Adhyaya 37

Verse 1

श्रीसूत उवाच । भोभोस्तपोधनाः सर्वे नैमिषारण्यवासिनः । यावद्रामधनुष्कोटिचक्रतीर्थमुखानि वः

Śrī Sūta dijo: Oh todos vosotros, tesoros de austeridad, moradores de Naimiṣāraṇya: hasta aquí se os han expuesto los relatos que comienzan con el Dhanuṣkoṭi de Rāma y el Cakra-tīrtha.

Verse 2

चतुर्विंशतितीर्थानि कथितानि मयाधुना । इतोऽन्यदद्भुतं यूयं किं भूयः श्रोतुमिच्छथ

Ya os he descrito ahora los veinticuatro tīrthas, los sagrados vados. ¿Qué otra maravilla, más allá de esto, deseáis oír aún?

Verse 3

मुनय ऊचुः । क्षीरकुंडस्य माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामहे मुने । यत्समीपे त्वया चक्रतीर्थमित्युदितं पुरा

Los sabios dijeron: Oh muni, deseamos oír la grandeza de Kṣīrakuṇḍa, cerca del cual antes mencionaste el Cakra-tīrtha.

Verse 4

क्षीरकुंडं च तत्कुत्र कीदृशं तस्य वैभवम् । क्षीरकुण्डमिति ख्यातिः कथं वास्य समागता

¿Y dónde está ese Kṣīrakuṇḍa? ¿Cómo es su esplendor? ¿Y cómo llegó a ser célebre con el nombre de «Kṣīrakuṇḍa»?

Verse 5

एतन्नः श्रद्दधानानां विस्तराद्वक्तुमर्हसि । श्रीसूत उवाच । ब्रवीमि मुनयः सर्वे शृणुध्वं सुसमाहिताः

Esto, para nosotros que estamos llenos de fe, debes explicarlo con amplitud. Dijo Śrī Sūta: Lo relataré; oh sabios, escuchad todos con mente bien recogida.

Verse 6

देवीपुरान्महापुण्यात्प्रतीच्यां दिश्यदूरतः । फुल्लग्राममिति ख्यातं स्थानमस्ति महत्तरम्

No muy lejos hacia el occidente de la sumamente santa Devīpura, existe un lugar grandioso, célebre con el nombre de Phullagrāma.

Verse 7

यत आरभ्य रामेण सेतुबन्धो महार्णवे । तद्धि पुण्यतमं क्षेत्रं फुल्लग्रामाभिधं पुरम्

Desde ese mismo lugar, Rāma inició la construcción del puente sobre el gran océano; en verdad, esa región santísima es la ciudad llamada Phullagrāma.

Verse 8

क्षीरकुण्डं तु तत्रैव महापातकनाशनम् । दर्शनात्स्पर्शनाद्ध्यानात्कीर्तनाच्चापि मोक्षदम्

Allí mismo está el sagrado Kṣīrakuṇḍa, destructor de los más graves pecados. Con solo verlo, tocarlo, meditar en él o incluso cantarlo en alabanza, otorga liberación (mokṣa).

Verse 9

तस्य तीर्थस्य पुण्यस्य क्षीरकुण्डमिति प्रथाम् । भवतां सादरं वक्ष्ये शृणुध्वं श्रद्धया सह

Ahora, con respeto, os relataré la célebre tradición de ese tīrtha santo y meritorio, conocido como “Kṣīrakuṇḍa”. Escuchad con fe.

Verse 10

पुरा हि मुद्गलोनाम मुनिर्वेदोक्तमार्गकृत् । दक्षिणांबुनिधेस्तीरे फुल्लग्रामेतिपावने

En tiempos antiguos hubo un sabio llamado Mudgala, que seguía el sendero prescrito por los Vedas. En la orilla del océano del sur, en el lugar purificador llamado Phullagrāma, moraba.

Verse 11

नारायणप्रीतिकरम करोद्यज्ञमुत्तमम् । तस्य विष्णुः प्रसन्नात्मा यागेन परितोषितः

Él realizó un yajña excelso que complacía a Nārāyaṇa. Viṣṇu, con el corazón complacido, quedó plenamente satisfecho por ese acto de adoración.

Verse 12

प्रादुर्बभूव पुरतो यज्ञवाटे द्विजोत्तमाः । तं दृष्ट्वा मुद्गलो विष्णुं लक्ष्मीशोभितविग्रहम्

¡Oh excelentísimos de los dos veces nacidos! En el recinto del sacrificio Él se manifestó ante ellos. Al ver a Viṣṇu, cuya forma estaba embellecida por el esplendor de Lakṣmī, Mudgala quedó sobrecogido.

Verse 13

कालमेघतनुं कांत्या पीतांबरविराजितम् । विनतानंदनारूढं कौस्तुभालंकृतोरसम्

Su cuerpo era como una nube oscura de lluvia, y resplandecía con su vestidura amarilla; montado en el hijo de Vinatā (Garuḍa), su pecho estaba adornado con la joya Kaustubha.

Verse 14

शंखचक्रगदापद्मराजद्बाहुचतु ष्टयम् । भक्त्या परवशो दृष्ट्वा पुलकांकुरमंडितः । मुद्गलः परितुष्टाव शब्दैः श्रोत्रसुखावहैः

Al contemplar sus cuatro brazos radiantes, que sostenían caracola, disco, maza y loto, Mudgala quedó rendido por la devoción, y su cuerpo se cubrió de estremecimiento sagrado. Luego alabó al Señor con palabras deleitosas para el oído.

