Adhyaya 48

Verse 1

श्रीसूत उवाच । रामनाथं समुद्दिश्य कथां पापविनाशिनीम् । प्रवक्ष्यामि मुनिश्रेष्ठाः शृणुध्वं सुसमाहिताः

Śrī Sūta dijo: «Tomando a Rāmanātha como tema, relataré una narración que destruye el pecado. Oh, los mejores de los sabios, escuchad con plena atención».

Verse 2

पांड्यदेशाधिपो राजा पुरासीच्छंकराभिधः । ब्रह्मण्यः सत्यसंधश्च यायजूकश्च धार्मिकः

Antaño hubo un rey, soberano de la tierra Pāṇḍya, llamado Śaṅkara: devoto de los brāhmaṇas, fiel a sus votos, patrocinador de sacrificios (yajña) y justo.

Verse 3

वेदवेदांगतत्त्वज्ञः परसैन्यविदारणः । चतुरोऽप्याश्रमान्वर्णान्धर्मतः परिपालयन्

Conocía el verdadero sentido de los Vedas y los Vedāṅgas, era destructor de ejércitos enemigos y, conforme al dharma, protegía los cuatro āśramas y los varṇas.

Verse 4

वैदिकाचारनिरतः पुराणस्मृतिपारगः । शिवविष्ण्वर्चको नित्यमन्यदैवतपूजकः

Estaba dedicado a la conducta védica, versado en los Purāṇas y las Smṛtis; adoraba constantemente a Śiva y a Viṣṇu, y también rendía honor a otras deidades.

Verse 5

महादानप्रदो नित्यं ब्राह्मणानां महात्मनाम् । मृगयार्थं ययौ धीमान्स कदाचित्तपोवनम्

Siempre dador de grandes dádivas a los nobles brāhmanes, almas magnánimas, el sabio rey fue una vez al bosque de austeridades, partiendo para la caza.

Verse 6

सिंहव्याघ्रेभमहिष क्रूरसत्वभयंकरम् । झिल्लिकाभीषणरवं सरीसृपसमाकुलम्

Era una región espantosa, aterradora por leones, tigres, elefantes y búfalos salvajes—hecha temible por fieras crueles—, resonante con el siniestro chirriar de los grillos y atestada de reptiles rastreros.

Verse 7

भीमश्वापदसंपूर्णं दावानलभयंकरम् । महारण्यं प्रविश्याथ शंकरो राजशेखरः

Aquel vasto bosque estaba lleno de terribles bestias de presa y era temible por la amenaza del incendio. Entonces Śaṅkara, joya cimera entre los reyes, entró en aquella gran espesura.

Verse 8

अनेकसैनिकोपेत आखेटिकुलसंकुलः । पादुकागूढचरणो रक्तोष्णीषो हरिच्छदः

Iba acompañado de muchos soldados y rodeado por familias de cazadores; sus pies iban cubiertos con sandalias, llevaba un turbante rojo y su vestidura era verde.

Verse 9

बद्धगोधांगुलित्राणो धृतकोदण्डसायकः । कक्ष्याबद्धमहाखङ्गः श्वेताश्ववरमास्थितः

Llevaba guardadedos atados con cuero de iguana, portaba arco y flechas, tenía una gran espada ceñida a la cintura y montaba un excelente caballo blanco.

Verse 10

सुवेषधारी सन्नद्धः पत्तिसंघसमावृतः । कांतारेषु च सर्वेषु पर्वतेषु गुहासु च

Bien ataviado y plenamente armado, rodeado por compañías de infantes, avanzó por todo paraje agreste: por montes y también por cuevas.

Verse 11

समुत्तीर्ण महास्रोता युवा सिंहपराक्रमः । विचचार बलैः साकं दरीषु मृगयन्मृगान्

Tras cruzar un gran torrente, el joven—de valor leonino—vagó con sus fuerzas, cazando animales en las quebradas.

Verse 12

बध्यतां वध्यतामेष याति वेगान्मृगो वने । एवं वदत्सु सैन्येषु स्वयमुत्प्लुत्य शंकरः

«¡Atrapadlo! ¡Matadlo! ¡El ciervo huye veloz al bosque!»—mientras los soldados clamaban así, el propio Śaṅkara saltó hacia delante.

Verse 13

मृगं हंति महाराजो विगाह्य विपिनस्थलीम् । सिंहान्वराहान्महिषान्कुञ्जराच्छरभांस्तथा

Internándose en el suelo del bosque, el gran rey abatió ciervos, y también leones, jabalíes, búfalos, elefantes e incluso śarabhas.

