Adhyaya 40

Verse 1

।श्रीसूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि मुनयो लोकपावनम् । गायत्र्या च सरस्वत्या माहात्म्यं मुक्तिदं नृणाम्

Dijo Śrī Sūta: Ahora, oh sabios, expondré lo que purifica los mundos: la grandeza de Gāyatrī y de Sarasvatī, que otorga la liberación (mokṣa) a los seres humanos.

Verse 2

शृण्वतां पठतां चैव महापातकनाशनम् । महापुण्यप्रदं पुंसा नरकक्लेशनाशनम्

Para quienes lo escuchan y para quienes lo recitan, esto destruye los grandes pecados; concede inmenso mérito (puṇya) a las personas y disipa los tormentos del infierno.

Verse 3

गायत्र्यां च सरस्वत्यां ये स्नांति मनुजा मुदा । न तेषां गर्भवासः स्यात्किं तु मुक्तिर्भवेद्ध्रुवम्

Quienes, con gozo, se bañan en los tīrthas de Gāyatrī y de Sarasvatī no volverán a morar en el vientre; antes bien, la liberación (mokṣa) será ciertamente suya.

Verse 4

सरस्वत्याश्च गायत्र्या गन्धमादनपर्वते । ब्रह्मपत्न्योः सन्निधानात्तन्नाम्ना कथिते इमे

En el monte Gandhamādana, por la presencia de Sarasvatī y de Gāyatrī —consortes de Brahmā— estos lugares sagrados son llamados y mencionados con sus nombres.

Verse 5

ऋषय ऊचुः । गायत्र्याश्च सरस्वत्या गन्धमादनपर्वते । किमर्थं संनिधानं वै सूताभूत्तद्वदस्व नः

Los sabios dijeron: «Oh Sūta, ¿por qué razón Gāyatrī y Sarasvatī vinieron a morar en el monte Gandhamādana? Dínoslo».

Verse 6

सूत उवाच । प्रजापतिः पुरा विप्राः स्वां वै दुहितरं मुदा । वाङ्नाम्नीं कामुको भूत्वा स्पृहयामास मोहनः

Sūta dijo: «En tiempos antiguos, oh brāhmanes, Prajāpati—extraviado—se tornó dominado por el deseo y anheló a su propia hija, llamada Vāk»

Verse 7

अथ प्रजापतेः पुत्री स्वस्मिन्वै तस्य कामिताम् । विलोक्य लज्जिता भूत्वा रोहिद्रूप दधार सा

Entonces la hija de Prajāpati, al ver que su deseo se dirigía hacia ella, se avergonzó y tomó la forma de una cierva (Rohiṇī).

Verse 8

ब्रह्मापि हरिणो भूत्वा तया रन्तुमनास्तदा । गच्छतीमनुयातिस्म हरिणीरूपधारिणीम्

Entonces Brahmā también se volvió un ciervo, deseoso de retozar con ella, y la siguió mientras ella huía—ella, que había tomado forma de cierva.

Verse 9

तं दृष्ट्वा देवताः सर्वाः पुत्रीगमनसादरम् । करोत्यकार्यं ब्रह्मायं पुत्रीगमनलक्षणम्

Al verlo tan ansioso en la persecución de su hija, todos los dioses dijeron: «Este Brahmā hace lo que no debe hacerse, pues se distingue por ir tras su propia hija».

Verse 10

इति निन्दंति तं विप्राः स्रष्टारं जगतां पतिम् । निषिद्धकृत्यनिरतं तं दृष्ट्वा परमेष्ठिनम्

Así, oh brāhmanes, lo censuraron—aunque es el Creador, el Señor de los mundos—cuando vieron que Parameṣṭhin estaba absorto en un acto prohibido.

Verse 11

हरः पिनाकमादाय व्याधरूपधरः प्रभुः । आकर्णपूर्ण कृष्टेन पिनाकधनुषा शरम्

El Señor Hara, tomando el Pināka y asumiendo la forma de un cazador, tensó una flecha con el arco Pināka, estirándolo hasta el pleno alcance de la oreja.

Verse 12

संयोज्य वेधसं तेन विव्याध निशितेन सः । त्रिपुरांतक बाणेन विद्धोऽसौ न्यपतद्भुवि

Apuntando así a Vedhas (Brahmā), lo atravesó con un dardo afilado; herido por la flecha de Tripurāntaka Śiva, cayó a la tierra.

