Adhyaya 7

Verse 1

पार्वत्युवाच । कथमग्निमयं लिंगमभिगम्यमभूद्भुवि । प्राणिनामपि सर्वेषामुपशांतिं कथं गतः

Dijo Pārvatī: ¿Cómo llegó a ser accesible en la tierra el Liṅga formado de fuego? ¿Y cómo vino a otorgar paz y alivio a todos los seres?

Verse 2

तीर्थानामुद्भवः पुण्यात्कथं चारुणपर्वतात् । उपसंहृतसर्वांगः कथं वा वद मेऽचलः

¿Cómo surgieron los tīrthas sagrados del bienaventurado Monte Aruṇa? Y ¿cómo el Inamovible (Acala) replegó o reunió de nuevo todos sus miembros? Dímelo.

Verse 3

गौतम उवाच । कृते त्वग्निमयः शैलस्त्रेतायां मणिपर्वतः । द्वापरं हाटकगिरिः कलौ मरकताचलः

Dijo Gautama: «En el Kṛta Yuga, esa montaña era de naturaleza ígnea; en el Tretā Yuga se volvió una montaña de joyas; en el Dvāpara Yuga apareció como una cumbre de oro; y en el Kali Yuga es la Montaña Esmeralda».

Verse 4

बहुयोजनपर्यंतं कृते वह्निमये स्थिते । बहिः प्रदक्षिणं चक्रुः प्रशाम्यति महर्षयः

En el Kṛta Yuga, cuando se alzaba como una inmensa masa ígnea que se extendía por muchos yojanas, los grandes ṛṣis realizaron la pradakṣiṇā por fuera, suplicando que se apaciguara.

Verse 5

शनैः शांतोरुणाद्रीशः श्रीमानभ्यर्थितः सुरैः । लोकगुप्त्यर्थमत्यर्थमुपशांतोऽरुणाचलः

Poco a poco, el glorioso Señor de Arunādri, implorado por los dioses, se serenó; y para salvaguardar los mundos, Arunācala fue grandemente apaciguado.

Verse 6

अथ गौरी मुनिं प्राह कथं शांतोऽरुणाचलः । कथं वा प्रार्थयामासुर्देवेशं त्रिदशा इमम्

Entonces Gaurī dijo al sabio: «¿Cómo fue apaciguado Arunācala? ¿Y de qué modo estos treinta dioses suplicaron al Señor de los dioses?»

Verse 7

इति तस्या वचः श्रुत्वा गौतमस्त्वभ्यभाषत । प्रशस्य भक्तिमतुलां तस्यास्तत्त्वार्थवेदिनीम्

Al oír sus palabras, Gautama respondió, alabando su devoción incomparable y su comprensión del principio de la verdad y de su sentido.

Verse 8

गौतम उवाच । अग्निरूपं पुरा शैलमासादयितुमक्षमाः । पुरा सुराः स्तुतिं चक्रुरभ्यर्च्य क्रतुसंभवैः

Dijo Gautama: «Antaño, incapaces de acercarse a la montaña en su forma de fuego, los dioses entonaron alabanzas, tras rendirle culto con ofrendas nacidas del sacrificio (yajña).»

Verse 9

भगवन्नरुणाद्रीश सर्वलोकहितावह । अग्निरूपोऽपि संशांतः प्रकाशस्य महीतले

Oh Señor bendito de Aruṇādri, portador del bien de todos los mundos: aunque tu forma sea de fuego, apacíguate por completo y resplandece suavemente sobre la tierra.

Verse 10

असौ यस्ताम्रो अरुण उत बभ्रुः सुमंगलः । इति त्वां सकला वेदाः स्तुवंति शिवविग्रहम्

«Él es de tono cobrizo; Él es rojo carmesí; en verdad, Él es pardo dorado—sumamente auspicioso»: así te alaban todos los Vedas, oh encarnación de Śiva.

Verse 11

नमस्ताम्रायारुणाय शिवाय परमात्मने । वेदवेद्य स्वरूपाय सोमाय सुखरूपिणे

Salutación al Señor de rojo cobrizo, al Aruṇa bermejo—Śiva, el Supremo Sí mismo; cuya esencia es cognoscible por los Vedas; Soma, encarnación misma de la dicha.

