वै । कुर्वतु मदनुज्ञाताः सत्यं प्रतिवदामि वः

Por ello, apresuraos y entronizad pronto a un rey de los dioses. Hacedlo con mi permiso: os digo la verdad.

Verse 56

एवमुक्तास्तदा सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः । एत्यामरावतीं तूर्णं पुरंदरविचेष्टितम् । कथयामासुरव्यग्रा शचीं प्रति यथा तथा

Así interpelados, todos ellos—guiados por Bṛhaspati—fueron con presteza a Amarāvatī, conmovidos por la situación de Purandara (Indra), y sin confusión relataron a Śacī todo, tal como había sucedido.

Verse 57

राज्यस्य हेतोः किं कार्यं विमृशंतः परस्परम्

Mientras deliberaban entre sí, consideraban: «¿Qué debe hacerse por el bien del reino (el gobierno del cielo)?»

Verse 58

एवं विमृश्यमानानां देवानां तत्र नारदः । यदृच्छयागतस्तत्र देवर्षिरमितद्युतिः

Mientras los dioses deliberaban así, llegó allí por azar el sabio divino Nārada, de esplendor inconmensurable.

Verse 59

उवाच पूजितो देवान्कस्माद्यूयं विचेतसः । तेनोक्ताः कथयामासुः सर्वं शक्रस्य चेष्टितम्

Honrado con adoración, dijo a los dioses: «¿Por qué estáis abatidos?» Preguntados así, le relataron todo acerca de las acciones de Śakra (Indra).

Verse 60

गतमिंद्रस्य चेंद्रत्वमेनसा परमेण तु । ततः प्रोवाच तान्देवान्देवर्षिर्नारदो वचः

«La soberanía de Indra se ha desvanecido a causa de un gravísimo pecado.» Entonces el sabio divino Nārada dijo estas palabras a los dioses.

Verse 61

यूयं देवाश्च सर्वज्ञास्तपसा विक्रमेण च । तस्मादिंद्रो हि कर्तव्यो नहुषः सोमवंशजः

«Vosotros, dioses, lo sabéis todo y estáis dotados de austeridad y valor. Por ello, Nahūṣa, nacido de la dinastía de Soma, debe ser hecho Indra.»

Verse 62

सोऽस्मिन्राष्ट्रे प्रतिष्ठाप्यस्त्वरितेनैव निर्जराः । एकोनमश्वमेधानां शतं तेन महात्मना । कृतमस्ति महाभागा नहुषेण च यज्वना

«Así pues, oh inmortales, instaladlo sin demora en esta soberanía. Pues Nahūṣa, el magnánimo y afortunado ofrendante, ha realizado noventa y nueve sacrificios Aśvamedha.»

Verse 63

शच्या श्रुतं च तद्वाक्यं नारदस्य मुखोद्गतम् । गतांतःपुरमव्यग्रा बाष्पपूरितलोचना

Śacī oyó aquellas palabras pronunciadas por la boca de Nārada. Sin turbación, entró en el palacio interior, con los ojos colmados de lágrimas.

Verse 64

नारदस्य वचः श्रुत्वा सर्वे देवान्वमोदयन्

Al oír las palabras de Nārada, todos los dioses se regocijaron.

Verse 65

नहुषं राज्यमारोढुमैकपद्येन ते यदा । आनीतो हि तदा राजा नहुषो ह्यमरावतीम्

Cuando los dioses quisieron que Nahūṣa ascendiera a la soberanía, entonces el rey Nahūṣa fue llevado en verdad a Amarāvatī en un solo paso.

Verse 66

राज्यं दत्तं महेंद्रस्य सुरैः सर्वैर्महर्षिभिः । तदागस्त्यादयः सर्वे नहुषं पर्युपासत

La soberanía de Mahendra (Indra) fue otorgada por todos los dioses y los grandes sabios. Entonces Agastya y los demás asistieron todos a Nahūṣa.

Verse 67

गंधर्वाप्सरसो यक्षा विद्याधरमहोरगाः । यक्षाः सुपर्णाः पतगा ये चान्ये स्वर्गवासिनः

Gandharvas y Apsaras, Yakṣas, Vidyādharas, grandes serpientes, los Suparṇas y otros seres alados—en verdad todos los moradores del cielo—se congregaron allí.

