Adhyaya 47

Verse 1

ऋषय ऊचुः । राक्षसस्य वधात्सूत रावणस्य महामुने । ब्रह्महत्या कथमभूद्राघवस्य महात्मनः

Dijeron los ṛṣis: Oh Sūta, oh gran sabio: tras dar muerte al rākṣasa Rāvaṇa, ¿cómo surgió para el magnánimo Rāghava el pecado de brahmahatyā?

Verse 2

ब्राह्मणस्य वधात्सूत ब्रह्महत्याभिजायते । न ब्राह्मणो दशग्रीवः कथं तद्वद नो मुने

Dijeron los ṛṣis: “Oh Sūta, al matar a un brāhmaṇa se incurre en el pecado de brahmahatyā. Pero Daśagrīva no era brāhmaṇa; ¿cómo puede aplicarse la misma culpa? Explícanoslo, oh sabio.”

Verse 3

ब्रह्महत्या भवेत्क्रूरा रामचंद्रस्य धीमतः । एतन्नः श्रद्दधानानां वद कारुण्यतोऽधुना

“¿Cómo podría recaer sobre el prudente Rāmacandra el terrible pecado de brahmahatyā? Por compasión, dínoslo ahora a nosotros, que escuchamos con fe.”

Verse 4

इति पृष्टस्ततः सूतो नैमिषारण्यवासिभिः । वक्तुं प्रचक्रमे तेषां प्रश्नस्योत्तरमुत्तमम्

Así, interrogado por los moradores de Naimiṣāraṇya, Sūta comenzó a hablar, dándoles una respuesta excelente a su pregunta.

Verse 5

।श्रीसूत उवाच । ब्रह्मपुत्रो महातेजाः पुलस्त्योनाम वै द्विजाः । बभूव तस्य पुत्रोऽभूद्विश्रवा इति विश्रुतः

Śrī Sūta dijo: “Hubo un brāhmaṇa de gran resplandor llamado Pulastya, hijo de Brahmā. Tuvo un hijo célebre con el nombre de Viśravā.”

Verse 6

तस्य पुत्रः पुलस्त्य स्य विश्रवा मुनिपुंगवाः । चिरकालं तपस्तेपे देवैरपि सुदुष्करम्

El hijo de Pulastya, Viśravā—el más excelso entre los sabios—practicó austeridades durante largo tiempo, austeridades arduísimas incluso para los dioses.

Verse 7

तपः कुर्वति तस्मिंस्तु सुमाली नाम राक्षसः । पाताललोकाद्भूलोकं सर्वं वै विचचार ह

Mientras él realizaba tapas, un rākṣasa llamado Sumālī subió desde Pātāla y recorrió toda la tierra.

Verse 8

हेमनिष्कांगदधरः कालमेघनिभच्छविः । समादाय सुतां कन्यां पद्महीनामिव श्रियम्

Adornado con collares y brazaletes de oro, de tez oscura como nube de lluvia, llevó consigo a su hija doncella, como Śrī despojada de su loto.

Verse 9

विचरन्स महीपृष्ठे कदाचित्पुष्पकस्थितम् । दृष्ट्वा विश्रवसः पुत्रं कुबेरं वै धनेश्वरम्

Al vagar por la faz de la tierra, vio una vez a Kubera—hijo de Viśravā, Señor de las Riquezas—sentado en el Puṣpaka.

Verse 10

चिंतयामास विप्रेंद्राः सुमाली स तु राक्षसः । कुबेरसदृशः पुत्रो यद्यस्माकं भविष्यति

Entonces el rākṣasa Sumālī reflexionó: «¡Ojalá en nuestro linaje naciera un hijo semejante a Kubera…!»

Verse 11

वयं वर्द्धामहे सर्वे राक्षसा ह्यकुतोभयाः । विचार्यैवं निजसुतामब्रवीद्राक्षसेश्वरः

«Entonces todos nosotros, los rākṣasas, prosperaremos, sin temor a ninguna dirección». Habiéndolo considerado así, el señor de los rākṣasas habló a su propia hija.

