Adhyaya 44

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सर्ववेदार्थतत्त्वज्ञ पुराणार्णवपारग । व्यासपादांबुजद्वंद्वनमस्कारहृताशुभ

Los ṛṣis dijeron: Oh conocedor de la verdadera esencia de todos los sentidos védicos, oh quien ha cruzado el océano de los Purāṇas, cuya infaustez fue disipada al postrarse ante los dos pies de loto de Vyāsa.

Verse 2

पुराणार्थोपदेशेन सर्वप्राण्युपका रक । त्वया ह्यनुगृहीताः स्म पुराणकथनाद्वयम्

Por tu enseñanza del sentido de los Purāṇas, eres bienhechor de todos los seres. En verdad, por esta narración puránica nos has colmado de gracia.

Verse 3

अधुना सेतुमाहात्म्यकथनात्सुतरां मुने । वयं कृतार्थाः संजाता व्यासशिष्य महामते

Ahora, oh sabio, por tu excelentísima narración de la gloria de Setu, hemos alcanzado plenitud. Oh magnánimo discípulo de Vyāsa, estamos verdaderamente satisfechos.

Verse 4

यथा प्रातिष्ठिपल्लिंगं रामो दशरथात्मजः । तच्छ्रोतुं वयमिच्छामस्त्वमिदानीं वदस्व नः

Cómo Rāma, hijo de Daśaratha, estableció el Liṅga: eso deseamos oír. Dínoslo ahora.

Verse 5

श्रीसूत उवाच । यदर्थं स्थापितं लिंगं गन्धमादनपर्वते । रामचन्द्रेण विप्रेंद्र तदिदानीं ब्रवीमि वः

Śrī Sūta dijo: Oh el mejor de los brāhmaṇas, ahora os diré con qué propósito Rāmacandra estableció el Liṅga en el monte Gandhamādana.

Verse 6

हृतभार्यो वनाद्रामो रावणेन बलीयसा । कपिसेनायुतो धीरः ससौमि त्रिर्महाबलः

Rāma, a quien el poderoso Rāvaṇa arrebató a su esposa del bosque, firme y heroico, partió acompañado por el ejército de los monos, junto con Saumitrī (Lakṣmaṇa), de gran poder.

Verse 7

महेंद्रं गिरिमासाद्य व्यलोकयत वारिधिम् । तस्मिन्नपारे जलधौ कृत्वा सेतुं रघूद्वहः

Al llegar al monte Mahendra, el excelso vástago de Raghu contempló el océano; y sobre aquel mar sin límites levantó el sagrado Puente (Setu).

Verse 8

तेन गत्वा पुरीं लंकां रावणेनाभिरक्षि ताम् । अस्तंगते सहस्रांशौ पौर्णमास्यां निशामुखे

Por ese puente llegó a la ciudad de Laṅkā, custodiada por Rāvaṇa. Cuando se puso el sol de mil rayos—en la noche de luna llena, al comenzar la oscuridad—

Verse 9

रामः ससैनिको विप्राः सुवेलगिरिमारुहत् । ततः सौधस्थितं रात्रौ दृष्ट्वा लंकेश्वरं बली

Oh brāhmanes, Rāma, con sus huestes, ascendió al monte Suvela. Luego, de noche, el poderoso vio al señor de Laṅkā apostado en su palacio,

Verse 10

सूर्यपुत्रोऽस्य मुकुटं पातयास भूतले । राक्षसो भग्नमुकुटः प्रविवेश गृहोदरम्

El hijo del Sol (Sugrīva) hizo caer su corona al suelo. El rākṣasa, con la diadema hecha pedazos, entró en las estancias interiores de su morada.

Verse 11

गृहं प्रविष्टे लंकेशे रामः सुग्रीवसंयुतः । सानुजः सेनया सार्द्धमवरुह्य गिरेस्तटात्

Cuando el señor de Laṅkā entró en su casa, Rāma—acompañado por Sugrīva—junto con su hermano menor y el ejército, descendió de la ladera del monte.

Verse 12

सेनां न्यवेशयद्वीरो रामो लंकासमीपतः । ततो निवेशमानांस्तान्वानरान्रावणानुगाः

El heroico Rāma asentó el ejército cerca de Laṅkā. Entonces, mientras aquellos vānara se establecían, los seguidores de Rāvaṇa—

Verse 13

अभिजग्मुर्महाकायाः सायुधाः सहसैनिकाः । पर्वणः पूतनो जृंभः खरः क्रोधवशो हरिः

Avanzaron guerreros de enorme cuerpo, armados y con sus tropas: Parvaṇa, Pūtanā, Jṛmbha, Khara y Hari, arrebatado por la ira.