Verse 14

विनिघ्नन्स मृगानन्यान्वन्याञ्छंकरभूपतिः । कुत्रचिद्विपिनोद्देशे दरीमध्यनिवासिनम्

Así, mientras Śaṅkara, el rey, iba dando muerte a otras fieras del monte, en cierto paraje del bosque se topó con uno que moraba en medio de una quebrada.

Verse 15

व्याघ्रचर्मधरं शांतं मुनिं नियतमानसम् । व्याघ्रबुद्ध्या जघानाशु शरेणानतपर्वणा

Vio a un muni sereno, dueño de su mente, vestido con piel de tigre; mas, tomándolo por un tigre, lo hirió al instante con una flecha de asta recta y sin doblez en sus junturas.

Verse 16

अतिवेगेन विप्रेंद्रास्तत्पत्नीं च ससायकः । निजघान पतिप्राणां निविष्टां पत्युरंतिके

¡Oh el mejor de los brāhmaṇas! Con gran premura, el arquero abatió también a la esposa del muni, cuya vida estaba entregada al aliento mismo de su señor y que se había sentado junto a él.

Verse 17

विलोक्य मातापितरौ तत्पुत्रो निहतौ वने । रुरोद भृशदुःखार्तो विललाप च कातरः

Al ver a su madre y a su padre muertos en el bosque, el hijo lloró en alta voz, oprimido por un dolor inmenso, y se lamentó con desamparo.

Verse 18

भोस्तात मातर्मां हित्वा युवां यातौ क्व वाधुना । अहं कुत्र गमिष्यामि को वा मे शरणं भवेत्

«¡Oh padre! ¡Oh madre! Dejándome atrás, ¿adónde habéis ido ahora? ¿A dónde iré yo, y quién, en verdad, será mi refugio?»

Verse 19

को मामध्यापयेद्वेदाञ्छास्त्रं वा पाठयेत्पितः । अंब मे भोजनं का वा दास्यते सोपदेशकम्

«¿Quién me enseñará los Vedas, o me instruirá en los śāstras, oh padre? ¿Y quién, oh madre, me dará alimento, junto con enseñanza y consejo?»

Verse 20

आचाराञ्च्छिक्षयेत्को वा तात त्वयि मृतेऽधुना । अंब बालं प्रकुपितं का वा मामुपलाप येत्

«¿Quién me instruirá en la recta conducta ahora que has muerto, oh padre? Y tú, oh madre, cuando yo—siendo aún un niño—me encolerice, ¿quién me corregirá y aconsejará con dulzura?»

Verse 21

युवां निरागसावद्य केन पापेन सायकैः । निहतौ वै तपोनिष्ठौ मत्प्राणौ मद्गुरू वने

«Vosotros dos erais sin culpa y sin tacha: ¿por qué pecado fuisteis abatidos por flechas? Entregados a la austeridad, al tapas, erais mi aliento vital, mis maestros, allí en el bosque.»

Verse 22

एवं तयोः सुतो विप्रा मुक्तकण्ठं रुरोद वै । अथ प्रलपितं श्रुत्वा शंकरो विपिने चरन्

Así, oh brāhmaṇas, el hijo de ambos lloró a voz suelta, sin contenerse. Entonces Śaṅkara, que vagaba por el bosque, oyó su lamentación.

Verse 23

तच्छब्दाभिमुखः सद्यः प्रययौ स दरीमुखम् । तत्रत्या मुनयोऽप्याशु समागच्छंस्तमाश्रमम्

Volviéndose al instante hacia aquel sonido, se apresuró a la boca de la cueva. Los sabios que moraban allí también acudieron pronto a aquel āśrama.

Verse 24

ते दृष्ट्वा मुनयः सर्वे शरेण निहतं मुनिम् । तत्पत्नीं च हतां विप्रा राजानं च धनुर्धरम्

Todos aquellos sabios, al ver al asceta muerto por una flecha—y a su esposa también abatida—vieron asimismo, oh brāhmaṇas, al rey, el portador del arco, allí de pie.

Verse 25

विलपंतं सुतं चापि विलोक्य भृशविह्वलाः । पुत्रमाश्वासयामासुर्मा रोदीरिति कातरम्

Al ver al hijo que se lamentaba, los sabios, hondamente conmovidos, consolaron al niño afligido, diciendo: «No llores».

Verse 26

मुनय ऊचुः । आढ्ये वापि दरिद्रे वा मूर्खे वा पंडितेऽपि वा । पीने वाथ कृशे वापि समवर्ती परेतराट्

Los sabios dijeron: Sea uno rico o pobre, necio o erudito, corpulento o enjuto, el rey Yama, soberano de los difuntos, trata a todos por igual.