Verse 12

सुते प्रदानकालोऽद्य तव कैकसि शोभने । अद्य ते यौवनं प्राप्तं तद्देया त्वं वराय हि

Hija mía, hermosa Kaikasī: hoy es el tiempo propicio para entregarte en matrimonio. Has alcanzado la juventud; por ello debes ser dada a un esposo digno.

Verse 13

अप्रदानेन पुत्रीणां पितरो दुःखमाप्नुयुः । किं च सर्वगुणोत्कृष्टा लक्ष्मीरिव सुते शुभे

Por no dar en matrimonio a sus hijas, los padres caerían en aflicción. Y tú, hija auspiciosa, sobresales en toda virtud, como la misma Lakṣmī.

Verse 14

प्रत्याख्यानभयात्पुंभिर्न च त्वं प्रार्थ्यसे शुभे । कन्यापितृत्वं दुःखाय सर्वेषां मानकांक्षिणाम्

Oh auspiciosa, los hombres ni siquiera solicitan tu mano por temor al rechazo. Para quienes anhelan honor y renombre, ser padre de una hija no casada se vuelve causa de aflicción.

Verse 15

न जानेऽहं वरः को वा वरयेदिति कन्यके । सा त्वं पुलस्त्यतनयं मुनिं विश्रवसं द्विजम्

Oh doncella, no sé quién será el esposo, ni quién te escogerá. Por ello, elige al sabio dos veces nacido Viśravas, hijo de Pulastya.

Verse 16

पितामहकुलोद्भूतं वरयस्व स्वयंगता । कुबेरतुल्यास्तनया भवेयुस्ते न संशयः

Ve por tu propia voluntad y elígelo a él, nacido del ilustre linaje del Pitāmaha. Sin duda, te nacerán hijos iguales a Kubera en esplendor y fortuna.

Verse 17

कैकसी तद्वचः श्रुत्वा सा कन्या पितृगौरवात् । अंगीचकार तद्वाक्यं तथास्त्विति शुचिस्मिता

Al oír aquellas palabras, la doncella Kaikasī, por reverencia a su padre, aceptó el consejo; con una sonrisa serena dijo: «Así sea».

Verse 18

पर्णशालां मुनिश्रेष्ठा गत्वा विश्रवसो मुनेः । अतिष्ठदंतिके तस्य लज्जमाना ह्यधोमुखी

Fue a la choza de hojas del sabio Viśravas; y aquella doncella excelsa se quedó junto a él, ruborizada, con el rostro inclinado.

Verse 19

तस्मिन्नवसरे विप्राः पुलस्त्यतनयः सुधीः । अग्निहोत्रमुपास्ते स्म ज्वलत्पावकसन्निभः

En ese mismo instante, oh brāhmaṇas, el sabio hijo de Pulastya estaba dedicado al Agnihotra, resplandeciente como fuego en llamas.

Verse 20

संध्याकालमतिक्रूरमविचिंत्य तु कैकसी । अभ्येत्य तं मुनिं सुभ्रूः पितुर्वचनगौरवात्

Pero Kaikasī, de hermosas cejas, sin considerar la severidad de la hora del crepúsculo (sandhyā), se acercó al sabio por respeto a la palabra de su padre.

Verse 21

तस्थावधोमुखी भूमिं लिखत्यंगुष्ठकोटिना । विश्रवास्तां विलोक्याथ कैकसीं तनुमध्यमाम् । उवाच सस्मितो विप्राः पूर्णचंद्रनिभाननाम्

Ella permaneció con el rostro inclinado, trazando la tierra con la punta del pulgar. Entonces Viśravas, al ver a Kaikasī—de cintura esbelta, con rostro semejante a la luna llena—habló con una suave sonrisa, oh brāhmaṇas.

Verse 22

विश्रवा उवाच । शोभने कस्य पुत्री त्वं कुतो वा त्वमिहागता

Viśravā dijo: «Oh bienaventurada, ¿de quién eres hija y de dónde has venido aquí?»