Verse 13

तस्य देहादथोत्थाय महज्ज्योतिर्महाप्रभम् । आकाशे मृगशीर्षाख्यं नक्षत्रमभवत्तदा

Entonces, al alzarse de su cuerpo una gran luz de intenso resplandor, en el cielo se convirtió en la constelación llamada Mṛgaśīrṣa.

Verse 14

आर्द्रानक्षत्ररूपी सन्हरोऽप्यनुजगाम तम् । पीडयन्मृगशीर्षाख्यं नक्षत्रं ब्रह्मरूपिणम्

Hara (Śiva) también, asumiendo la forma de la constelación Ārdrā, lo persiguió, afligiendo a la constelación Mṛgaśīrṣa que llevaba la forma de Brahmā.

Verse 15

अधुनापि मृगव्याधरूपेण त्रिपुरांतकः । अंबरे दृश्यते स्पष्टं मृगशीर्षांतिके द्विजाः

Aún hoy, oh nacidos dos veces, Tripurāntaka se ve claramente en el cielo en forma de cazador, cerca de (la estrella) Mṛgaśīrṣa.

Verse 16

एवं विनिहते तस्मिञ्च्छंभुना परमेष्ठिनि । अनंतरं तु गायत्रीसरस्वत्यौ शुचार्पिते

Así, cuando Śambhu (Śiva) abatió a Parameṣṭhin (Brahmā), de inmediato Gāyatrī y Sarasvatī, sobrecogidas por el dolor, volvieron su mente a lo que debía hacerse.

Verse 17

भर्तृहीने मुनिश्रेष्ठा भर्तृजीवनकांक्षया । किं करिष्यावहे ह्यावामित्यन्योयं विचार्य तु

Oh excelso entre los sabios, privadas de su esposo y anhelando su vida, las dos se consultaron mutuamente: «¿Qué haremos en verdad?»

Verse 18

स्वपतिप्राणसिद्ध्यर्थं गायत्री च सरस्वती । सर्वोत्कृष्टं शिवस्थानं गन्धमादनपर्वतम्

Para lograr el restablecimiento de la vida de su esposo, Gāyatrī y Sarasvatī se dispusieron a ir al monte Gandhamādana, el más excelso morada de Śiva.

Verse 19

सर्वाभीष्टप्रदं पुंसां तपः कर्तुं समुद्यते । जग्मतुर्नियमोपेतं तपः कर्तुं शिवं प्रति

Para realizar austeridades, que conceden a los hombres todo lo deseado, se pusieron en camino; y, provistas de observancias disciplinadas, fueron a practicar tapas dirigido a Śiva.

Verse 20

स्नानार्थमात्मनो विप्रा गायत्री च सरस्वती । तीर्थद्वयं स्वनाम्ना वै चक्रतुः पापनाशनम्

Para su propio baño, oh brāhmaṇas, Gāyatrī y Sarasvatī establecieron dos tīrthas con sus propios nombres, cada uno destructor del pecado.

Verse 21

तत्र त्रिषवणस्नानं प्रत्यहं चक्रतुर्मुदा । बहुकालमनाहारे कामक्रोधादिवर्जिते

Allí, con júbilo, realizaron cada día el baño ritual de las tres horas sagradas; y por largo tiempo permanecieron en ayuno, libres de deseo, ira y demás pasiones.

Verse 22

अत्युग्रनियमो पेते शिवध्यानपरायणे । पंचाक्षरमहामन्त्रजपैकनियते शुभे

Ella asumió una disciplina sumamente austera, enteramente entregada a la meditación en Śiva, observando el único y auspicioso voto de recitar el gran mantra de cinco sílabas.

Verse 23

स्वपतेर्जीवनार्थं वै गायत्री च सरस्वती । महादेवं समुद्दिश्य तप एवं प्रचक्रतुः

Por la vida de su señor, Gāyatrī y Sarasvatī realizaron austeridades de este modo, dirigiendo su penitencia hacia Mahādeva.

Verse 24

तयोरथ तपस्तुष्टो महादेवो महेश्वरः । सन्निधत्ते महामूर्तिस्तपसां फलदित्सया

Entonces Mahādeva, Maheśvara, complacido por sus austeridades, manifestó su gran forma, deseoso de otorgar los frutos de su penitencia.

Verse 25

ततः सन्निहितं शंभुं पार्वतीरमणं शिवम् । गणेशकार्त्तिकेयाभ्यां पार्श्वयोः परिसेवितम

Entonces contemplaron a Śambhu—Śiva, el amado de Pārvatī—presente allí, servido a ambos lados por Gaṇeśa y Kārttikeya.