Verse 14

प्रारुजश्चारुजश्चैव प्रहस्तश्चेतरे तथा । ततोऽभिपततां तेषामदृश्यानां दुरात्मनाम्

Prāruja y Cāruja, y también Prahasta y otros; entonces, aquellos malvados, invisibles, se precipitaron al ataque.

Verse 15

अन्तर्धानवधं तत्र चकार स्म विभीषणः । ते दृश्यमाना बलिभिर्हरिभिर्दूरपातिभिः

Allí Vibhīṣaṇa desbarató y aniquiló su ardid de ‘desaparecer’. Hechos visibles, fueron abatidos por los poderosos guerreros vānara, diestros en lanzar desde lejos.

Verse 16

निहताः सर्वतश्चैते न्यपतन्वै गतासवः । अमृष्यमाणः सबलो रावणो निर्ययावथ

Muertos por todas partes, cayeron, ya sin aliento. Incapaz de soportarlo, Rāvaṇa salió entonces con todas sus fuerzas.

Verse 17

व्यूह्य तान्वानरान्सर्वान्न्यवारयत सायकैः । राघवस्त्वथ निर्याय व्यूढानीको दशाननम्

Tras disponer en formación a todas aquellas huestes de Vānara, las contuvo con sus flechas. Entonces Rāghava salió al frente, con su ejército en orden de batalla, para enfrentar a Daśānana (Rāvaṇa).

Verse 18

प्रत्ययुध्यत वेगेन द्वंद्वयुद्धमभूत्तदा । युयुधे लक्ष्मणेनाथ इंद्रजिद्रावणात्मजः

Ellos respondieron al combate con ímpetu, y entonces surgieron duelos singulares. Indrajit, hijo de Rāvaṇa, trabó batalla con Lakṣmaṇa.

Verse 19

विरूपाक्षेण सुग्रीवस्तारेयेणापि खर्वटः । पौंड्रेण च नलस्तत्र पुटेशः पनसेन च

Sugrīva luchó con Virūpākṣa; Kharvaṭa con Tāreya; y allí Nala con Pauṇḍra, mientras Puṭeśa combatía con Panasa.

Verse 20

अन्येपि कपयो वीरा राक्षसैर्द्वंद्वमेत्य तु । चक्रुर्युद्धं सुतुमुलं भीरूणां भयवर्द्धनम्

Otros valerosos guerreros Vānara también se enfrentaron a los Rākṣasas en duelos, y libraron una batalla sumamente tumultuosa, que acrecentaba el temor de los cobardes.

Verse 21

अथ रक्षांसि भिन्नानि वानरैर्भीमविक्रमैः । प्रदुद्रुवू रणादाशु लंकां रावणपालिताम्

Entonces los Rākṣasas, quebrantados por los Vānaras de terrible poder, huyeron pronto del campo de batalla hacia Laṅkā, custodiada por Rāvaṇa.

Verse 22

भग्नेषु सर्वसैन्येषु रावणप्रेरितेन वै । पुत्रेणेंद्रजिता युद्धे नागास्त्रैरतिदारुणैः

Cuando todos los ejércitos quedaron en confusión, Indrajit—hijo de Rāvaṇa, incitado por él—empleó en la batalla las terribilísimas armas Nāga, misiles de serpiente.

Verse 23

विद्धौ दाशरथी विप्रा उभौ तौ रामलक्ष्मणौ । मोचितौ वैनतेयेन गरुडेन महात्मना

Oh brāhmaṇas, aunque ambos vástagos de Daśaratha—Rāma y Lakṣmaṇa—habían sido heridos, fueron liberados por el magnánimo Garuḍa, hijo de Vinatā.

Verse 24

तत्र प्रहस्तस्तरसा समभ्येत्य विभीषणम् । गदया ताडयामास विनद्य रणकर्कशः

Allí, Prahasta se abalanzó con ímpetu hacia Vibhīṣaṇa y, rugiendo con aspereza en la lid, lo golpeó con una maza (gadā).

Verse 25

स तयाभिहतो धीमान्गदया भामिवेगया । नाकंपत महाबाहुर्हिमवानिव सुस्थितः

Aunque fue golpeado por aquella maza, veloz como el relámpago, el sabio y de poderosos brazos (Vibhīṣaṇa) no tembló, firme como el Himālaya.

