Adhyaya 1

Verse 1

अथ श्रीस्कान्दे महापुराणे प्रथमं माहेश्वरखण्डं प्रारभ्यते । श्रीगणेशाय नमः । ओंनमो भगवते वासुदेवाय । ओंनारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वती चैव ततो जयमुदीरयेत्

Ahora comienza la primera sección del Śrī Skanda Mahāpurāṇa, el Māheśvara-khaṇḍa. Homenaje a Śrī Gaṇeśa. Oṁ: salutación al Bienaventurado Señor Vāsudeva. Tras inclinarse ante Nārāyaṇa, y ante Nara, el mejor de los hombres, y también ante la diosa Sarasvatī, entonces debe proclamarse la victoria.

Verse 2

तीर्थानामुत्तमं तीर्थं क्षेत्राणां क्षेत्रमुत्तमम् । तत्रैव नैमिषारण्ये सौनकाद्यास्तपोधनाः । दीर्घसत्रं प्रकुर्वंतः सत्रिणः कर्मचेतसः

En Naimiṣāraṇya—supremo entre los tīrthas y el más excelente de los campos sagrados—Śaunaka y los demás sabios, ricos en austeridad, celebraban una larga sesión sacrificial, con la mente puesta en el deber del rito.

Verse 3

तेषां सदर्शनौत्सुक्यादागतो हि महातपाः । व्यासशिष्यो महाप्राज्ञो लोमशोनाम नामतः

Deseoso de verlos, llegó allí el gran asceta: discípulo de Vyāsa, sapientísimo, conocido por el nombre de Lomaśa.

Verse 4

तत्रागतं ते ददृशुर्मुनयो दीर्घसत्रिणः । उत्तस्थुर्युगपत्सर्वे सार्घ्यहस्ताः समुत्सुकाः

Los sabios que celebraban la larga sesión sacrificial lo vieron llegar allí; todos se levantaron a la vez, gozosos y solícitos, con el arghya en las manos como ofrenda.

Verse 5

दत्त्वार्घ्यपाद्यं सत्कृत्य मुनयो वीतकल्मषाः । तं पप्रच्छुर्महाभागाः शिवधर्मं सविस्तरम्

Tras ofrecer arghya y el agua para lavar los pies, y después de honrarlo debidamente, los sabios sin mancha, de gran fortuna, le preguntaron con detalle acerca del dharma de Śiva.

Verse 6

ऋषय ऊचुः । कथयस्व महाप्राज्ञ देवदेवस्य शूलिनः । महिमानं महाभाग ध्यानार्चनसमन्वितम्

Dijeron los sabios: Oh sapientísimo, oh afortunado, cuéntanos la grandeza de Śūlin, el Dios de los dioses, junto con las disciplinas de dhyāna (meditación) y arcana (adoración).

Verse 7

संमार्जने किं फलं स्यात्तथा रंगावलीषु च । प्रदाने दर्पणस्याथ तथा वै चामरस्य च

¿Qué fruto nace de barrer y purificar el lugar sagrado, y asimismo de trazar los adornos (raṅgāvalī)? ¿Y cuál es el mérito de donar un espejo, y también un abanico ceremonial (cāmara)?

Verse 8

प्रदाने च वितानस्य तथा धारागृहस्य च । दीपदाने किं फलं स्यात्पूजायां किं फलं भवेत्

¿Y cuál es el mérito de donar un dosel (vitāna) y asimismo una casa de caída de agua (dhārāgṛha)? ¿Qué fruto proviene de ofrecer lámparas (dīpa-dāna), y qué fruto nace del culto mismo?

Verse 9

कानिकानि च पुण्यानि कथ्यतां शिवपूजने । इतिहासपुराणानि वेदाध्ययनमेव च

Dígnate decirnos los diversos méritos que se obtienen en la adoración de Śiva—incluidos los méritos de escuchar o recitar los Itihāsa y los Purāṇa, y también los del estudio de los Vedas.

Verse 10

शिवस्याग्रे प्रकुर्वंति कारयन्त्यथ वा नराः । किं फलं च नृणां तेषां कथ्यतां विस्तरेण हि

Todo cuanto los hombres realizan ante Śiva—o hacen realizar por otros—¿qué fruto obtienen esas personas? Dilo, en verdad, con detalle.

Verse 11

शिवाख्यानपरोलोके त्वत्तो नान्योऽस्ति वै मुने

En este mundo, oh sabio, no hay otro sino tú que esté consagrado a narrar la sagrada historia de Śiva.