Verse 27

वने वा नगरे ग्रामे पर्वते वा स्थलांतरे । मृत्योर्वशे प्रयातव्यं सर्वैरपि हि जंतुभिः

Sea en el bosque o en la ciudad, en la aldea, en la montaña o en cualquier lugar: toda criatura ha de ir, sin falta, bajo el dominio de la muerte.

Verse 28

वत्स नित्यं च गर्भस्थैर्जातैरपि च जंतुभिः । युवभिः स्थविरैः सर्वैर्यातव्यं यमपत्तनम्

Hijo querido, constantemente—los que aún están en el vientre, los ya nacidos, los jóvenes y los ancianos—todos han de ir a la ciudad de Yama.

Verse 29

वर्णिभिश्च गृहस्थैश्च वानप्रस्थैश्च भिक्षुभिः । काले प्राप्ते त्वयं देहस्त्यक्तव्यो द्विजपुत्रक

Por estudiantes de la disciplina sagrada, por jefes de hogar, por moradores del bosque y por renunciantes: cuando llega el tiempo señalado, este cuerpo ha de ser abandonado, oh hijo de un brāhmaṇa.

Verse 30

ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैरपि च संकरैः । यातव्यं प्रेतनिलये द्विजपुत्र महामते

Por brāhmaṇas, kṣatriyas, vaiśyas, śūdras y también por los de órdenes mezcladas—se ha de ir a la morada de los difuntos, oh sabio hijo de un brāhmaṇa.

Verse 31

देवाश्च मुनयो यक्षा गंधर्वोरगराक्षसाः । अन्ये च जंतवः सर्वे ब्रह्मविष्णुहरादयः

Los devas, los sabios ṛṣis, los yakṣas, los gandharvas, los nāgas y los rākṣasas—y todos los demás seres también, incluidos Brahmā, Viṣṇu y Hara (Śiva) y los demás—

Verse 32

सर्वे यास्यंति विलयं न त्वं शोचितुमर्हसि । अद्वयं सच्चिदानंदं यद्ब्रह्मोपनिषद्गतम्

Todos entrarán en la disolución; no debes afligirte. Pues el Brahman enseñado en las Upaniṣads es no-dual: Ser, Conciencia y Bienaventuranza.

Verse 33

न तस्य विलयो जन्म वर्धनं चापि सत्तम । मलभांडे नवद्वारे पूयासृक्छोणितालये

Para Eso (Brahman) no hay disolución, ni nacimiento, ni crecimiento, oh el mejor de los seres. Mas en este vaso impuro de nueve puertas—morada de pus, sangre y carne—

Verse 34

देहेऽस्मिन्बुद्बुदाकारे कृमियूथसमाकुले । कामक्रोधभयद्रोहमोहमात्सर्यकारिणि

—en este cuerpo de naturaleza burbujeante, atestado de enjambres de gusanos, que engendra deseo, ira, miedo, malicia, engaño y envidia—

Verse 35

परदारपरक्षेत्रपरद्रव्यैकलोलुपे । हिंसासूयाशुचिव्याप्ते विष्ठामूत्रैकभाजने

—codicioso sólo de las esposas ajenas, de las tierras ajenas y de las riquezas ajenas; impregnado de violencia, envidia y suciedad; mero recipiente de heces y orina—

Verse 36

यः कुर्याच्छोभनधियं स मूढः स च दुर्मतिः । बहुच्छिद्रघटाकारे देहेऽस्मिन्नशुचौ सदा

Quien imagine que este cuerpo es algo bello y digno de admiración está verdaderamente engañado y de torcida comprensión; pues este cuerpo es siempre impuro, como una vasija llena de muchos agujeros.

Verse 37

वायोरवस्थितिः किं स्यात्प्राणाख्यस्य चिरं द्विज । अतो मा कुरु शोकं त्वं जननीं पितरं प्रति

¿Cuánto tiempo puede permanecer firme el aliento vital llamado prāṇa, oh dos veces nacido? Por eso, no te aflijas por tu madre y tu padre.

Verse 38

तौ स्वकर्मवशाद्यातौ गृहं त्यक्त्वा त्विदं क्वचित् । तव कर्मवशात्त्वं च तिष्ठस्यस्मिन्महीतले

Esos dos (tus padres), impulsados por su propio karma, han partido, dejando el hogar y yendo a otra parte. Y tú también, impulsado por tu karma, permaneces aquí sobre la tierra.