Verse 26

ततः प्रगृह्य विपुलामष्टघंटां विभीषणः । अभिमंत्र्य महाशक्तिं चिक्षे पास्य शिरः प्रति

Entonces Vibhīṣaṇa, tomando un arma enorme de ocho campanillas, consagró con mantra aquella gran lanza y la arrojó hacia la cabeza de su enemigo.

Verse 27

पतंत्या स तया वेगाद्राक्षसोऽशनिना यथा । हृतोत्तमांगो ददृशे वातरुग्ण इव द्रुमः

Herido por aquella arma que caía veloz, el rākṣasa pareció como abatido por un rayo: con la cabeza arrancada, cual árbol quebrado por el viento.

Verse 28

तं दृष्ट्वा निहतं संख्ये प्रहस्तं क्षणदाचरम् । अभिदुद्राव धूम्राक्षो वेगेन महता कपीन्

Al ver a Prahasta, el guerrero que vaga en la noche, muerto en la batalla, Dhūmrākṣa se lanzó con gran ímpetu contra los monos.

Verse 29

कपिसैन्यं समालोक्य विद्रुतं पवनात्मजः । धूम्राक्षमाजघानाशु शरेण रणमूर्धनि

Al ver disperso al ejército de los monos, el Hijo del Viento (Hanumān) hirió al instante a Dhūmrākṣa con una flecha en la cima del combate.

Verse 30

धूम्राक्षं निहतं दृष्ट्वा हतशेषा निशाचराः । सर्वं राज्ञे यथावृत्तं रावणाय न्यवेदयन्

Al ver a Dhūmrākṣa muerto, los niśācaras supervivientes informaron a su rey Rāvaṇa de todo lo acontecido, tal como fue.

Verse 31

ततः शयानं लंकेशः कुम्भकर्णमबोधयत् । प्रबुद्धं प्रेषयामास युद्धाय स च रावणः

Entonces el señor de Laṅkā despertó a Kumbhakarṇa, que yacía dormido; y una vez en pie, Rāvaṇa lo envió a la guerra.

Verse 32

आगतं कुम्भकर्णं तं ब्रह्मास्त्रेण तु लक्ष्मणः । जघान समरे क्रुद्धो गतासुर्न्यपतच्च सः

Cuando Kumbhakarṇa avanzó, Lakṣmaṇa—airado en la batalla—lo hirió con el Arma de Brahmā; su vida se extinguió y cayó al suelo.

Verse 33

दूषणस्यानुजौ तत्र वत्रवेगप्रमाथिनौ । हनुमन्नीलनिहतौ रावणप्रतिमौ रणे

Allí, los dos hermanos menores de Dūṣaṇa—quebradores del ímpetu y la velocidad del enemigo—fueron muertos en combate por Hanumān y Nīla, iguales a Rāvaṇa en su poder guerrero.

Verse 34

वज्रदंष्ट्रं समवधीद्विश्वकर्मसुतो नलः । अकंपनं च न्यहनत्कुमुदो वानरर्षभः

Nala, hijo de Viśvakarman, dio muerte a Vajradaṃṣṭra; y Kumuda, toro entre los vānaras, abatió también a Akaṃpana.

Verse 35

षष्ठ्यां पराजितो राजा प्राविशच्च पुरीं ततः । अतिकायो लक्ष्मणेन हतश्च त्रिशिरास्तथा

En el sexto día, el rey, vencido, entró luego en la ciudad. Atikāya fue muerto por Lakṣmaṇa, y Triśiras también fue igualmente abatido.

Verse 36

सुग्रीवेण हतौ युद्धे देवांत कनरांतकौ । हनूमता हतौ युद्धे कुम्भकर्णसुतावुभौ

En la batalla, Sugrīva mató a Devānta y a Kanarāṃtaka; y en la batalla Hanumān dio muerte a ambos hijos de Kumbhakarṇa.

Verse 37

विभीषणेन निहतो मकराक्षः खरात्मजः । तत इन्द्रजितं पुत्रं चोदयामास रावणः

Vibhīṣaṇa dio muerte a Makarākṣa, hijo de Khara. Entonces Rāvaṇa instó a su hijo Indrajit a salir al combate.

Verse 38

इन्द्रजिन्मोहयित्वा तौ भ्रातरौ रामलक्षमणौ । घोरैः शरैरंगदेन हतवाहो दिवि स्थितः

Indrajit, tras confundir a los dos hermanos Rāma y Lakṣmaṇa, se mantuvo en el cielo; pero Aṅgada mató a su auriga con terribles flechas.