Verse 12

त्वद्रूपमखिलं देव जगदेतच्चराचरम् । निधानमिव ते रूपं देवानामिदमीक्ष्यते

Oh Dios, este universo entero—lo móvil y lo inmóvil—es tu propia forma. Tu manifestación es contemplada por los dioses como si fuera un tesoro de toda existencia.

Verse 13

वर्षतां च पयोदानां निर्झराणां च भूयसाम् । सलिलोपायसंहारो युक्तस्ते युगसंक्षये

Aunque las nubes derramen lluvia y se precipiten innumerables cascadas, la reunión y el retiro de las aguas acontece sólo conforme a Ti, en la disolución de la era (yuga).

Verse 14

अग्नेरापः समुद्भूतास्त्वत्तो हि परमात्मनः । विश्वसृष्टिं वितन्वति विचित्रगुण वैभवात्

Del fuego nacen las aguas; y en verdad, de Ti—el Ser Supremo—se despliega la creación del universo, por la maravillosa majestad de Tus cualidades diversas.

Verse 15

शीतो भव महादेव शोणाचल कृपानिधे । सर्वेषामपि जीवानामभिगम्यो भव प्रभो

Sé apacible y fresco, oh Mahādeva—oh Śoṇācala, tesoro de compasión. Oh Señor, vuélvete accesible a todos los seres vivientes.

Verse 16

इति स्तुतः सुरैः सर्वेरानतैर्भक्तवत्सलः । सद्यः शीतलतां गच्छन्नभिम्योऽभवत्प्रभुः

Así, alabado por todos los dioses que se inclinaban con reverencia, el Señor, amante de Sus devotos, al instante se volvió fresco y se hizo accesible.

Verse 17

प्रावर्त्तत पुनर्नद्यो निर्झराश्च बहूदकाः । वर्षतामपि मेघानां न जग्राह जलं बहु

Entonces los ríos y las cascadas de abundantes aguas volvieron a fluir; pero, aunque las nubes derramaban lluvia, la tierra no absorbía mucha agua.

Verse 18

तथापि तरुणार्कोद्यत्कालाग्निशतकोटिभिः । समानदीप्तिरभजज्जीवानामभिगम्यताम्

Aun así, con un resplandor igual al de cientos de crores del Fuego del Tiempo, fulgurante como el joven sol naciente, Él alcanzó una forma accesible para los seres vivientes.

Verse 19

विसृज्य विश्वसलिलं नदीश्च रसविक्षरैः । संपूर्यः सकलैर्देवः सर्वदा संप्रकाशते

Habiendo soltado las aguas del mundo y los ríos que destilan sus esencias, cuando es colmado y complacido por todas las ofrendas y alabanzas, el Dios resplandece siempre, manifestando su plenitud de gloria.

Verse 20

तीर्थानि तानि तान्यासन्परितः प्रार्थनावशात् । दिक्पालानां सुराणां च महर्षीणां महात्मनाम्

Esos diversos tīrthas surgieron por doquier alrededor, traídos a la existencia por la fuerza de las súplicas de los Guardianes de las Direcciones, de los dioses y de los grandes Maharṣis de alma excelsa.

Verse 21

ब्रह्मोवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा गौरी कुतुकसंयुता । तीर्थानामुद्भवं सर्व श्रोतुं समुपचक्रमे

Dijo Brahmā: Al oír aquellas palabras, Gaurī, colmada de viva curiosidad, comenzó a preguntar para escuchar por entero el origen de los sagrados tīrthas.

Verse 22

पार्वत्युवाच । कानि तीर्थानि जातानि शोणाद्रेर्लोकगुप्तये । भगवन्ब्रूहि सकलं तीर्थानामुद्भवं मम

Dijo Pārvatī: ¿Qué tīrthas han surgido en Śoṇādri para la protección de los mundos? Oh Señor Bienaventurado, dime por completo el origen de los tīrthas para mí.