Verse 39

यदा कर्मक्षयस्ते स्यात्तदा त्वं च मरिष्यसि । मरिष्यमाणप्रेतो हि मृतप्रेतस्य शोचति

Cuando se agote tu caudal de karma, entonces tú también morirás. En verdad, quien está destinado a morir lamenta a otro que ya se ha vuelto un espíritu de los difuntos.

Verse 40

यस्मिन्काले समुत्पन्नौ तव माता पिता तथा । न तस्मिंस्त्वं समुत्पन्नस्ततो भिन्ना गतिर्हि वः

Cuando nacieron tu madre y tu padre, tú no habías nacido entonces; por eso, en verdad, vuestros caminos y destinos son distintos.

Verse 41

यदि तुल्या गतिस्ते स्यात्ताभ्यां सह महामते । तर्हि त्वयापि यातव्यं मृतौ यत्र हि तौ गतौ

Si tu destino fuese realmente igual al de ellos, oh magnánimo, entonces también tú deberías haber ido, al morir, adonde ellos han ido.

Verse 42

मृतानां बांधवा ये तु मुंचंत्यश्रूणि भूतले । पिबंत्यश्रूणि तान्यद्धा मृताः प्रेताः परत्र वै

Los parientes que derraman lágrimas en el suelo por los muertos: esas mismas lágrimas, en verdad, las beben los espíritus de los difuntos en el más allá.

Verse 43

अतः शोकं परित्यज्य धृतिं कृत्वा समाहितः । अनयोः प्रेतकार्याणि कुरु त्वं वैदिकानि तु

Por tanto, abandonando el duelo, manteniéndote firme y recogido, realiza para estos dos los ritos védicos debidos a los difuntos (preta-kāryas).

Verse 44

शरघातान्मृतावेतौ यस्मात्ते जननी पिता । अतस्तद्दोषशांत्यर्थमस्थीन्यादाय वै तयोः

Puesto que tu madre y tu padre han muerto por el golpe de flechas, por ello, para apaciguar la falta ligada a tal muerte, recoge y toma sus huesos.

Verse 45

रामनाथशिवक्षेत्रे रामसेतौ विमुक्तिदे । स्थापयस्व तथा श्राद्धं सपिंडीकरणादिकम्

En el Śiva-kṣetra de Rāmanātha, en Rāmasetu, dador de liberación, establece y realiza el śrāddha, junto con los ritos que comienzan con el sapiṇḍīkaraṇa.

Verse 46

तत्रैव कुरु शुद्ध्यर्थं तयोर्बाह्मणपुत्रक । तेन दुर्मृत्युदोषस्य शांतिर्भवति नान्यथा

Allí mismo, oh hijo de brāhmaṇa, realiza para esos dos el rito purificatorio; sólo por ello se apacigua la mancha de la muerte infausta (durmṛtyu-doṣa), y no de otro modo.

Verse 47

श्रीसूत उवाच । एवमुक्तः स मुनिभिः शाकल्यस्य सुतो द्विजाः । जांगलाख्यस्तयोः सर्वं पितृमेधं चकार वै

Dijo Śrī Sūta: Así instruido por los sabios, oh dos veces nacidos, Jāṃgala, hijo de Śākalya, realizó en verdad para esos dos el pitṛmedha completo, los ritos para los antepasados.

Verse 48

अन्येद्युरस्थीन्यादाय हालास्यं प्रययौ च सः । तस्माद्रामेश्वरं सद्यो गत्वाऽयं जांगलो द्विजः

Al día siguiente, tomando los huesos (del difunto), partió hacia Hālāsyam; desde allí, este brāhmaṇa Jāṃgala fue sin demora a Rāmeśvara.

Verse 49

मुनिप्रोक्तप्रकारेण तस्मिन्रामेश्वरस्थले । निधाय पित्रोरस्थीनि श्राद्धादीन्यकरोत्तथा

En aquel lugar de Rāmeśvara, conforme al método enseñado por los sabios, depositó los huesos de su padre y de su madre, y realizó debidamente el śrāddha y los demás ritos prescritos.

Verse 51

आब्दिकांते दिने विप्रो रात्रौ स्वप्ने विलोक्य तु । स्वमातरं च पितरं शंखचक्रगदाधरौ

Al concluir el rito anual, de noche el brāhmana contempló en un sueño a su madre y a su padre, portadores de la caracola, el disco y la maza.