Verse 39

कुमुदांगदसुग्रीवनलजांबवदादिभिः । सहिता वानराः सर्वे न्यपतंस्तेन घातिताः

Todos los vānaras, junto con Kumuda, Aṅgada, Sugrīva, Nala, Jāmbavān y otros, cayeron abatidos, heridos por él (Indrajit).

Verse 40

एवं निहत्य समरे ससैन्यौ रामलक्ष्मणौ । अंतर्दधे तदा व्योम्नि मेघनादो महाबलः

Así, tras abatir en la batalla a Rāma y Lakṣmaṇa junto con sus tropas, el poderoso Meghanāda (Indrajit) desapareció entonces en el cielo.

Verse 41

ततो विभीषणो राममिक्ष्वाकुकुलभूषणम् । उवाच प्रांजलिर्वाक्यं प्रणम्य च पुनःपुनः

Entonces Vibhīṣaṇa, con las manos juntas, habló a Rāma, ornamento del linaje de Ikṣvāku, inclinándose una y otra vez.

Verse 42

अयमंभो गृहीत्वा तु राजराजस्य शासनात् । गुह्यकोऽभ्यागतो राम त्वत्सकाशमरिंदम

Este Yakṣa ha venido a ti, oh Rāma, domador de enemigos, trayendo esta agua por mandato del Rey de reyes.

Verse 43

इदमंभः कुबेरस्ते महाराज प्रयच्छति । अंतर्हितानां भूतानां दर्शनार्थं परं तप

Oh gran rey, Kubera te concede esta agua sagrada. Por ella se hacen visibles los seres ocultos: es un supremo auxilio nacido de la austeridad, para la visión directa de quienes se esconden.

Verse 44

अनेन स्पृष्टनयनो भूतान्यंतर्हितान्यपि । भवान्द्रक्ष्यति यस्मै वा भवानेतत्प्रदास्यति

Con los ojos tocados por ella, verás incluso a los seres ocultos. Y a quienquiera que decidas entregársela, él también alcanzará esa visión.

Verse 45

सोऽपि द्रक्ष्यति भूतानि वियत्त्यंतर्हितानि वै । तथेति रामस्तद्वारि प्रतिगृह्याथ सत्कृतम्

Él también verá, en verdad, a los seres ocultos aun en el vasto cielo. «Así sea», dijo Rāma; y, aceptando con respeto aquella agua consagrada, la honró como don sagrado.

Verse 46

चकार नेत्रयोः शौचं लक्ष्मणश्च महाबलः । सुग्रीवजांबवन्तौ च हनुमानंगदस्तथा

El poderoso Lakṣmaṇa se purificó los ojos (con aquella agua). Así también lo hicieron Sugrīva y Jāmbavān, y asimismo Hanumān y Aṅgada.

Verse 47

मैंदद्विविदनीलाश्च ये चान्ये वानरास्तथा । ते सर्वे रामदत्तेन वारिणा शुद्धचक्षुषः

Mainda, Dvivida, Nīla y los demás Vānaras también: todos ellos, por el agua otorgada por Rāma, quedaron purificados en la vista.

Verse 48

आकाशेंतर्हितं वीरमपश्यन्रावणा त्मजम् । ततस्तमभिदुद्राव सौमित्रिर्दृष्टिगोचरम्

Vieron al heroico hijo de Rāvaṇa oculto en el cielo. Entonces Saumitri (Lakṣmaṇa), al traerlo al alcance de la vista, se lanzó contra él.

Verse 49

ततो जघान संकुद्धो लक्ष्मणः कृतलक्षणः । कुवेरप्रेषितजलैः पवित्रीकृतलोचनः

Entonces Lakṣmaṇa, airado y firme en su propósito, lo hirió; pues sus ojos habían sido santificados por las aguas enviadas por Kubera.

Verse 50

ततः समभवद्युद्धं लक्ष्मणेंद्रजितोर्महत् । अतीव चित्रमाश्चर्यं शक्रप्रह्लादयोरिव

Entonces se entabló una gran batalla entre Lakṣmaṇa e Indrajit, sumamente maravillosa y asombrosa, como el célebre choque de Śakra y Prahlāda.

Verse 51

ततस्तृतीयदिवसे यत्नेन महता द्विजाः । इंद्रजिन्निहतो युद्धे लक्ष्मणेन बलीयसा

Luego, al tercer día—oh sabios dos veces nacidos—tras un esfuerzo inmenso, Indrajit fue muerto en batalla por el poderoso Lakṣmaṇa.