Verse 26

दृष्ट्वा संतुष्टचित्ते ते गायत्री च सरस्वती । स्तोत्रैस्तुष्टुवतुः स्तुत्यं महादेवं घृणा निधिम्

Al verle, Gāyatrī y Sarasvatī se colmaron de júbilo; y con himnos alabaron a Mahādeva, digno de alabanza, tesoro inagotable de compasión.

Verse 27

गायत्रीसरस्वत्यावूचतुः । नमो दुर्वारसंसारध्वांतध्वंसैकहेतवे । ज्वलज्ज्वालावलीभीमकालकूटविषादिने

Dijeron Gāyatrī y Sarasvatī: ¡Salve a Ti, única causa que destruye la impenetrable tiniebla del samsāra! ¡Salve a Ti, que consumes el terrible veneno Kālakūṭa, espantoso por sus torrentes de llamas ardientes!

Verse 28

जगन्मोहन पंचास्त्रदेहनाथैकहेतवे । जगदंतकरक्रूर यमांतक नमोऽस्तु ते

Salve a Ti, causa soberana y única del Señor del cuerpo armado con cinco armas, el Encantador de los mundos; oh Yamāntaka, fiero ante el cruel portador del fin del universo, ¡salve a Ti!

Verse 29

गंगातरंगसंपृक्तजटामण्डलधारिणे । नमस्तेस्तु विरूपाक्ष बाल शीतांशुधारिणे

Salve a Ti, que portas el círculo de cabellos enmarañados entretejidos con las olas del Gaṅgā; salve a Ti, oh Virūpākṣa, que llevas la luna joven.

Verse 30

पिनाकभीमटंकारत्रासितत्रिपुरौकसे । नमस्ते विविधाकारजगत्स्रष्टृशिरश्छिदे

Salve a Ti, cuyo pavoroso tañido del arco Pināka aterrorizó a los moradores de Tripura; salve a Ti, de múltiples formas, que cercenaste la cabeza del creador del mundo.

Verse 31

शांतामलकृपादृष्टिसंरक्षितमृ कण्डुज । नमस्ते गिरिजानाथ रक्षावां शरणागते

Oh protector del hijo de Mṛkaṇḍu, preservado por Tu mirada serena e inmaculada de compasión: reverencias a Ti, Señor de Girijā; sé mi amparo, pues he venido a Ti en busca de refugio.

Verse 32

महादेव जगन्नाथ त्रिपुरांतक शंकर । वामदेव महादेव रक्षावां शरणागते

Oh Mahādeva, Señor del universo; oh Tripurāntaka, oh Śaṅkara, oh Vāmadeva. ¡Oh gran Señor, protégenos, pues hemos venido a Ti como quienes buscan refugio!

Verse 33

इति ताभ्यां स्तुतः शम्भुर्देवदेवो महेश्वरः । अब्रवीत्प्रीतिसंयुक्तो गायत्रीं च सरस्वतीम्

Así, alabado por aquellas dos, Śambhu—Dios de los dioses, Maheśvara—colmado de gozo, habló a Gāyatrī y a Sarasvatī.

Verse 34

महादेव उवाच । भोः सरस्वति गायत्रि प्रीतोऽस्मि युवयोरहम् । वरं वरयतं मत्तो यद्वा मनसि वर्तते

Mahādeva dijo: «Oh Sarasvatī, oh Gāyatrī, estoy complacido con vosotras dos. Pedidme un don: aquello que habite en vuestra mente».

Verse 35

इत्युक्ते ते तु गायत्रीसरस्वत्यौ हरेण वै । अब्रूतां पार्वतीकांतं महादेवं घृणानिधिम्

Dicho esto, Gāyatrī y Sarasvatī respondieron en verdad a Hara: a Mahādeva, amado de Pārvatī, tesoro mismo de compasión.