Verse 52

गरुडोपरि संविष्टौ पद्ममालाविभूषितौ । शोभितौ तुलसीदाम्ना स्फुरन्मकरकुंडलौ

Sentados sobre Garuḍa, adornados con guirnaldas de lotos, embellecidos con hileras de tulasī y con relucientes pendientes de makara, así se mostraban.

Verse 53

कौस्तुभालंकृतोरस्कौ पीतांबरविराजितौ । एवं दृष्ट्वा मुनिसुतो जांगलः सुप्रसन्नधीः

Sus pechos estaban adornados con la joya Kaustubha y resplandecían con vestiduras amarillas. Al verlos así, Jāṃgala, hijo del sabio, quedó sereno y con el corazón hondamente jubiloso.

Verse 54

स्वाश्रमं पुनरागत्य सुखेन न्यवसद्द्विजाः । स्वप्नदृष्टं च वृत्तांतं मातापित्रोः स जांगलः

Regresando de nuevo a su propio āśrama, el brāhmana vivió con sosiego. Y Jāṃgala meditó sobre lo visto en el sueño, el suceso referente a su madre y a su padre.

Verse 55

तेभ्यो न्यवेदयत्सर्वं ब्राह्मणेभ्योऽतिहर्षितः । श्रुत्वा ते मुनयो वृत्तमासन्संप्रीतमानसाः

Lleno de júbilo, les comunicó todo a aquellos brāhmaṇas. Al oír el suceso, los sabios quedaron complacidos y con el corazón satisfecho.

Verse 56

अथ राजानमालोक्य सर्वे तेऽपि महर्षयः । अवदन्कुपिता विप्राः शपंतः शंकरं नृपम्

Entonces, al ver al rey, todos aquellos grandes sabios—brāhmanes airados—hablaron, maldiciendo al rey Śaṅkara.

Verse 57

पांड्यभूप महामूर्ख क्रौर्याद्ब्राह्मणघातक । स्त्रीहत्या ब्रह्महत्या च कृता यस्मात्त्वयाधुना

«Oh rey Pāṇḍya, gran necio: por tu crueldad te has vuelto asesino de un brāhmaṇa. Pues ahora has cometido tanto el homicidio de una mujer como la brahmahatyā.»

Verse 58

अतः शरीरसंत्यागं कुरु त्वं हव्यवाहने । नोचेत्तव न शुद्धिः स्यात्प्रायश्चित्तशतैरपि

«Por eso, abandona tu cuerpo en el fuego de Agni; de lo contrario, no alcanzarás purificación, ni siquiera con cientos de expiaciones.»

Verse 59

त्वत्संभाषणमात्रेण ब्रह्महत्यायुतं भवेत् । अस्मत्सकाशाद्गच्छ त्वं पांड्यानां कुलपांसन

«Con sólo hablar contigo, uno incurriría en multitud de brahmahatyās. Apártate de nuestra presencia, ¡oh deshonra—polvo—del linaje de los Pāṇḍyas!»

Verse 60

इत्युक्तो मुनिभिः पांड्यः शंकरो द्विजपुंगवाः । तथास्तु देहसंत्यागं करिष्ये हव्यवाहने

Así, reprendido por los munis, Śaṅkara, rey de los Pāṇḍyas, dijo a los más excelsos entre los nacidos dos veces: «Así sea. Abandonaré mi cuerpo en el fuego de Agni.»

Verse 61

ब्रह्महत्याविशुद्ध्यर्थं भवतां सन्निधावहम् । अनुग्रहं मे कुर्वंतु भवंतो मुनिसत्तमाः

Para purificarme del pecado de brahmahatyā, estoy aquí en vuestra presencia. Oh los mejores de los sabios, concededme vuestro favor y vuestra gracia.

Verse 62

तथा शरीर संत्यागात्पातकं मे लयं व्रजेत् । एवमुक्त्वा मुनीन्सर्वाञ्च्छंकरः पांड्यभूपतिः

Y así, al abandonar este cuerpo, que mi pecado se disuelva y llegue a su fin. Dicho esto a todos los sabios, Śaṅkara, el rey Pāṇḍya, procedió a actuar.

Verse 63

स्वान्मंत्रिणः समाहूय बभाषे वचनं त्विदम् । भो मंत्रिणो ब्रह्महत्या मयाऽकार्यविचारतः

Convocando a sus propios ministros, dijo estas palabras: «Oh ministros, por no discernir lo que no debía hacerse, he cometido brahmahatyā».