Verse 52

ततो मूलबलं सर्वं हतं रामेण धीमता । अथ क्रुद्धो दशग्रीवः प्रियपुत्रे निपातिते

Entonces el sabio Rāma destruyó por completo el ejército principal. Al ver abatido a su amado hijo, Daśagrīva (Rāvaṇa) ardió de ira.

Verse 53

निर्ययौ रथमास्थाय नगराद्बहुसैनिकः । रावणो जानकीं हन्तुमुद्युक्तो विंध्यवारितः

Subiendo a su carro, Rāvaṇa salió de la ciudad con un gran ejército, decidido a matar a Jānakī; pero fue detenido y contenido, como quien es bloqueado por la cordillera Vindhya.

Verse 54

ततो हर्यश्वयुक्तेन रथेनादित्यवर्चसा । उपतस्थे रणे रामं मातलिः शक्रसारथिः

Entonces Mātali, auriga de Śakra (Indra), se acercó a Rāma en el campo de batalla, llegando en un carro resplandeciente como el sol, uncido a caballos leonados.

Verse 55

ऐन्द्रं रथं समारुह्य रामो धर्मभृतां वरः । शिरांसि राक्षसेन्द्रस्य ब्रह्मास्त्रेणावधीद्रणे

Subiendo al carro divino de Indra, Rāma—el más excelso sostenedor del Dharma—cortó en batalla las cabezas del señor de los Rākṣasas con el Brahmāstra.

Verse 56

ततो हतदशग्रीवं रामं दशरथात्मजम् । आशीर्भिर्जययुक्ताभिर्देवाः सर्षिपुरोगमाः

Entonces los Devas—con los Ṛṣis a la cabeza—bendijeron a Rāma, hijo de Daśaratha, vencedor de Daśagrīva, con palabras de triunfo y auspicio.

Verse 57

तुष्टुवुः परिसंतुष्टाः सिद्धविद्याधरास्तथा । रामं कमलपत्राक्षं पुष्प वर्षेरवाकिरन्

Los Siddhas y los Vidyādharas, colmados de júbilo, alabaron a Rāma, de ojos como pétalos de loto, y lo cubrieron con una lluvia de flores.

Verse 58

रामस्तैः सुरसंघातैः सहितः सैनिकैर्वृतः । सीतासौमित्रिसहितः समारुह्य च पुष्पकम्

Rāma, acompañado por aquellas huestes de devas y rodeado por sus tropas, subió entonces al carro aéreo Puṣpaka junto con Sītā y Saumitrī (Lakṣmaṇa).

Verse 59

तथाभिषिच्य राजानं लंकायां च विभीषणम् । कपिसेनावृतो रामो गन्धमादनमन्वगात्

Así, tras ungir a Vibhīṣaṇa como rey en Laṅkā, Rāma—rodeado por el ejército de los monos—se encaminó hacia Gandhamādana.

Verse 60

परिशोध्य च वैदेहीं गंधमादनपर्वते । रामं कमलपत्राक्षं स्थितवानर संवृतम्

Y cuando Vaidehī (Sītā) fue reivindicada y purificada en el monte Gandhamādana, Rāma, de ojos como pétalos de loto, permaneció allí de pie, rodeado por los Vānaras reunidos.

Verse 61

हतलंकेश्वरं वीरं सानुजं सविभीषणम् । सभार्यं देववृंदैश्च सेवितं मुनिपुंगवैः

Aquel heroico Rāma, vencedor del señor de Laṅkā, estaba allí con su hermano menor y con Vibhīṣaṇa, junto a su esposa, atendido por huestes de devas y servido por los más excelsos munis.

Verse 62

मुनयोऽभ्यागता द्रष्टुं दंडकारण्य वासिनः । अगस्त्यं ते पुरस्कृत्य तुष्टुवुर्मैथिलीपतिम्

Los sabios que moraban en el bosque de Daṇḍaka llegaron para contemplarle; poniendo a Agastya al frente, alabaron al Señor de Maithilī, Rāma.

Verse 63

मुनय ऊचुः । नमस्ते रामचंद्राय लोकानुग्रहकारिणे । अरावणं जगत्कर्तुमवतीर्णाय भूतले

Los sabios dijeron: «Salve, Rāmacandra, bienhechor de los mundos; tú que descendiste a la tierra para establecer un mundo sin Rāvaṇa, por el bien de todos los seres».

Verse 64

ताटिकादेहसंहर्त्रे गाधिजाध्वररक्षिणे । नमस्ते जितमारीच सुवाहुप्राणहारिणे

«Salve a ti, destructor del cuerpo de Tāṭakā; protector del sacrificio del descendiente de Gādhi (Viśvāmitra). Salve a ti, que sometiste a Mārīca y arrebataste la vida a Subāhu».