Verse 23

कार्यं किं वा त्वमुद्दिश्य वर्तसेऽत्र शुचिस्मिते । यथार्थतो वदस्वाद्य मम सर्वमनिंदिते

«¿Con qué propósito permaneces aquí, oh de sonrisa pura? Dime hoy toda la verdad, oh intachable.»

Verse 24

इतीरिता कैकसी सा कन्या बद्धांजलिर्द्विजाः । उवाच तं मुनिं प्रह्वा विनयेन समन्विता

Así interpelada, aquella doncella Kaikasī, oh dvijas, juntó las manos en reverencia; se inclinó y habló al sabio con humildad.

Verse 25

तपः प्रभावेन मुने मदभिप्रायमद्य तु । वेत्तुमर्हसि सम्यक्त्वं पुलस्त्यकुलदीपन

«Oh muni, por el poder de tus austeridades (tapas) puedes conocer rectamente mi intención aun hoy—oh lumbrera del linaje de Pulastya.»

Verse 26

अहं तु कैकसी नाम सुमालिदुहिता मुने । मत्तातस्याज्ञया ब्रह्मंस्तवांतिकमुपागता

«Me llamo Kaikasī, oh sabio; soy hija de Sumāli. Por mandato de mi padre, oh venerable brāhmana, he venido a acercarme a ti.»

Verse 27

शेष त्वं ज्ञानदृष्ट्याद्य ज्ञातुमर्हस्यसंशयः । क्षणं ध्यात्वा मुनिः प्राह विश्रवाः स तु कैकसीम्

«Lo demás puedes conocer hoy con el ojo del conocimiento, sin duda.» Tras meditar un instante, el muni Viśravā habló a Kaikasī.

Verse 28

मया ते विदितं सुभ्रूर्मनोगतमभीप्सितम् । पुत्राभिलाषिणी सा त्वं मामगाः सांप्रतं शुभे

«Oh de hermosas cejas, conozco el anhelo guardado en tu mente. Deseando hijos, has venido a mí ahora, oh mujer auspiciosa.»

Verse 29

सायंकालेऽधुना क्रूरे यस्मान्मां त्वमुपागता । पुत्राभिलाषिणी भूत्वा तस्मात्त्वां प्रब्रवीम्यहम्

«Porque has venido a mí ahora al atardecer, en hora infausta, buscando hijos, por eso te diré esto.»

Verse 30

शृणुष्वावहिता रामे कैकसी त्वमनिंदिते । दारुणान्दारुणाकारान्दारुणाभिजनप्रियान्

«Escucha con atención, oh Kaikasī, oh mujer sin tacha. Engendrarás seres feroces: de forma terrible y queridos por un linaje terrible.»

Verse 31

जनयिष्यसि पुत्रांस्त्वं राक्षसान्क्रूरकर्मणः । श्रुत्वा तद्वचनं सा तु कैकसी प्रणिपत्य तम्

«Darás a luz hijos varones: Rākṣasas de obras crueles». Al oír esas palabras, Kaikasī se inclinó y se postró ante él.

Verse 32

पुलस्त्यतनयं प्राह कृतांजलिपुटा द्विजाः । भगवदीदृशाः पुत्रास्त्वत्तः प्राप्तुं न युज्यते

Con las palmas unidas en reverencia, los brāhmaṇas dijeron al hijo de Pulastya (Viśravas): «Oh venerable, no es apropiado que de ti se obtengan, de este modo, hijos de tan divina condición».

Verse 33

इत्युक्तः स मुनिः प्राह कैकसीं तां सुमध्यमाम् । मद्वंशानुगुणः पुत्रः पश्चिमस्ते भविष्यति

Así interpelado, el sabio dijo a Kaikasī, de esbelta cintura: «Tu último hijo estará en armonía con mi linaje».