Verse 23

इति तस्या वचः शृण्वन्गिरीशात्संश्रुतं पुरा । तीर्थानामुद्भवं सर्वं व्याख्यातुमुपचक्रमे

Al oír sus palabras, Gautama comenzó a exponer por completo el origen de todos los lugares sagrados de baño (tīrthas), tal como antes lo había escuchado de Girīśa (Śiva).

Verse 24

गौतम उवाच । ऐन्द्रं नाम महातीर्थमिंद्रभागे समुत्थितम् । तत्र स्नात्वा पुरा शक्रो ब्रह्महत्यां व्यपोहयत्

Dijo Gautama: Existe un gran tīrtha llamado Aindra, surgido en el cuadrante de Indra. En tiempos antiguos, Śakra (Indra) se bañó allí y se despojó del pecado de brahmahatyā.

Verse 25

ब्रह्मतीर्थं पुनर्दिव्यं वह्निःकोणे समुत्थितम् । परस्त्रीसंगमात्पापं वह्निः स्नात्वात्र चात्यजत्

Además, existe el divino Brahma-tīrtha, surgido en el ángulo del fuego (el sureste de Agni). Allí Agni se bañó y abandonó el pecado contraído por unirse a la esposa de otro.

Verse 26

याम्यं नाम महातीर्थं यमभागे विजृंभते । अत्र स्नात्वा यमोऽत्याक्षीद्भयं ब्रह्मास्त्रसंभवम्

Un gran tīrtha llamado Yāmya florece en el cuadrante de Yama (el sur). Al bañarse aquí, Yama desechó el temor nacido del Brahmāstra.

Verse 27

नैरृतं तु महातीर्थं नैरृत्यां दिशि शोभते । भूतवेतालविजयं तत्र स्नात्वर्षयो गताः

El gran tīrtha llamado Nairṛta resplandece en la dirección del suroeste. Tras bañarse allí, los sabios alcanzaron victoria sobre bhūtas y vetālas, espíritus perturbadores.

Verse 28

पश्चिमे वारुणं तीर्थं दिग्भागे च प्रकाशते । शल्यकोशं पुरा लेभे स्नात्वात्र वरुणो निजम्

En el occidente se manifiesta y es célebre el tīrtha de Vāruṇa. Al bañarse aquí en tiempos antiguos, Varuṇa recobró su propio śalyakośa (la envoltura de aflicción, como dolor de espina).

Verse 29

वायवे वायवीयं च तीर्थमत्र प्रकाशते । तत्र स्नात्वा ययौ वायुर्जगत्प्राणत्ववैभवम्

En el cuadrante noroeste se manifiesta el tīrtha Vāyavīya. Al bañarse allí, Vāyu alcanzó el esplendoroso poder de ser el aliento vital del mundo.

Verse 30

उत्तरे चात्र दिग्भागे सोमतीर्थमिति स्मृतम् । तत्र स्नात्वा पुरा सोमो यक्ष्मरोगादमुंचत

Y en el cuadrante norte de aquí se recuerda el Soma-tīrtha. Al bañarse allí en tiempos antiguos, Soma fue liberado de la enfermedad de yakṣmā (consunción).

Verse 31

ऐशाने चात्र दिग्भागे विष्णुतीर्थमिति स्मृतम् । तत्र स्नात्वा पुरा विष्णुः श्रिया च सह संगतः

Y en el cuadrante noreste de aquí se conoce el Viṣṇu-tīrtha. Al bañarse allí en tiempos antiguos, Viṣṇu se unió de nuevo con Śrī (Lakṣmī).

Verse 32

मार्कण्डेयः पुरा देवि प्रार्थयामास शंकरम् । सदाशिव महादेव देवदेव जगत्पते

Oh Diosa, en tiempos antiguos Mārkaṇḍeya suplicó a Śaṅkara: «¡Sadāśiva, Mahādeva, Dios de dioses, Señor del universo!»

Verse 33

बहूनामिह तीर्थानामेकत्र स्यात्समागमः । केनोपायेन भगवन्कृपया वद शंकर

«¿Cómo puede ocurrir aquí la confluencia de muchos tīrthas sagrados en un solo lugar? Oh Bienaventurado, por compasión dímelo, oh Śaṅkara: ¿por qué medio es posible?»