Verse 65

अहल्यामुक्तिसंदायिपादपंकजरेणवे । नमस्ते हरकोदण्डलीलाभञ्जनकारिणे

«Salve al polvo de tus pies de loto, que otorgó liberación a Ahalyā; salve a ti, que por mero juego sagrado quebraste el arco de Śiva».

Verse 66

नमस्ते मैथिलीपाणिग्रहणोत्सवशालिने । नमस्ते रेणुकापुत्रपराजयविधायिने

«Salve a ti, que resplandeciste en la festiva ceremonia de tomar la mano de Maithilī; salve a ti, que causaste la derrota del hijo de Reṇukā, Paraśurāma».

Verse 67

सहलक्ष्मणसीताभ्यां कैकेय्यास्तु वरद्वयात् । सत्यं पितृवचः कर्तुं नमो वनमुपे युषे

Salve a Ti que, junto con Lakṣmaṇa y Sītā, fuiste al bosque por los dos dones de Kaikeyī, para que la palabra de tu padre quedara cumplida en verdad.

Verse 68

भरतप्रार्थनादत्तपादुकायुगुलाय ते । नमस्ते शरभंगस्य स्वर्गप्राप्त्यैकहेतवे

Salve a Ti, cuyo par de sandalias fue entregado a ruego de Bharata; salve a Ti, causa única de que Śarabhaṅga alcanzara el cielo.

Verse 69

नमो विराधसंहर्त्रे गृधराजस खाय ते । मायामृगमहाक्रूरमारीचांगविदारिणे

Salve a Ti, destructor de Virādha; a Ti, amigo del rey de los buitres, Jaṭāyu; y a Ti, que desgarraste los miembros de Mārīca, el cruel ciervo ilusorio.

Verse 70

सीतापहारिलोकेशयुद्धत्यक्तकलेवरम् । जटायुषं तु संदह्य तत्कैवल्यप्रदायिने

Salve a Ti que, tras incinerar a Jaṭāyu —quien dejó su cuerpo en la batalla contra el señor que raptó a Sītā— le otorgaste la liberación final, el kaivalya.

Verse 71

नमः कबंधसंहर्त्रे शवरीपूजितांघ्रये । प्राप्तसुग्रीवसख्याय कृतवालिवधाय ते

Salve a Ti, destructor de Kabandha; a Ti, cuyos pies adoró Śabarī; a Ti, que alcanzaste amistad con Sugrīva; y a Ti, que consumaste la muerte de Vāli.

Verse 72

नमः कृतवते सेतुं समुद्रे वरुणालये । सर्वराक्षससंहर्त्रे रावणप्राणहारिणे

Salve a Ti, que edificaste el Setu sobre el océano, morada de Varuṇa; salve al exterminador de todos los rākṣasas, al que arrebató la vida de Rāvaṇa.

Verse 73

संसारांबुधिसंतारपोतपादांबुजाय ते । नमो भक्तार्तिसंहर्त्रे सच्चिदानंदरूपिणे

Salve a Ti: tus pies de loto son la barca que hace cruzar el océano del saṃsāra; salve al que disipa la aflicción de los devotos, cuya esencia es Ser, Conciencia y Bienaventuranza.

Verse 74

नमस्ते राम भद्राय जगतामृद्धिहेतवे । रामादिपुण्यनामानि जपतां पापहारिणे

Salve a Ti, Rāma auspicioso, causa de la prosperidad del mundo; los santos nombres que comienzan con «Rāma» borran los pecados de quienes los repiten en japa.

Verse 76

ससीताय नमस्तुभ्यं विभीषणसुखप्रद । लंकेश्वरवधाद्राम पालितं हि जगत्त्वया

Salve a Ti junto con Sītā, oh dador de dicha a Vibhīṣaṇa. Oh Rāma: al dar muerte al señor de Laṅkā, en verdad has protegido al mundo.

Verse 77

रक्षरक्ष जगन्नाथ पाह्य स्माञ्जानकीपते । स्तुत्वैवं मुनयः सर्वे तूष्णीं तस्थुर्द्विजोत्तमाः

«¡Protege, protege, oh Señor del mundo; sálvanos, oh Señor de Jānakī!» Habiéndolo alabado así, todos los sabios, los mejores de los nacidos dos veces, quedaron en silencio.