Verse 64

स्त्रीहत्या च तथा क्रूरा महानरकदायिनी । एतत्पातकशुद्ध्यर्थं मुनीनां वचनादहम्

«Y también el matar a una mujer —tan cruel— otorga un gran infierno. Para purificarme de estos pecados, según la palabra de los sabios, yo…»

Verse 65

प्रदीप्ते ऽग्नौ महाज्वाले परित्यक्ष्ये कलेवरम् । काष्ठान्यानयत क्षिप्रं तैरग्निश्च समिध्यताम्

«En el fuego encendido, de grandes llamas, abandonaré este cuerpo. Traed leña pronto, y con ella avivad bien el fuego».

Verse 66

मम पुत्रं च सुरुचिं राज्ये स्थापयताचिरात् । मा शोकं कुरुतामात्या दैवतं दुरतिक्रमम्

«Estableced sin demora a mi hijo Suruci en el reino. No os aflijáis, oh ministros; la voluntad del Daiva (destino) es difícil de vencer.»

Verse 67

इतीरिता नृपतिना मंत्रिणो रुरुदुस्तदा । पांड्यनाथ महाराज रिपूणामपि वत्सल

Dicho esto por el rey, los ministros lloraron en aquel mismo instante; pues el señor Pāṇḍya, el gran monarca, era afectuoso incluso con sus enemigos.

Verse 68

वयं हि भवता नित्यं पुत्रवत्परिपालिताः । त्वां विना न प्रवेक्ष्याम पुरीं देवपुरोपमाम्

«En verdad, siempre nos has protegido como si fuéramos tus propios hijos. Sin ti, no entraremos en esa ciudad, semejante a la ciudad de los dioses.»

Verse 69

हव्यवाहं प्रवेक्ष्यामो महा काष्ठसमेधितम् । तेषां प्रलपितं श्रुत्वा पांड्य शंकरभूपतिः । प्रोवाच मंत्रिणः सर्वान्वचनं सांत्वपूर्वकम्

«Entraremos en el fuego, avivado con grandes montones de leña.» Al oír sus palabras de lamento, el rey Pāṇḍya Śaṅkara habló a todos los ministros con palabras de consuelo.

Verse 70

शंकर उवाच । किं करिष्यथ भोऽमात्या महापातकिना मया

Śaṅkara dijo: «Oh ministros, ¿qué haréis conmigo, que soy un gran pecador?»

Verse 71

सिंहासनं समारुह्य न कर्तुं युज्यते बत । चतुरर्णवपर्यंतधरापालनमंजसा

«¡Ay!, no es propio de mí subir al trono y gobernar con facilidad la tierra ceñida por los cuatro océanos.»

Verse 72

मत्पुत्रं सुरुचिं शीघ्रमतः स्थापयतासने । काष्ठान्यानयत क्षिप्रं प्रवेष्टुं हव्यवाहनम्

«Por tanto, sentad pronto en el trono a mi hijo Suruci. Traed leña al instante: voy a entrar en el fuego.»

Verse 73

मम मंत्रिवरा यूयं विलंबं त्यजताधुना । इत्युक्ता मंत्रिणः काष्ठं समानिन्युः क्षणेन ते

«Vosotros sois mis mejores ministros: dejad ahora toda demora.» Dicho esto, aquellos ministros trajeron la leña en un instante.

Verse 74

अग्निं प्रज्वलितं काष्ठैर्दृष्ट्वा शंकरभूपतिः । स्नात्वाचम्य विशुद्धात्मा मुनीनां संनिधौ तदा

Al ver el fuego encendido y avivado por la leña, el rey Śaṅkara, tras bañarse y realizar el ācamana, con el ánimo purificado, se halló entonces ante los sabios.

Verse 75

अग्निं प्रदक्षिणीकृत्य तान्मुनीनपि सत्वरम् । अग्निं मुनीन्नमस्कृत्य ध्यात्वा देवमुमापतिम्

Tras circunvalar el fuego y también a aquellos sabios sin demora, se inclinó ante el fuego y ante los sabios; luego, meditando en el divino Señor, Umāpati (Śiva),

Verse 76

अग्नौ पतितुमारेभे धैर्यमालंब्य भूपतिः । तस्मिन्नवसरे विप्रा मुनीनामपि शृण्वताम्

El rey comenzó a caer en el fuego, aferrado a la fortaleza del ánimo. En aquel mismo instante, oh brāhmaṇas—mientras también los sabios escuchaban—

Verse 77

अशरीरा समुदभूद्वाणी भैरवनादिनी । भोः शंकर महीपाल मानलं प्रविशाधुना

Entonces surgió una voz incorpórea, resonante como el bramido de Bhairava: «¡Oh Śaṅkara, oh rey de la tierra—entra ahora mismo en Mānala!»