Verse 12

इति श्रुत्वा वचस्तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । उवाच व्यासशिष्योऽसौ शिवमाहात्म्यमुत्तमम्

Al oír las palabras de aquellos sabios, de mente disciplinada, aquel discípulo de Vyāsa proclamó la suprema grandeza de Śiva.

Verse 13

लोमश उवाच । अष्टादशपुराणेषु गीयते वै परः शिवः । तस्माच्छिवस्य माहात्म्यं वक्तुं कोऽपि न पार्यते

Dijo Lomaśa: En los dieciocho Purāṇas se canta, en verdad, al Supremo Śiva. Por ello, nadie puede expresar por completo la grandeza de Śiva.

Verse 14

शिवेति द्व्यक्षरं नाम व्याहरिइष्यंति ये जनाः । तेषां स्वर्गश्च मोक्षश्च भविष्यति न चान्यथा

Quienes pronuncian el nombre de dos sílabas “Śiva”, para ellos habrá cielo y liberación; no puede ser de otro modo.

Verse 15

उदारो हि महादेवो देवानां पतिरिश्वरः । येन सर्वं प्रदत्तं हि तस्मात्सर्व इति स्मृतः

En verdad Mahādeva es generoso: el Señor, soberano de los dioses. Puesto que por Él todo ha sido otorgado, por eso se le recuerda como “Sarva” (el Todo).

Verse 16

ते धन्यास्ते महात्मानो ये भजंति सदा शिवम्

Dichosos, sí, dichosos son esos grandes espíritus que adoran a Śiva sin cesar.

Verse 17

विना सदाशिवं योहि संसारं तर्तुमिच्छति । स मूढो हि महापापः शिवद्वेषी न संशयः

Quien desee cruzar el océano del samsāra sin Sadāśiva está, en verdad, extraviado: es de gran pecado y, sin duda, enemigo de Śiva.

Verse 18

भक्षितं हि गरं येन दक्षयज्ञो विनाशितः । कालस्य दहनं येन कृतं राज्ञः प्रमोचनम्

Él fue quien tragó el veneno mortal; él fue por quien se destruyó el sacrificio de Dakṣa; él fue quien hizo retroceder a la Muerte con su fuego y otorgó liberación a un rey.

Verse 19

ऋषय ऊचुः । यथा गरं भक्षितं च यथा यज्ञो विनाशितः । दक्षस्य च तथा ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः

Los sabios dijeron: «Cuéntanos cómo fue tragado el veneno y cómo fue destruido el sacrificio; y dinos también qué le aconteció a Dakṣa. Grande es, en verdad, nuestra curiosidad».

Verse 20

सूत उवाच । दाक्षायणी पुरा दत्ता शंकराय महात्मने । वचनाद्ब्रह्मणो विप्रा दक्षेण परमेष्ठिनः

Sūta dijo: «Oh brāhmaṇas, en tiempos antiguos Dākṣāyaṇī fue dada en matrimonio al magnánimo Śaṅkara—por mandato de Brahmā—por Dakṣa, el ilustre señor de las criaturas».

Verse 21

एकदा हि स दक्षो वै नैमिषारण्यमागतः । यदृच्छावशमापन्न ऋषिभिः परिपूजितः

Una vez, Dakṣa llegó a Naimiṣāraṇya como si fuera por azar; y allí fue debidamente honrado y venerado por los sabios.

Verse 22

स्तुतिभिः प्रणिपातैश्च तथा सर्वैः सुरासुरैः । तत्र स्थितो महादेवो नाभ्युत्थानाभिवादने । चकारास्य ततः क्रुद्धो दक्षो वचनब्रवीत्

Alabado con himnos y reverenciado por todos, dioses y asuras por igual, Mahādeva permaneció allí sin levantarse ni ofrecer un saludo formal. Entonces Dakṣa, enfurecido, pronunció estas palabras.

Verse 23

सर्वत्र सर्वे हि सुरासुरा भृशं नमंति मां विप्रवराः समुत्सुकाः । कथं ह्यसौ दुर्जनवन्महात्मा भूतादिभिः प्रेतपिशाचयुक्तः । श्मशानवासी निरपत्रपो ह्ययं कथं प्रणामं न करोति मेऽधुना

En todas partes, todos los dioses y asuras se inclinan profundamente ante mí, oh el mejor de los brahmanes, ansiosos por honrarme. ¿Cómo es que esta 'gran alma', comportándose como un malvado —acompañado de duendes, fantasmas y piśācas, habitando en crematorios, desvergonzado— no se inclina ahora ante mí?