Verse 68

तदा महोत्सवो जातो देवपुर्यां निरंतरः । शंखतूर्यमृदंगानि नेदुर्दुंदुभयः समम्

Entonces, en la ciudad de los dioses, surgió sin cesar una gran festividad; resonaron caracolas, trompetas y tambores, y los timbales tronaron al unísono.

Verse 69

गायकाश्च जगुस्तत्र तथा वाद्यानि वादकाः । नर्तका ननृतुस्तत्र तथा राज्यमहोत्सवे

Allí cantaron los cantores, los músicos hicieron sonar sus instrumentos, y los danzantes también danzaron: así fue en la gran fiesta de la consagración real.

Verse 70

अभिषिक्तस्तदा तत्र बृहस्पतिपुरोगमैः

Entonces, allí mismo, fue consagrado, con Bṛhaspati a la cabeza (de los oficiantes).

Verse 71

अर्चितो देवसूक्तैश्च यथा वद्ग्रहपूजनम् । कृतवांश्चैव ऋषिभिर्विद्वद्भिर्भावितात्मभिः

Fue honrado con himnos a los dioses, conforme al debido culto de los planetas; y los sabios ṛṣis, eruditos y dueños de sí, realizaron también los ritos.

Verse 72

तथा च सर्वैः परिपूजितो महान्राजा सुराणां नहुषस्तदानीम् । इंद्रासने चेंद् समानरूपः संस्तूयमानः परमेण वर्चसा

Así, en aquel tiempo, el gran rey Nahuṣa—señor entre los dioses—fue venerado por todos. Sentado en el trono de Indra, semejante al propio Indra, resplandecía con supremo esplendor mientras era alabado.

Verse 73

सुगंधदीपैश्च सुवाससा युतोऽलंकारभोगैः सुविराजितांगः । बभौ तदानीं नहुषो मुनीद्रैः संस्तूयमानो हि तथाऽमरेंद्रैः

Adornado con lámparas fragantes y vestiduras exquisitas, con sus miembros espléndidos por joyas y deleites, Nahuṣa resplandecía entonces—ensalzado por los señores de los sabios y también por los reyes de los inmortales.

Verse 74

इति परमकलान्वितोऽसौ सुरमुनिवरगणैश्च पूज्यमानः । नहुषनृपवरोऽभवत्तदानीं हृदि महता हृच्छयेनतप्तः

Así, aunque dotado de las más altas perfecciones y venerado por huestes de dioses y sabios eminentes, el mejor de los reyes, Nahuṣa, en aquel momento quedó abrasado en su corazón por un gran deseo ardiente.

Verse 75

नहुष उवाच । इंद्राणी कथमद्यैव नायाति मम सन्निधौ । तां चाह्वयत शीघ्रं भो मा विलंबितुमर्हथ

Dijo Nahuṣa: «¿Por qué Indrāṇī no viene hoy mismo a mi presencia? Llamadla pronto, señores; no debéis demoraros».

Verse 76

नहुपस्य वचः श्रुत्वा बृहस्पतिरुदारधीः । शचीभवनमासाद्य उवाच च सविस्तरम्

Al oír las palabras de Nahuṣa, Bṛhaspati, de noble entendimiento, fue a la morada de Śacī y le habló con todo detalle.

Verse 77

शक्रस्य दुर्निमित्तेन ह्यनीतो नहुषोऽत्र वै । राज्यार्ते भामिनि त्वं च अर्द्धासनगता भव

Por un funesto presagio que ha recaído sobre Śakra (Indra), Nahuṣa ha sido traído aquí en verdad. Oh dama de ardiente ánimo, por el bien del reino, tú también debes ocupar la mitad del trono.

Verse 78

शची प्रहस्य चोवाच बृहस्पतिमकल्मषम् । असौ न परिपूर्णो हि यज्ञैः शक्रासने स्थितः । एकोनमश्वमेधानां शतं कृतमनेन वै

Śacī, sonriendo, habló al inmaculado Bṛhaspati: «Aunque esté sentado en el trono de Śakra (Indra), no está plenamente completo en mérito de sacrificios. En verdad, ha realizado cien Aśvamedhas, pero le falta uno».