Verse 78

ब्रह्महत्यानिमित्तं ते भयं मा भून्महामते । तवोपदेशं वक्ष्यामि रहस्यं वेदसंमितम्

«Oh magnánimo, no tengas temor por causa del pecado de matar a un brāhmaṇa. Te declararé una instrucción—una enseñanza secreta, conforme al Veda.»

Verse 79

शृणुष्वावहितो राजन्मदुक्तं क्रियतां त्वया । दक्षिणांबुनिधेस्तीरे गंधमादनपर्वते

«Escucha con atención, oh rey, y haz lo que te digo: en la orilla del océano del sur, en el monte Gandhamādana…»

Verse 80

रामसेतौ महापुण्ये महापातकनाशने । रामप्रतिष्ठितं लिगं रामनाथं महेश्वरम्

«En Rāmasetu—sumamente meritorio y destructor de grandes pecados—está el liṅga establecido por Rāma: Maheśvara, conocido como Rāmanātha.»

Verse 81

सेवस्व वर्षमेकं त्वं त्रिकालं भक्तिपूर्वकम् । प्रदक्षिणप्रक्रमणं नमस्कारं च वै कुरु

Sírvele durante un año entero—tres veces al día, con devoción. Realiza también la pradakṣiṇā (circunvalación) y la reverente postración.

Verse 82

महाभिषेकः क्रियतां रामनाथस्य वै त्वया । नैवेद्यं विविधं राजन्क्रियतां च दिनेदिने

Que por ti se realice el gran mahābhiṣeka de Rāmanātha. Y, oh rey, ofrece día tras día diversos naivedya, ofrendas de alimento.

Verse 83

चन्दनागरुकर्पूरै रामलिंगं प्रपूजय । भारद्वयेन गव्येन ह्याज्येन त्वभिषेचय

Adora el Rāma-liṅga con sándalo, agaru y alcanfor. Y con dos bhāras de ghee, obtenido de lo bovino, realiza su abhiṣeka.

Verse 84

प्रत्यहं च गवां क्षीरैर्द्विभारपरिसंमितैः । मधुद्रोणेन तल्लिंगं प्रत्यहं स्नापय प्रभोः

Y cada día baña ese liṅga del Señor con leche de vaca medida en dos bhāras, y con miel en medida de un droṇa; báñalo diariamente.

Verse 85

प्रत्यहं पायसान्नेन नैवेद्यं कुरु भूपते । प्रत्यहं तिलतैलेन दीपाराधनमाचर

Cada día, oh rey, ofrece como naivedya el pāyasa, arroz dulce. Y cada día practica la adoración de la lámpara con aceite de sésamo.

Verse 86

एतेन तव राजेंद्र रामनाथस्य शूलिनः । स्त्रीहत्य्रा ब्रह्महत्या च तत्क्षणादेव नश्यतः

Por esta observancia, oh señor de reyes, por la gracia de Rāmanātha, el Portador del Tridente, se destruyen al instante para ti los pecados de matar a una mujer y de matar a un brahmán.

Verse 87

दर्शनाद्रामनाथस्य भ्रूणहत्याशतानि च । अयुतं ब्रह्महत्यानां सुरापानायुतं तथा

Con solo contemplar a Rāmanātha, se destruyen cientos de pecados de matar al feto; asimismo, se borran diez mil pecados de matar a un brahmán y también diez mil de beber embriagantes.

Verse 88

स्वर्णस्तेयायुतं राजन्गुरुस्त्रीगमनायुतम् । एतत्संसर्गदोषाश्च विनश्यंति क्षणाद्विभो

Oh Rey, diez mil pecados de robar oro y diez mil pecados de acercarse a la esposa del gurú—junto con las manchas nacidas de tal contacto—perecen en un instante, oh poderoso.

Verse 89

महापातकतुल्यानि यानि पापानि संति वै । तानि सर्वाणि नश्यंति रामनाथस्य सेवया

Cualesquiera pecados que existan, iguales a los mahāpātakas, los grandes crímenes mortales: todos ellos se destruyen mediante el servicio a Rāmanātha.

Verse 90

महती रामनाथस्य सेवा लभ्येत चेन्नृणाम् । किं गंगया च गयया प्रयागेणाध्वरेण वा

Si los hombres pueden alcanzar el gran servicio de Rāmanātha, ¿qué necesidad hay entonces del Gaṅgā, de Gayā, de Prayāga o incluso de los ritos sacrificiales?