Verse 34

इति तस्य वचः श्रुत्वा देवदेव उमापतिः । उपायं दर्शयामास मुनये प्रीतमानसः

Al oír aquellas palabras, el Dios de los dioses—Umāpati—con el corazón complacido, reveló al sabio el medio (método) adecuado.

Verse 35

महेश्वर उवाच । सदोपहारवेलायां सर्वतीर्थसमुच्चयः । सन्निधिं मम संप्राप्तः सेवते गूढरूपतः

Dijo Maheśvara: «En la hora de la ofrenda diaria, la totalidad de los tīrthas, reunidos, llega a Mi presencia y Me sirve, oculto en su forma».

Verse 36

नान्यदन्वेषणीयं ते तीर्थमत्र महामुने । ममोपहारवेलायां दृश्यते तीर्थसंचयः

«Oh gran sabio, aquí no has de buscar otro tīrtha. En la hora de Mi ofrenda, el conjunto de los tīrthas se manifiesta y puede verse».

Verse 37

तस्माद्भक्तियुतैर्नित्यं सर्वतीर्थसमागमः । मुनिभिश्च सुरैः सर्वैर्नैवेद्यांते विलोक्यताम्

«Por ello, con devoción constante, debe contemplarse cada día la confluencia de todos los tīrthas al concluir el naivedya (ofrenda de alimento), visión atestiguada por los sabios y por todos los dioses».

Verse 38

इति देवि पुरा देवो मार्कडेयाय शंकरः । उपादिशदमेयात्मा तीर्थसंदर्शनक्रमम्

«Así, oh Diosa, en tiempos antiguos el dios Śaṅkara—de esencia inconmensurable—enseñó a Mārkaṇḍeya el orden del rito para contemplar los tīrthas».

Verse 39

गौतम उवाच । सर्वाण्यपि च पुण्यानि तीर्थानि शिवसन्निधौ । सदोपहारवेलायां दृश्यानि किल मानवैः

Dijo Gautama: «En verdad, todos los tīrthas santos y dadores de mérito se contemplan por los hombres en la misma presencia de Śiva, en la hora de la ofrenda cotidiana»។

Verse 40

व्रतं तीर्थं तपो वेदा यज्ञाश्च नियमादयः । योगाश्च शोणशैलेशदर्शनाद्दृष्टसंचराः

«Votos, tīrthas, austeridades, los Vedas, sacrificios, disciplinas que comienzan con la contención, e incluso los caminos del yoga: por el darśana del Señor de Śoṇaśaila, todo ello es “visto” y recorrido, y se alcanzan sus frutos.»

Verse 41

निशम्य वाक्यं मुनिपुंगवस्य प्रसेदुषी पर्वतराजपुत्री । अवोचदत्यद्भुतमेतदत्र त्वयोपदिष्टं भुवि तीर्थजालम्

Al oír las palabras de aquel príncipe de los sabios, la hija del Rey de las Montañas, complacida, dijo: «¡Esto es verdaderamente maravilloso! Aquí has enseñado en la tierra una red de tīrthas.»

Verse 42

अहं कृतार्था तपतां वरिष्ठ त्वत्संगमात्संप्रति तीर्थजालम् । प्राप्ता नमस्तेऽस्तु तपोविशेष शिवोपि मेऽत्रादिशदेव कर्तुम्

«Estoy colmada, oh el mejor entre los ascetas; por tu compañía he obtenido ahora esta “red de tīrthas”. Saludo reverente a ti, poseedor de un tapas excepcional. También Śiva me ha instruido aquí acerca de lo que debe hacerse.»

Verse 43

कथं गिरीशः पुनरत्र देवः स्फुरन्महावह्निवपुर्धरोऽपि । प्रशांतरूपः परमेश्वरोऽयमभ्यर्चनीयो भुवि मर्त्यवर्गैः

«¿Cómo es que aquí el Señor de la Montaña—este mismo Dios—aunque porta un cuerpo que fulgura como un gran fuego, aparece con forma apacible? Este Supremo Señor debe ser adorado en la tierra por la multitud de los mortales.»