Verse 79

तस्मान्न योग्यो प्रहस्य चोवाच बृहस्पतिमकल्पणषम् । असौ न परिपूर्णो हि यज्ञैः शक्रासने स्थितः । अवाह्यवाहनेनैव अत्रागत्य लभेत माम्

Por eso —dijo ella sonriendo a Bṛhaspati— «no es digno. Aunque esté sentado en el trono de Śakra, no está completo en el valor de los sacrificios. Que venga aquí sólo en un vehículo “impropio de ser tirado”; entonces podrá obtenerme».

Verse 80

तथेति गत्वा त्वरितो बृहस्पतिरुवाच तम् । नहुषं कामसंतप्तं शच्योक्तं च यथातथम्

«Así sea». Y Bṛhaspati, yendo con presteza, dijo a Nahūṣa —abrasado por el deseo— exactamente lo que Śacī había dicho.

Verse 81

तथेति मत्वा राजासौ नहुषः काममोहितः । विमृश्य परया बुद्ध्या अवाह्यं किं प्रशस्यते

Pensando: «Así será», el rey Nahūṣa —ofuscado por el deseo— reflexionó con aguda inteligencia: «¿Qué clase de vehículo “que no debe ser tirado” es el que se alaba?»

Verse 82

स बुद्ध्या च चिरं स्मृत्वा ब्राह्मणाश्चतपस्विनः । अवाह्याश्च भवंत्यस्मादात्मानं वाहयाम्यहम्

Tras meditar largo tiempo, concluyó: «Los brahmanes —los de austeridad— son en verdad “impropios de ser puestos a tirar”. Por eso, haré que me lleven a mí mismo (ellos).»

Verse 83

द्वाभ्यां च तस्याः प्राप्त्यर्थमिति मे हृदि वर्तते । शिबिकां च ददौ ताभ्यां द्विजाभ्यां काममोहितः

«Por medio de esos dos alcanzaré a ella»—así quedó en su corazón. Cegado por el deseo, entregó una litera a aquellos dos brahmanes.

Verse 84

उपविश्य तदा तस्यां शिवबिकायां समाहितः । सर्पसर्पेति वचनान्नोदयामास तौ तदा

Entonces, sentado en aquella litera con la mente recogida, ordenó a los dos diciendo: «¡Adelante, adelante!», apremiándolos a avanzar.

Verse 85

अगस्त्यः शिबिकावाही ततः क्रुद्धोऽशपन्नृपम् । विप्राणामवमंता त्वमुन्मत्तोऽजगरो भव

Agastya, que llevaba la litera, se enfureció y maldijo al rey: «Puesto que ultrajas a los brahmanes, ¡vuélvete una pitón enloquecida!»

Verse 86

शापोक्तिमात्रतो राजा पतितो ब्राह्मणस्य हि । तत्रैवाजगरो भूत्वा विप्रशापो दुरत्ययः

Apenas pronunciada la maldición, el rey cayó ante el brahmán. Allí mismo se volvió pitón, pues la maldición de un brahmán es difícil de eludir.

Verse 87

यथा हि नहुषो जातस्तथा सर्वेऽपि तादृशाः । विप्राणामवमानेन पतिन्ति निरयेऽशुचौ

Así como Nahuṣa cayó en tal ruina, así también todos los que obran de igual modo: por deshonrar a los brāhmaṇas, caen presto en los infiernos impuros.

Verse 88

तस्मासर्वप्रयत्नेन पदं प्राप्य विचक्षणैः । अप्रमत्तैर्नरैर्भाव्यमिहामुत्र च लब्धये

Por ello, los sabios—habiendo alcanzado un estado digno—deben vivir con el máximo empeño y sin negligencia, para obtener el bien tanto aquí como en el más allá.