Verse 78

श्रीसूत उवाच । य इदं रामचन्द्रस्य स्तोत्रं मुनिभिरीरितम् । त्रिसंध्यं पठते भक्त्या भुक्तिं मुक्तिं च विंदति

Dijo Śrī Sūta: Quien recita con devoción este himno a Rāmacandra, proclamado por los sabios, en las tres uniones del día, alcanza tanto el goce mundano como la liberación.

Verse 79

प्रयाणकाले पठतो न् भीतिरुपजायते । एतत्स्तोत्रस्य पठनाद्भूतवेतालकादयः

Para quien lo recita en la hora de la partida (la muerte), no surge el temor. Por la recitación de este himno, se ahuyentan seres como los bhūtas y los vetālas, y otros semejantes.

Verse 80

नश्यंति रोगा नश्यंति नश्यते पापसंचयः । पुत्रकामो लभेत्पुत्रं कन्या विंदति सत्पतिम्

Perecen las enfermedades; se destruye la acumulación de pecados. Quien desea un hijo lo obtiene, y una doncella halla un esposo digno.

Verse 81

मोक्षकामो लभेन्मोक्षं धनकामो धनं लभेत् । सर्वान्कामानवाप्नोति पठन्भक्त्या त्विमं स्तवम्

Quien anhela la liberación obtiene la liberación; quien anhela riqueza obtiene riqueza. Recitando con devoción este himno, se alcanzan todos los fines deseados.

Verse 82

ततो रामो मुनीन्प्राह प्रणम्य च कृतांजलिः । अहं विशुद्धये प्राप्यः सकलैरपि मानवैः

Entonces Rāma, tras inclinarse ante los munis y con las manos juntas, habló a los sabios: «Para la purificación, todos los seres humanos deben acercarse a mí».

Verse 83

मद्दृष्टिगोचरो जन्तुर्नित्यमोक्षस्य भाजनम् । तथापि मुनयो नित्यं भक्तियुक्तेन चेतसा

Todo ser que entra en el alcance de mi mirada es siempre digno de la liberación. Con todo, oh sabios, permaneced siempre con la mente unida a la devoción.

Verse 84

स्वात्मलाभेन संतुष्टान्साधून्भूतसुहृत्तमान् । निरहंकारिणः शांतान्नमस्याम्यूर्ध्वरेतसः

Me inclino ante aquellos santos que se contentan con la ganancia del Sí mismo, los mejores amigos de todos los seres: libres de ego, serenos y firmes en la disciplina espiritual.

Verse 85

यस्माद्ब्रह्मण्यदेवोऽहमतो विप्रान्भजे सदा । युष्मान्पृच्छाम्यहं किंचित्तद्वदध्वं विचार्य तु

Porque soy devoto de Brahman y de los brāhmaṇas, honro siempre a los sabios. Ahora os pregunto algo: responded, por favor, tras debida reflexión.

Verse 86

रावणस्य वधाद्विप्रा यत्पापं मम वर्तते । तस्य मे निष्कृतिं ब्रूत पौलस्त्यवधजस्य हि । यत्कृत्वा तेन पापे न मुच्येऽहं मुनिपुंगवाः

Oh brāhmaṇas, el pecado que se me adhiere por la muerte de Rāvaṇa, nacido de la estirpe de Pulastya, decidme su expiación. Oh los mejores de los sabios, ¿con qué acto quedaré libre de ese pecado?

Verse 87

मुनय ऊचुः । सत्यव्रत जगन्नाथ जगद्रक्षाधुरंधर

Los sabios dijeron: Oh tú cuyo voto es la verdad, oh Señor del mundo, oh poderoso portador de la carga de proteger el universo—

Verse 88

सर्वलोकोपकारार्थं कुरु राम शिवार्चनम् । गन्धमादनशृंगेऽस्मिन्महापुण्ये विमुक्तिदे

Por el bienestar de todos los mundos, oh Rāma, realiza la adoración de Śiva en esta cumbre de Gandhamādana, santísima y dadora de liberación.

Verse 89

शिवलिंगप्रतिष्ठां त्वं लोकसंग्रहकाम्यया । कुरु राम दशग्रीववधदोषापनुत्तये

Establece un liṅga de Śiva, oh Rāma, deseando el bien y la cohesión del mundo, para que sea borrada la falta incurrida al dar muerte a Daśagrīva.

Verse 91

यत्त्वया स्थाप्यते लिगं गन्धमादनपर्वते । अस्य संदर्शनं पुंसां काशीलिंगावलोकनात्

El liṅga que tú establecerás en el monte Gandhamādana: su sola visión para los hombres superará el mérito de contemplar los liṅgas de Kāśī.