Verse 24

पाखंडिनो दुर्जनाः पापशीला विप्रं दृष्ट्वा चोद्धता उन्मदाश्च । वध्यास्त्याज्याः सद्भिरेवंविधा हि तस्मादेनं शापितुं चोद्यतोऽस्मि

Tales herejes —malvados y pecadores por naturaleza— se vuelven arrogantes y frenéticos incluso al ver a un brahmán. Personas de esta clase merecen ser castigadas y expulsadas por los justos; por lo tanto, estoy resuelto a maldecirlo.

Verse 25

इत्येवमुक्त्वा स महातपास्तदा रुषान्वितो रुद्रमिदं बभाषे

Habiendo hablado así, ese gran asceta —lleno de ira— dirigió entonces estas palabras a Rudra.

Verse 26

श्रृण्वंत्वमी विप्रतमा इदानीं वचो हि मे कर्तुमिहार्हथैतत् । रुद्रो ह्ययं यज्ञबाह्यो वृतो मे वर्णातीतो वर्णपरो यतश्च

Que estos principales brahmanes escuchen ahora mis palabras y hagan lo que es apropiado aquí. Pues este Rudra ha sido mantenido fuera del sacrificio por mí; él está más allá de la casta y también es supremo sobre la casta; por lo tanto, lo he excluido.

Verse 27

नंदी निशम्य तद्वाक्यं शैलादो हि रुषान्वितः । अब्रवीत्त्वरितो दक्षं शापदं तं महाप्रभम्

Al oír aquellas palabras, Nandī—hijo de Śilāda—encendido de ira, se dirigió con presteza a Dakṣa, aquel gran señor, llevando en los labios una maldición.

Verse 28

नन्द्युवाच । यज्ञबाह्यो हि मे स्वामी महेशोऽयं कृतः कथम् । यस्य स्मरणमात्रेण यज्ञाश्च सफला ह्यमी

Dijo Nandī: «¿Cómo es que mi Señor, este Maheśa, ha sido puesto “fuera del sacrificio”? ¡Con sólo recordarlo, estos mismos sacrificios se vuelven fructíferos!»

Verse 29

यज्ञो दानं तपश्चैव तीर्थानि विविधानि च । यस्य नाम्ना पवित्राणि सोयं शप्तोऽधुना कथम्

«El sacrificio, la limosna, la austeridad y los diversos tīrtha—todo queda purificado por su Nombre. ¿Cómo, pues, puede Él ser maldecido ahora?»

Verse 30

वृथा ते ब्रह्मचापल्याच्छप्तोऽयं दक्ष दुर्मते । येनेदं पालितं विश्वं सर्वेण च महात्मना । शप्तोऽयं स कथं पाप रुद्रोऽयं ब्राह्मणाधम

«¡Oh Dakṣa de mente torcida! Tu maldición es vana, nacida de la arrogancia brahmánica. Aquel gran Ser por quien este universo entero es sostenido—¿cómo podría ser maldecido ese Rudra? ¡Oh pecador, oh el más vil de los brahmanes!»

Verse 31

एवं निर्भार्त्सितस्तेन नंदिना हि प्रजापतिः । नंदिनं च शशापाथ दक्षो रोषसमन्वितः

Así, reprendido con dureza por Nandī, el Prajāpati Dakṣa, colmado de ira, maldijo a Nandī en respuesta.

Verse 32

यूयं सर्वे रुद्रवरा वेदबाह्याश्च वै भृशम् । शप्ताहि वेदमार्गैश्च तथा त्यक्ता महर्षिभिः

«Todos vosotros—devotos de Rudra—quedaréis por completo fuera del redil védico. Estáis malditos: seréis apartados del sendero de los Vedas y abandonados por los grandes ṛṣis»។

Verse 33

पाषंडवादसंयुक्ताः शिष्टऽचारबहिष्कृताः । कपालिनः पानरतास्तथा कालमुखा ह्यमी

«Se unirán a doctrinas heréticas, serán excluidos de la conducta de los cultos; se volverán Kapālina, ascetas portadores de cráneos, entregados a la bebida, y serán conocidos como Kālāmukhas.»

Verse 34

इति शप्तास्तदा तेन दक्षेण शिवकिंकराः । तदा प्रकुपितो नंदी दक्षं शप्तुं प्रचक्रमे

Así fueron maldecidos por Dakṣa los servidores de Śiva; entonces Nandī, enfurecido, comenzó a maldecir a Dakṣa en respuesta.

Verse 35

शप्ता वयं त्वया विप्र साधवः शिवकिंकराः । वृथैव ब्रह्मचापल्यादहं शापं ददामि ते

«Oh brahmán, nosotros—rectos servidores de Śiva—hemos sido maldecidos por ti en vano, por tu temeridad brahmánica. Por ello, ahora pronuncio una maldición sobre ti.»