Verse 34

धार्मिकः शास्त्रविच्छांतो न तु राक्षसचेष्टितः । इत्युक्ता कैकसी विप्राः काले कतिपये गते

«Será justo, versado en los śāstras y dueño de sí; no dado a la conducta de los rākṣasas». Así fue instruida Kaikasī, oh brāhmaṇas, y tras pasar algún tiempo…

Verse 35

सुषुवे तनयं क्रूरं रक्षोरूपं भयंकरम् । द्विपंचशीर्षं कुमतिं विंशद्बाहुं भयानकम्

Ella dio a luz a un hijo cruel, terrible en forma de rākṣasa: de diez cabezas, de mente torcida y espantoso con veinte brazos.

Verse 36

ताम्रोष्ठं कृष्णवदनं रक्तश्मश्रु शिरोरुहम् । महादंष्ट्रं महाकायं लोकत्रासकरं सदा

De labios cobrizos y rostro oscuro, con barba y cabellera rojizas; de colmillos enormes y cuerpo gigantesco, siempre sembraba terror en los mundos.

Verse 37

दशग्रीवाभिधः सोऽभूत्तथा रावण नामवान् । रावणानंतरं जातः कुम्भकर्णाभिधः सुतः

Fue conocido como Daśagrīva, y también célebre con el nombre de Rāvaṇa. Después de Rāvaṇa nació un hijo llamado Kumbhakarṇa.

Verse 38

ततः शूर्पणखा नाम्ना क्रूरा जज्ञे च राक्षसी । ततो बभूव कैकस्या विभीषण इति श्रुतः

Luego nació una rākṣasī cruel llamada Śūrpaṇakhā. Después, Kaikasī dio a luz a uno célebre, conocido como Vibhīṣaṇa.

Verse 39

पश्चिमस्तनयो धीमान्धार्मिको वेदशास्त्रवित् । एते विश्रवसः पुत्रा दशग्रीवादयो द्विजाः

El hijo menor era inteligente, justo y versado en los Vedas y los śāstras. Estos, oh brāhmaṇas, son los hijos de Viśravas, comenzando por Daśagrīva.

Verse 40

अतो दशग्रीववधात्कुम्भकर्णवधादपि । ब्रह्महत्या समभवद्रामस्याक्लिष्टकर्मणः

Por ello, a causa de la muerte de Daśagrīva y también de la muerte de Kumbhakarṇa, surgió para Rāma—cuyas obras son sin mancha—la mancha de brahmahatyā.

Verse 41

अतस्तच्छांतये रामो लिंगं रामेश्वराभिधम् । स्थापयामास विधिना वैदिकेन द्विजोत्तमाः

Por ello, para apaciguar aquella mancha, Rāma estableció un liṅga llamado “Rāmeśvara”, realizando la consagración conforme a los debidos ritos védicos, oh el mejor de los brāhmaṇas.

Verse 42

एवं रावणघातेन ब्रह्महत्यासमुद्भवः । समभूद्रामचंद्रस्य लोककांतस्य धीमतः

Así, por la muerte de Rāvaṇa, surgió para el sabio Rāmacandra—amado por los mundos—la mancha de brahmahatyā, como consecuencia kármica.

Verse 43

तत्सहैतुकमाख्यातं भवतां ब्रह्मघातजम् । पापं यच्छांतये रामो लिंगं प्रातिष्ठिपत्स्वयम्

Os he expuesto su causa: el pecado nacido del brahminicidio. Para apaciguar esa mancha, el propio Rāma estableció un Śiva-liṅga.

Verse 44

एवं लिंगं प्रतिष्ठाप्य रामचन्द्रोऽतिधार्मिकः । मेने कृतार्थमात्मानं ससीता वरजो द्विजाः

Habiendo así instalado el liṅga, el sumamente justo Rāmacandra—junto con Sītā y su hermano menor—se tuvo por plenamente realizado, oh el mejor de los nacidos dos veces.