Verse 92

अधिकं कोटिगुणितं फलवत्स्यान्न संशयः । तव नाम्ना त्विदं लिंगं लोके ख्यातिं समश्नुताम्

Su fruto será mayor, multiplicado por un crore, sin duda. Y que este liṅga alcance fama en el mundo por tu propio nombre.

Verse 93

नाशकं पुण्यपापाख्यकाष्ठानां दहनोपमम् । इदं रामेश्वरं लिंगं ख्यातं लोके भविष्यति

Este liṅga, Rāmeśvara, será célebre en el mundo: destruirá tanto el mérito como el pecado, como un fuego que consume la leña.

Verse 94

मा विलंबं कुरुष्वातो लिंगस्थापनकर्मणि । रामचंद्र महाभाग करुणापूर्णविग्रह

Por tanto, no demores el rito de establecer el liṅga, oh Rāmacandra, afortunado, cuya forma está colmada de compasión.

Verse 95

श्रीसूत उवाच । इति श्रुत्वा वचो रामो मुनीनां तं मुनीश्वराः । पुण्यकालं विचार्याथ द्विमुहूर्तं जगत्पतिः

Śrī Sūta dijo: Al oír aquellas palabras de los sabios, Rāma, Señor del mundo, consideró el tiempo propicio y fijó el sagrado lapso de dos muhūrtas.

Verse 96

कैलासं प्रेषयामास हनुमन्तं शिवालयम् । शिवलिंगं समानेतुं स्थापनार्थं रघूद्वहः

El más excelso de la estirpe de Raghu envió a Hanumān a Kailāsa, morada de Śiva, para traer un Śiva-liṅga destinado a la consagración y la instalación.

Verse 97

राम उवाच । हनूमन्नंजनीसूनो वायुपुत्र महाबल । कैलासं त्वरितो गत्वा लिंगमानय मा चिरम्

Rāma dijo: Oh Hanumān, hijo de Añjanī—oh poderoso hijo de Vāyu—ve con presteza a Kailāsa y trae el liṅga; no te demores.

Verse 98

इत्याज्ञप्तस्स रामेण भुजावास्फाल्य वीर्यवान् । मुहूर्तद्वितयं ज्ञात्वा पुण्यकालं कपीश्वरः

Así ordenado por Rāma, el valeroso señor de los monos tensó sus brazos; sabiendo que el tiempo propicio era de dos muhūrtas, se dispuso a actuar de inmediato.

Verse 99

पश्यतां सर्वदेवानामृषीणां च महात्मनाम् । उत्पपात महावेगश्चालयन्गंधमादनम्

Ante la mirada de todos los dioses y de los grandes ṛṣis, él se lanzó con ímpetu descomunal, sacudiendo incluso la montaña Gandhamādana.

Verse 100

लंघयन्स वियन्मार्गं कैलासं पर्वतं ययौ । न ददर्श महादेवं लिंगरूपधरं कपिः

Atravesando la senda del cielo, llegó al monte Kailāsa; pero el héroe mono no vio a Mahādeva, que allí moraba en la forma del liṅga.

Verse 110

रामो वै स्थापयामास शिवलिंगमनुत्तमम् । लिंगस्थं पूजयामास राघवः सांबमीश्वरम्

Rāma, en verdad, instaló el insuperable Śiva-liṅga; y Rāghava adoró al Señor Sāmbamīśvara, que mora en el liṅga.

Verse 120

स्थापितं शिवलिंगं वै भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । इमां लिंगप्रतिष्ठां यः शृणोति पठतेऽथवा

Este Śiva-liṅga instalado otorga en verdad bhukti y mukti. Quienquiera que escuche o recite este relato de la consagración del liṅga—

Verse 121

स रामेश्वरलिंगस्य सेवाफलमवाप्नुयात् । सायुज्यं च समाप्नोति रामनाथस्य वैभवात्

Obtendrá el pleno fruto de servir al Rāmeśvara-liṅga; y, por la gloria del Señor Rāmanātha, alcanzará también sāyujya, la unión con lo Divino.

Verse 785

नमस्ते सर्वलोकानां सृष्टिस्थित्यंतकारिणे । नमस्ते करुणामूर्ते भक्तरक्षणदीक्षित

Salutaciones a Ti, que realizas la creación, el sostenimiento y la disolución de todos los mundos. Salutaciones a Ti, forma misma de compasión, consagrado a proteger a Tus devotos.