Verse 36

गायत्रीसरस्वत्यावूचतुः । भगन्नावयोर्देव भर्त्तारं चतुराननम् । सप्राणं कुरु सर्वेश कृपया करुणाकर

Gāyatrī y Sarasvatī dijeron: «Oh Señor Bienaventurado, oh Deva: devuelve la vida a nuestro esposo, el Brahmā de cuatro rostros. Oh Señor de todo, por tu misericordia, oh manantial de compasión»

Verse 37

त्वमावयोः पिता देव तवाप्यावां सुते उभे । रक्षावां पतिदानेन तस्मात्त्वं त्रिपुरांतक

«Tú eres nuestro padre, oh Deva, y nosotras dos somos también tus hijas. Por eso, oh Tripurāntaka, protégennos devolviéndonos a nuestro esposo»

Verse 38

स एवं प्रार्थितः शम्भुस्ताभ्यां ब्राह्मणपुंगवाः । एवमस्त्विति संप्रोच्य गायत्रीं च सरस्वतीम्

Así, suplicado por aquellas dos, Śambhu—el más excelso entre los venerados con ritos brahmánicos—respondió a Gāyatrī y Sarasvatī: «Así sea»

Verse 39

तदेव वेधसः कायं शिरसा योक्तुमुत्सुकः । तत्रैव वेधसः कायं शिरोभिः सहसुव्रताः

Deseoso de unir de nuevo aquel mismo cuerpo de Vedhas (Brahmā) con una cabeza, allí mismo fue reunido el cuerpo de Vedhas junto con las cabezas, oh virtuosos.

Verse 40

भूतैरानाययामास नंदिभृंगिमुखैस्तदा । शिरांसि तान्यनेकानि कायेन सह शंकरः

Entonces Śaṅkara hizo traer, por medio de sus bhūtas—Nandin, Bhṛṅgi y otros—muchas cabezas, junto con el cuerpo.

Verse 41

क्षणात्संधारयामास वाणीगायत्रिसंनिधौ । संधितोऽथ हरेणासौ चतुर्वक्त्रो जगत्पतिः

En un instante, en presencia de Vāṇī (Sarasvatī) y de Gāyatrī, los ensambló. Luego, unido por Hara, aquel Señor del mundo de cuatro rostros (Brahmā) fue restituido.

Verse 42

उत्तस्थौ तत्क्षणादेव सुप्तोत्थित इव द्विजाः । ततः प्रजापतिर्दृष्ट्वा शंकरं शशिभूषणम् । तुष्टाव वाग्भिरग्र्याभिर्भार्याभ्यां च समन्वितः

En ese mismo instante, el brahmán Brahmā se incorporó, como si despertara del sueño. Luego Prajāpati, al ver a Śaṅkara, adornado con la luna, lo alabó con palabras sublimes, acompañado por sus dos consortes.

Verse 43

ब्रह्मोवाच । नमस्ते देवदेवेश करुणाकर शंकर

Brahmā dijo: ¡Salve a ti, Señor de los dioses, oh Śaṅkara, fuente de compasión!

Verse 44

पाहि मां करुणासिंधो निषिद्धाचरणात्प्रभो । मम त्वत्कृपया शंभो निषिद्धाचरणे क्वचित्

Protégeme, oh Señor, océano de compasión, del obrar prohibido. Oh Śambhu, por tu gracia, que nunca jamás caiga yo en acción vedada.

Verse 45

मा प्रवृत्तिर्भवेद्भूयो रक्ष मां त्वं तथा सदा । तथैवास्त्विति संप्राह ब्रह्माणं गिरिजापतिः

«Que tal inclinación no surja de nuevo; protégeme siempre de ese modo». Así habló Brahmā. El Señor de Girijā (Śiva) respondió: «Así sea».

Verse 46

इतः परं प्रमादं त्वं मा कुरुष्व विधे पुनः । उत्पथं प्रतिपन्नानां पुंसां शास्तास्मि सर्वदा

Desde ahora, oh Ordenador (Brahmā), no incurras de nuevo en negligencia. A los hombres que han tomado el sendero errado, yo soy siempre su corrector y guía.

Verse 47

एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रं महादेवो द्विजोत्तमाः । सरस्वतीं च गायत्रीं प्रोवाच प्रीणयन्गिरा

Habiendo hablado así al Brahmā de cuatro rostros, Mahādeva, oh el mejor de los dos veces nacidos, se dirigió a Sarasvatī y a Gāyatrī, complaciéndolas con sus palabras.

Verse 48

महादेव उवाच । युवयोर्मत्प्रसादेन हे गायत्रि सरस्वति । अयं भर्ता समायातः सप्राणश्चतुराननः

Mahādeva dijo: Oh Gāyatrī y Sarasvatī, por mi gracia vuestro esposo, el de cuatro rostros, ha regresado aquí con vida.

Verse 49

सहानेन ब्रह्मलोकं यातं मा भूद्विलंबता । युवयोः संनिधानेन सदा कुंडद्वयेऽत्र वै

Id con él a Brahmaloka: que no haya demora. Y por vuestra presencia, en verdad, en estos dos estanques sagrados de aquí, permaneced para siempre.