Verse 45

ब्रह्महत्या गता यत्र रामचंद्रस्य भूपतेः । तत्र तीर्थमभूत्किंचिद्ब्रह्महत्याविमोचनम्

Donde se apartó de Rāmacandra, el rey, la brahmahatyā, allí surgió un vado sagrado, un tīrtha llamado “Liberador de la Brahmahatyā”.

Verse 46

तत्र स्नानं महापुण्यं ब्रह्महत्याविनाशनम् । दृश्यते रावणोऽद्यापि छायारूपेण तत्र वै

Allí, el baño es de supremo mérito y destruye la mancha de la brahmahatyā. En verdad, aún hoy se ve allí a Rāvaṇa en forma de sombra.

Verse 47

तदग्रे नागलोकस्य बिलमस्ति महत्तरम् । दशग्रीववधोत्पन्नां ब्रह्महत्यां बलीयसीम्

Delante de eso hay una caverna inmensa que conduce al reino de los Nāgas, vinculada a la poderosa brahmahatyā surgida por la muerte de Daśagrīva (Rāvaṇa).

Verse 48

तद्बिलं प्रापयामास जानकीरमणो द्विजाः । तस्योपरि बिलस्याथ कृत्वा मण्डपमुत्तमम्

Oh nacidos dos veces, el amado de Jānakī (Rāma) hizo que se llegara a esa caverna; y luego, sobre ella, levantó un excelente maṇḍapa (pabellón).

Verse 49

भैरवं स्थापयामास रक्षार्थं तत्र राघवः । भैरवाज्ञापरित्रस्ता ब्रह्महत्या भयंकरी

Allí Rāghava (Rāma) instaló a Bhairava como protector. Aterrada por el mandato de Bhairava, la terrible Brahmahatyā, personificada, quedó temerosa y contenida.

Verse 50

नाशक्नोत्तद्बिलादूर्ध्वं निर्गंतुं द्विजसत्तमाः । तस्मिन्नेव बिले तस्थौ ब्रह्महत्या निरुद्यमा

Oh el mejor de los nacidos dos veces, ella no pudo salir hacia arriba de esa caverna. En esa misma caverna permaneció Brahmahatyā, privada de poder y de impulso.

Verse 51

रामनाथमहालिंगं दक्षिणे गिरिजा मुदा । वर्तते परमानंदशिवस्यार्धशरीरिणी

Al sur, junto al gran liṅga de Rāmanātha, mora Girijā con júbilo: ella, la mitad misma del cuerpo de Paramānanda Śiva, el Śiva de suprema bienaventuranza.

Verse 52

आदित्यसोमौ वर्तेते पार्श्वयोस्तत्र शूलिनः । देवस्य पुरतो वह्नी रामनाथस्य वर्तते

En aquel lugar sagrado, el Sol y la Luna se alzan a ambos lados del Señor portador del tridente (Śiva). Y ante la deidad mora el Fuego (Agni), siempre presente frente a Rāmanātha.

Verse 53

आस्ते शतक्रतुः प्राच्यामाग्नेयां च तथाऽनलः । आस्ते यमो दक्षिणस्यां रामनाथस्य सेवकः

En el oriente se sienta Śatakratu (Indra), y en el sudeste asimismo mora Anala (Agni). En el sur permanece Yama, servidor de Rāmanātha.

Verse 54

नैरृते निरृतिर्विप्रा वर्तते शंकरस्य तु । वारुण्यां वरुणो भक्त्या सेवते राघवेश्वरम्

Oh brāhmanes, en el suroeste mora Nirṛti, al servicio de Śaṅkara. En el occidente, Varuṇa, con devoción, atiende a Rāghaveśvara (Rāmeśvara establecido por Rāghava).

Verse 55

वायव्ये तु दिशो भागे वायुरास्ते शिवस्य तु । उत्तरस्यां च धनदो रामनाथस्य वर्तते

En la porción noroeste del espacio mora Vāyu al servicio de Śiva; y en el norte permanece Dhanada (Kubera), asistiendo a Rāmanātha.