Verse 89

तथैव नहुषः सर्प्पो जातोरण्ये महाभये । एवं चैवाभवत्तत्र देवलोके ह्यराजकम्

Así, en verdad, Nahuṣa se volvió serpiente en un bosque de gran espanto; y de ese modo, en aquel reino divino sobrevino un estado de ausencia de rey.

Verse 90

तथैव ते सुराः सर्वे विस्मयाविष्टचेतसः । अहो बत महत्कष्टं प्राप्तं राज्ञा ह्यनेन वै

Entonces todos los dioses, con la mente sobrecogida por el asombro, exclamaron: «¡Ay! ¡Qué gran calamidad se ha atraído verdaderamente este rey sobre sí mismo!»

Verse 91

न मर्त्य लोको न स्वर्गो जातो ह्यस्य दुरात्मनः । सतामवज्ञया सद्यः सुकृतं दग्धमेव हि

Para aquel de alma perversa, ni el mundo de los mortales ni el cielo quedaron ya alcanzables; por despreciar a los virtuosos, su mérito acumulado se consumió al instante.

Verse 92

याज्ञिको ह्यपरो लोके कथ्यतां च महामुने । तदोवाच महातेजा नारदो मुनिसत्तमः

«En el mundo se habla de otro realizador de sacrificios (digno de reinar); cuéntanos de él, oh gran sabio». Entonces habló el resplandeciente Nārada, el mejor de los ascetas.

Verse 93

ययातिं च महाभागा आनयध्वं त्वरान्विताः । देवदूतास्तु वै तूर्णं ययातिं द्रुतमानयन्

«Traed a Yayāti, oh afortunados, con presteza». Así, los mensajeros divinos trajeron a Yayāti de inmediato y con rapidez.

Verse 94

विमानमारुह्य तदा महात्मा ययौ दिवं देवदूतैः समेतः । पुरस्कृतो देववरैस्तदानीं तथोरगैर्यक्षगंधर्वसिद्धैः

Entonces aquel magnánimo, subiendo al vimāna celestial y acompañado por los mensajeros divinos, partió al cielo; y en ese momento fue honrado por los dioses excelsos, así como por nāgas, yakṣas, gandharvas y siddhas.

Verse 95

आयातः सोऽमरावत्यां त्रिदशैरभितोषितः । इंद्रासने चोपविष्टो बभाषे च स सत्वरम्

Al llegar a Amarāvatī, fue recibido y complacido por los dioses; y, sentado en el trono de Indra, habló de inmediato, sin demora.

Verse 96

नारदेनैवमुक्तस्तु त्वं राजा याज्ञिको ह्यसि । सतामवज्ञया प्राप्तो नहुषो दंदशूकताम्

Así habló Nārada: «Oh rey, tú eres en verdad un oficiador de yajña. Por despreciar a los virtuosos, Nahuṣa ha caído al estado de serpiente».

Verse 97

ये प्राप्नुवंति धर्मिष्ठा दैवेन परमं पदम् । प्राक्तनेनैव मूढास्ते न पश्यंति शुभाशुभम्

Aun los firmes en el dharma pueden, por la fuerza del destino, alcanzar la morada suprema; mas, cegados por el karma anterior, no distinguen lo auspicioso de lo inauspicioso.

Verse 98

पतंति नरके घोरे स्तब्धा वै नात्र संशयः

Los soberbios caen sin duda en un infierno terrible; de ello no hay duda.

Verse 99

ययातिरुवाच । यैः कृतं पुण्यं तेषां विघ्नः प्रजायते । अल्पकत्वेन देवर्षे विद्धि सर्वं परं मम

Dijo Yayāti: A quienes han realizado méritos les surgen obstáculos. Oh vidente divino, sabe que ésta es mi última palabra: todo ello se debe a la pequeñez y limitación del propio esfuerzo.

Verse 100

महादानानि दत्तानि अन्नदानयुतानि च । गोदानानि बहून्येव भूमिदानयुतानि च

Se otorgaron grandes dádivas, junto con la dádiva de alimento; muchas dádivas de vacas también, y dádivas de tierras asimismo.