Verse 50

भविष्यति नृणां मुक्तिः स्नानात्सायुज्यरूपिणी । युष्मन्नाम्ना च गायत्रीसर स्वत्याविति द्वयम्

Para los hombres surgirá la liberación por el baño: una liberación de la naturaleza de sāyujya, la unión. Y estos dos (estanques) llevarán vuestros nombres: «Gāyatrī» y «Sarasvatī».

Verse 51

इदं तीर्थं सर्वलोके ख्यातिं यास्यति शाश्वतीम् । सर्वेषामपि तीर्थानामिदं तीर्थद्वयं सदा

Este sagrado vado alcanzará fama eterna en todos los mundos. En verdad, entre todos los tīrthas, este par de tīrthas permanecerá siempre como el más excelso.

Verse 52

शुद्धिप्रदं तथा भूयान्महापातकनाशनम् । महाशांतिकरं पुंसां सर्वाभीष्टप्रदायकम्

Otorga purificación en plenitud y destruye incluso los pecados más graves. Concede gran paz a los hombres y cumple todos los deseos anhelados.

Verse 53

मम प्रसादजननं विष्णुप्रीतिकरं तथा । एतत्तीर्थद्वयसमं न भूतं न भविष्यति

Engendra mi gracia y asimismo complace a Viṣṇu. Nada igual a este par de sagrados tīrthas ha existido en el pasado, ni existirá en el porvenir.

Verse 54

अत्र स्नानाद्धि सर्वेषां सर्वाभीष्टं भविष्यति । इदं कुंडद्वयं लोके भवतीभ्यां कृतं महत्

En verdad, por bañarse aquí, todos los hombres obtendrán todo lo que desean. Este gran par de estanques sagrados en el mundo ha sido establecido por vosotras dos (diosas).

Verse 55

युष्मन्नाम्ना प्रसिद्धं च भविष्यति विमुक्तिदम् । गायत्र्युपास्तिरहिता वेदाभ्यासविवर्जिताः

Será célebre por vuestros nombres y otorgará liberación. Incluso aquellos que carecen del culto a Gāyatrī y están privados del estudio de los Vedas—

Verse 56

औपासनविहीनाश्च पंचयज्ञविवर्जिताः । युष्मत्कुंडद्वये स्नानात्तत्त त्फलमवाप्नुयुः

Y aun quienes carecen del aupāsana diario y quienes han abandonado los cinco grandes yajñas: al bañarse en vuestro par de estanques sagrados, obtendrán los frutos correspondientes de esos ritos descuidados.

Verse 57

अन्ये च ये पातकिनो नित्यानुष्ठानवर्जिताः । स्नात्वा कुंडद्वये तत्र शुद्धाः स्युर्द्विजसत्तमाः

Y también otros pecadores, que han abandonado sus observancias diarias: tras bañarse allí en el par de estanques, quedan purificados, oh el mejor de los dos veces nacidos.

Verse 58

सरस्वतीं च गाय त्रीमेवमुक्त्वा महेश्वरः । क्षणादंतरधात्तत्र सर्वेषामेव पश्यताम्

Habiendo así hablado a Sarasvatī y a Gāyatrī, Maheśvara desapareció allí en un instante, ante los ojos mismos de todos.

Verse 59

पतिं लब्ध्वाऽथ गायत्रीसरस्वत्यौ मुदान्विते । तेन साकं ब्रह्मलोकं जग्म तुर्द्विजसत्तमाः

Entonces Gāyatrī y Sarasvatī, colmadas de gozo por haber obtenido esposo, partieron con él hacia Brahmaloka, oh el mejor de los dos veces nacidos.

Verse 60

श्रीसूत उवाच । एवं वः कथितं विप्रा गंधमादनपर्वते । संनिधानं सरस्वत्या गायत्र्याश्च सहेतुकम्

Śrī Sūta dijo: Así, oh brāhmaṇas, os he relatado—en el monte Gandhamādana—el relato razonado de la sagrada presencia de Sarasvatī y de Gāyatrī.

Verse 61

यः शृणोतीममध्यायं पठते वा सभक्तिकम् । एतत्तीर्थद्वयस्नानफलमाप्नोत्यसंशयः

Quien escuche este capítulo, o lo recite con devoción, obtiene sin duda el mérito de bañarse en este par de sagrados tīrthas.