Verse 56

ईशान्येऽस्य च दिग्भागे महेशो वर्तते द्विजाः । विनायक कुमारौ च महादेवसुतावुभौ

Oh, dos veces nacidos, en este cuadrante del nordeste mora Maheśa; y allí están también Vināyaka y Kumāra, ambos hijos de Mahādeva.

Verse 57

यथाप्रदेशं वर्तेते रामनाथालयेऽधुना । वीरभद्रादयः सर्वे महेश्वरगणेश्वराः

Aun hoy, en el templo de Rāmanātha, permanecen cada cual en su debido puesto: Vīrabhadra y los demás, todos jefes de las gaṇas de Maheśvara.

Verse 58

यथाप्रदेशं वर्तंते रामनाथालये सदा । मुनयः पन्नगाः सिद्धा गन्धर्वाप्सरसां गणाः

Por siempre, en el templo de Rāmanātha, moran cada uno en su lugar propio: los munis, los seres serpiente, los siddhas y las huestes de gandharvas y apsaras.

Verse 59

संतुष्यमाणहृदया यथेष्टं शिवसन्निधौ । वर्तंते रामनाथस्य सेवार्थं भक्तिपूर्वकम्

Con el corazón colmado de gozo, en la misma presencia de Śiva, permanecen a su gusto—dedicados al servicio de Rāmanātha, llenos de devoción.

Verse 60

रामनाथस्य पूजार्थं श्रोत्रियान्ब्राह्मणान्बहून् । रामेश्वरे रघुपतिः स्थापयामास पूजकान्

Para el culto de Rāmanātha, en Rāmeśvara Raghupati (Rāma) estableció a muchos brāhmaṇas eruditos, formados en los Vedas, como sacerdotes oficiantes de la pūjā.

Verse 61

रामप्रतिष्ठितान्विप्रान्हव्यकव्यादिनार्चयेत् । तुष्टास्ते तोषिताः सर्वा पितृभिः सहदेवताः

Debe honrarse a los brāhmaṇas establecidos por Rāma con ofrendas de havya y kavya y otras semejantes. Cuando ellos quedan complacidos, quedan satisfechos todos los dioses, junto con los Pitṛs (ancestros).

Verse 62

तेभ्यो बहुधनान्ग्रामान्प्रददौ जानकीपतिः । रामनाथमहादेव नैवेद्यार्थमपि द्विजाः

A ellos, el Señor de Jānakī (Rāma) les concedió aldeas ricas en bienes, para que, en honor de Śrī Rāmanātha Mahādeva, oh dos veces nacidos, nunca faltasen ni siquiera las ofrendas de naivedya.

Verse 63

बहून्ग्रामान्बहुधनं प्रददौ लक्ष्मणाग्रजः । हारकेयूरकटकनिष्काद्याभरणानि च

El hermano mayor de Lakṣmaṇa (Rāma) otorgó muchas aldeas y abundante riqueza, y también joyas: collares, brazaletes, pulseras, niṣkas y otras alhajas.

Verse 64

अनेकपट्ट वस्त्राणि क्षौमाणि विविधानि च । रामनाथाय देवाय ददौ दशरथात्मजः

El hijo de Daśaratha (Rāma) ofreció al divino Rāmanātha muchas clases de vestiduras: telas de seda y variados lienzos de lino.

Verse 65

गंगा च यमुना पुण्या सरयूश्च सरस्वती । सेतौ रामेश्वरं देवं भजंते स्वाघशांतये

Gaṅgā y Yamunā, la sagrada Sarayū y Sarasvatī, adoran al Dios Rāmeśvara en Setu, para apaciguar sus propias impurezas y faltas.

Verse 66

एतदध्यायपठनाच्छ्रवणादपि मानवः । विमुक्तः सर्वपापेभ्यः सायुज्यं लभते हरेः

Por la recitación de este capítulo —o incluso por el solo hecho de escucharlo— el ser humano queda libre de todos los pecados y alcanza el sāyujya, la unión con Hari.