Verse 91

तद्गच्छ रामसेतुं त्वं रामनाथं भजानिशम् । विलंबं मा कुरु विभो गमने च त्वरां कुरु

Por tanto, ve a Rāmasetu y adora a Rāmanātha día y noche. No te demores, oh poderoso; apresura tu partida.

Verse 92

इत्युक्त्वा विररामाथ सापि वागशरीरिणी । तच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे त्वरयंति स्म भूपतिम्

Dicho esto, aquella voz incorpórea guardó silencio. Al oírla, todos los sabios instaron al rey a darse prisa.

Verse 93

गच्छ शीघं महाराज रामसेतुं विमुक्तिदम् । रामनाथस्य माहात्म्यमज्ञात्वास्माभिरीरितम्

Ve pronto, oh gran rey, a Rāmasetu, dador de liberación. Sin conocerlo plenamente, hemos proclamado la grandeza de Rāmanātha.

Verse 94

देहत्यागं कुरुष्वेति वह्नौ प्रज्वलितेऽधुना । अनुज्ञातो मुनिवरैरिति राजा स शंकरः

«Realiza ahora el abandono del cuerpo, en el fuego que arde»,—así autorizado por los mejores sabios, el rey llamado Śaṅkara se dispuso a obrar.

Verse 95

चतुरंगबलं पुर्यां प्रापयित्वा त्वरान्वितः । नमस्कृत्य मुनीन्सर्वान्प्रहृष्टेनांतरात्मना

Con premura, tras enviar de vuelta a la ciudad el ejército de cuatro divisiones, y habiéndose postrado ante todos los sabios, prosiguió con el corazón interior colmado de júbilo.

Verse 96

वृतः कतिपयैः सैन्यैः समादाय धनं बहु । रामनाथस्य सेवार्थमयासीद्गंधमादनम्

Acompañado de unos pocos soldados y llevando consigo abundante riqueza, partió hacia Gandhamādana para servir a Rāmanātha.

Verse 97

उवास वर्षमेकं च रामसेतौ विशुद्धिदे । एकभुक्तो जितक्रोधो विजितेंद्रियसंचयः

Habitó un año entero en Rāmasetu, dador de purificación. Comiendo una sola vez al día, vencido el enojo y refrenado el conjunto de los sentidos, vivió en devoción disciplinada.

Verse 98

त्रिसंध्यं रामनाथं च सेवमानः सभक्तिकम् । प्रददौ रामनाथाय दशभारं धनं मुदा

Sirviendo a Rāmanātha con devoción en las tres uniones del día, ofreció gozoso a Rāmanātha una riqueza medida en diez bhāras.

Verse 99

प्रत्यहं रामनाथस्य महापूजामकारयत् । अकरोच्च धनुष्कोटौ प्रत्यहं भक्तिपूर्वकम्

Cada día hacía celebrar una gran pūjā a Rāmanātha; y también en Dhanuṣkoṭi, cada día, realizaba con reverencia actos de devoción.

Verse 100

स्नानं प्रतिदिनं चान्नं ब्राह्मणेभ्य ददौ मुदा । अशरीरावचःप्रोक्तमखिलं पूजनं तथा

Se bañaba cada día y, con alegría, daba alimento a los brāhmaṇas. Asimismo, llevó a cabo el culto completo tal como lo prescribió la voz incorpórea.

Verse 110

भूयोभूयो नमस्यामि पातकं मे विनश्यतु । भक्त्यैवं स्तुवतस्तस्य रामनाथं महेश्वरम्

Una y otra vez me postro; que mi pecado sea destruido. Así, alabándole con devoción, ensalzó a Rāmanātha, el Gran Señor (Maheśvara)…

Verse 120

नाशयाम्यहमेतेषां महापातकसंचयम् । प्रीतोऽहं तव भक्त्या च स्तोत्रेण मनुजेश्वर

«Destruiré esta acumulación de grandes pecados. Me complazco en tu devoción y en tu himno, oh señor entre los hombres.»

Verse 130

पुत्रदारयुतो राजा प्राप्य राज्यमकण्टकम् । मंत्रिभिः सहितो विप्रा ररक्ष पृथिवीं चिरम्

Oh brāhmaṇas, el rey—junto con sus hijos y su esposa—alcanzó un reino sin obstáculos; y, acompañado por sus ministros, protegió la tierra por largo tiempo.

Verse 133

शृण्वन्पठन्वा मनुजस्त्विममध्यायमादरात् । सर्वपापविनिर्मुक्तो रामनाथं समश्नुते

Quien, con reverencia, escucha o recita este capítulo queda libre de todo pecado y alcanza la comunión con Rāmanātha.