Verse 36

वेदवादरता यूयं नान्यदस्तीतिवादिनः । कामात्मानः स्वर्गपरा लोभमोहसमन्विताः

«Os entregáis sólo a disputar sobre los Vedas y proclamáis: “No hay nada más allá de esto”. Impulsados por el deseo, con la mira puesta únicamente en el cielo, quedáis enredados en la codicia y el engaño.»

Verse 37

वैदिकं च पुरस्कृत्य ब्राह्मणाः शूद्रयाजकाः । दरिद्रिणो भविष्यंति प्रतिग्रहरताः सदा

Amparándose en la autoridad védica como fachada, los brāhmaṇas que oficien sacrificios para los śūdras caerán en la pobreza, siempre apegados a recibir dádivas.

Verse 38

दक्ष केचिद्भविष्यन्ति ब्राह्मणा ब्रह्मराक्षसाः । लोमश उवाच । विप्रास्ते शपितास्तेन नंदिना कोपिना भृशम्

Algunos brāhmaṇas se volverán brahma-rākṣasas—astutos, en verdad. Dijo Lomāśa: «Esos vipras fueron duramente maldecidos por Nandin, colérico en extremo».

Verse 39

अथाकर्ण्येश्वरो वाक्यं नंदिनः प्रहसन्निव । उवाच वाक्यं मधुरं बोधययुक्तं सदाशिवः

Entonces, al oír las palabras de Nandin, el Señor—casi sonriendo—Sadāśiva pronunció un habla dulce, colmada de enseñanza y claridad.

Verse 40

महादेव उवाच । कोपं नार्हसि वै कर्तुं ब्राह्मणान्प्रति वै सदा । ब्राह्मणागुरवो ह्येते वेदवादरताः सदा

Dijo Mahādeva: «No debes dirigir jamás tu ira contra los brāhmaṇas. Ellos son maestros venerables, siempre entregados al Veda y a su recitación».

Verse 41

वेदो मंत्रमयः साक्षात्तथा सूक्तमयो भृशम् । सूक्ते प्रतिष्ठितो ह्यात्मा सर्वेषामपि देहिनाम्

El Veda está hecho directamente de mantras y, en gran abundancia, de sūktas, himnos sagrados. En esos himnos queda establecido el Ser para todos los seres encarnados.

Verse 42

तस्मान्नात्मविदो निन्द्या आत्मैवाहं न चेतरः । कोऽयं कस्त्वं क्व चाहं वै कस्माच्छप्ता हि वै द्विजाः

Por ello, a quienes conocen el Sí mismo no se les debe censurar: sólo el Ātman soy yo—no hay ‘otro’. ¿Quién es éste? ¿Quién eres tú? ¿Y dónde estoy yo? ¿Por qué causa, en verdad, han sido maldecidos los brāhmaṇas?

Verse 43

प्रपंचरचनां हित्वा बुद्धो भव महामते । तत्त्वज्ञानेन निर्वर्त्य स्वस्थः क्रोधादिवर्जितः

Abandona el tejido de las construcciones mundanas; despierta, oh magnánimo. Llévalo a cumplimiento mediante el conocimiento de la verdad: permanece firme en ti mismo, libre de la ira y de lo semejante.

Verse 44

एवं प्रबोधितस्तेन शंभुना परमेष्ठिना । विवेकपरमो भूत्वा शैलादो हि महातपाः । शिवेन सह संगम्य परमानंदसंप्लुतः

Así instruido por Śambhu, el Señor Supremo, el gran asceta Śailāda llegó a ser el más excelso en discernimiento; y, al encontrarse con Śiva, quedó inundado de dicha suprema.

Verse 45

दक्षोपि हि रुषाऽविष्टऋषिभिः परिवारितः । ययौ स्थानं स्वकं तत्र प्रविवेश रुषाऽन्वितः

Y Dakṣa también, poseído por la ira y rodeado de sabios, fue a su propia morada y entró en ella, aún colmado de furor.

Verse 46

श्रद्धां विहाय परमां शिवपूजकानां निंदापरः स हि बभूव नराधमश्च । सर्वैर्महर्षिभिरुपेत्य स तत्र शर्वं देवं निनिन्द न बभूव कदापि शान्तः

Al abandonar la reverencia suprema, se entregó a denigrar a los devotos de Śiva y así se volvió el más vil de los hombres. Llegando allí con todos los grandes sabios, incluso censuró a Śarva (Śiva), el Dios, y jamás, en ningún momento, alcanzó la paz.