Verse 101

तथैव सर्वाण्यपि चोत्तमानि दानानि चोक्तानि मनीषिभिर्यदा । एतानि सर्वाणि मया तदैव दत्तानि काले च महाविधानतः

Asimismo, cuando los sabios han prescrito las formas más excelsas de caridad, todas ellas las di en ese mismo momento—en la estación debida y conforme plenamente a las grandes ordenanzas.

Verse 102

यज्ञैरिष्टं वाजपेयातिरात्रैर्ज्योतिष्टोमै राजसूयादिभिश्च । शास्त्रप्रोक्तैरश्वमेधादिभिश्च यूपैरेषालंकृता भूः समंतात्

Se celebraron sacrificios: Vājapeya, Atirātra, Jyotiṣṭoma, Rājasūya y otros; y también los enseñados por las escrituras, como el Aśvamedha. Por doquier la tierra quedó adornada con postes sacrificiales.

Verse 103

देवदेवो जगन्नाथ इष्टो यज्ञैरनेकशः । गालवाय पुरे दत्ता कन्या त्वेषा च माधवी

El Dios de los dioses, Señor del mundo, fue venerado muchas veces mediante sacrificios. Y en aquella ciudad, esta doncella Mādhavī fue dada en matrimonio a Gālava.

Verse 104

पत्नीत्वेन चतुर्भ्यश्च दत्ताः कन्या मुने तदा । गालवस्य गुरोरर्थे विश्वामित्रस्य धीमतः

Oh sabio, entonces la doncella fue dada como esposa a cuatro hombres, por causa del maestro de Gālava, el prudente Viśvāmitra.

Verse 105

एवं भूतान्यनेकानि सुकृतानि मया पुरा । महांति च बहून्येव तानि वक्तुं न पार्यते

Así, en tiempos antiguos realicé muchas obras meritorias—grandes y numerosas; no es posible relatarlas por completo.

Verse 106

भूयः पृष्टः सर्वदेवैः स राजा कृतं सर्वं गुप्तमेव यथार्थम् । विज्ञातुमिच्छाम यथार्थतोपि सर्वे वयं श्रोतुकामा ययाते

Interrogado de nuevo por todos los dioses, aquel rey mantuvo oculto todo lo que había hecho, tal como fue en verdad. Con todo, todos deseamos conocerlo fielmente, oh Yayāti: anhelamos escucharlo.

Verse 107

वचो निशम्य देवानां ययातिरमितद्युतिः । कथयामास तत्सर्वं पुण्यशेषं यथार्थतः

Al oír las palabras de los dioses, Yayāti—de resplandor inconmensurable—relató con veracidad, por completo, todo el remanente de su mérito acumulado (puṇya), tal como fue.

Verse 108

कथितं सर्वमेतच्च निःशेषं व्यासवत्तदा । स्वपुण्यकथनेनैव ययातिरपतद्भुवि

Entonces lo relató todo por completo, al modo de Vyāsa; y, con solo recitar su propio mérito, Yayāti cayó al suelo.

Verse 109

तत्क्षणादेव सर्वेषां सुराणां तत्र पश्यताम् । एवमेव तथा जातमराजकमतंद्रितम्

En aquel mismo instante, mientras todos los dioses miraban allí, sucedió exactamente así: el reino quedó sin rey, y nadie pudo permanecer despreocupado.

Verse 110

अन्यो न दृश्यते लोके याज्ञिको यो हि तत्र वै । शक्रासनेऽभिषे कार्यं श्रूयतां हि द्विजोत्तमाः

En el mundo no se ve allí a ningún otro sacrificante digno. Por ello debe realizarse la unción para el trono de Indra—escuchad, oh los mejores de los bráhmanas.

Verse 111

सर्वे सुराश्च ऋषयोऽथ महाफणींद्रा गन्धर्वयक्षखगचारणकिंनराश्च । विद्याधराः सुरगणाप्सरसां गणाश्च चिंतापराः समभवन्मनुजास्तथैव

Todos los dioses y los sabios, los grandes señores de las serpientes, gandharvas, yakṣas, aves, cāraṇas y kiṃnaras; los vidyādharas, las huestes de devas y las compañías de apsaras—y también los humanos—quedaron colmados de ansiosa preocupación.