Verse 15

मुद्गल उवाच । प्रथमं जगतः स्रष्ट्रे पालकाय ततः परम्

Mudgala dijo: «Primero, reverencia a Ti como Creador del mundo; y después, reverencia a Ti como su Protector».

Verse 16

संहर्त्रे च ततः पश्चान्नमो नारायणाय ते । नमः शफररूपाय कमठाय चिदात्मने

«Y luego, salutación a Ti como Disolutor; salutación a Ti, Nārāyaṇa. Salutaciones a Ti en la forma del Pez, y a Ti como la Tortuga: Tú cuya esencia es conciencia pura».

Verse 17

नमो वराहवपुषे नमः पंचास्यरूपिणे । वामनाय नमस्तुभ्यं जमदग्निसुताय ते

Salve a Ti en la forma de Varāha; salve a Ti en la forma de cinco rostros. Salve a Ti como Vāmana; salve a Ti como el hijo de Jamadagni, Paraśurāma.

Verse 18

राघवाय नमस्तुभ्यं बलभद्राय ते नमः । कृष्णाय कल्कये तुभ्यं नमो विज्ञानरूपिणे

Salve a Ti como Rāghava; salve a Ti como Balabhadra. Salve a Ti como Kṛṣṇa, y a Ti como Kalki: reverencia a Ti, cuya forma es el puro conocimiento espiritual.

Verse 19

रक्ष मां करुणासिंधो नारायण जगत्पते । निर्लज्जं कृपणं क्रूरं पिशुनं दांभिकं कृशम्

Protégeme, oh océano de compasión—oh Nārāyaṇa, Señor de los mundos. Protégeme aunque sea desvergonzado, avaro, cruel, malicioso, hipócrita y débil.

Verse 20

परदारपरद्रव्यपरक्षेत्रैकलो लुपम् । असूयाविष्टमनसं मां रक्ष कृपया हरे

Protégeme, oh Hari, con Tu misericordia: a mí, que me apego a las mujeres ajenas, a la riqueza ajena y a las tierras ajenas; a mí, cuya mente está poseída por la envidia.

Verse 21

इति स्तुतो हरिः साक्षान्मुद्गलेन द्विजोत्तमाः । तमाह मुद्गलमुनिं मेघगंभीरया गिरा

Así alabado, Hari mismo, manifiesto, habló al sabio Mudgala, oh el mejor de los dos veces nacidos, con una voz profunda y resonante como nubes de trueno.

Verse 22

श्रीहरिरुवाच । प्रीतोऽस्म्यनेन स्तोत्रेण मुद्गल क्रतुना च ते । प्रत्यक्षेण हविर्भोक्तुमहं ते क्रतुमागतः

Dijo Śrī Hari: «Mudgala, me complazco con este himno y con tu sacrificio. He venido a tu rito para aceptar la oblación directamente, en forma visible».

Verse 23

इत्युक्तो हरिणा तत्र मुद्गलस्तुष्टमानसः । उवाचाधोक्षजं विप्रो भक्त्या परमया युतः

Así interpelado allí por Hari, Mudgala, con el corazón colmado de gozo, habló a Adhokṣaja, el Señor trascendente; el brāhmaṇa estaba dotado de suprema devoción.

Verse 24

मुद्गल उवाच । कृतार्थोऽस्मि हृषीकेश पत्नी मे धन्यतां ययौ । अद्य मे सफलं जन्म ह्यद्य मे सफलं तपः

Mudgala dijo: «¡Oh Hṛṣīkeśa!, mi propósito se ha cumplido; mi esposa ha alcanzado la bienaventuranza. Hoy mi nacimiento es fructífero; hoy mis austeridades son fructíferas».

Verse 25

अदय मे सफलो वंशो ह्यद्य मे सफलाः सुताः । आश्रमः सफलोऽद्यैव सर्वं सफलमद्य मे

«Hoy mi linaje ha sido hecho fructífero; hoy mis hijos han sido hechos fructíferos. Hoy mismo mi āśrama es fructífero; todo lo mío es fructífero hoy».

Verse 26

यद्भवान्यज्ञवाटं मे हविर्भोक्तुमिहागतः । योगिनो योगनिरता हृदये मृगयंति यम्

«Que hayas venido aquí, a mi recinto sacrificial, para aceptar la oblación—tú a quien los yoguis, absortos en el yoga, buscan en el corazón—ésta es mi suprema fortuna».

Verse 27

तमद्य साक्षात्त्वां पश्ये सफ लोऽयं मम क्रतुः । इतीरयित्वा तं विष्णुमर्चयित्वाऽसनादिभिः

«Hoy te contemplo cara a cara; así mi sacrificio ha dado fruto verdadero». Dicho esto, adoró a Viṣṇu, ofreciéndole asiento y otros honores rituales.

Verse 28

चंदनैः कुसुमैरन्यैर्दत्त्वा चार्घ्यं स विष्णवे । प्रददौ विष्णवे प्रीत्या पुरो डाशादिकं हविः

Tras ofrecer sándalo, flores y otros objetos propicios, y presentar el arghya a Viṣṇu, con gozo le ofreció la oblación (havis), comenzando por el puroḍāśa, la torta sacrificial.

Verse 29

स्वयमेव समादाय पाणिना लोकभावनः । हविस्तद्बुभुजे विष्णुर्मुद्गलेन समर्पितम्

Entonces Viṣṇu, sustentador de los mundos, lo tomó con Su propia mano y consumió la oblación que Mudgala le había ofrecido.

Verse 30

तस्मिन्हविषि भुक्ते तु विष्णुना प्रभविष्णुना । साग्नयस्त्रिदशाः सर्वे तृप्ताः समभवन्द्विजाः

Cuando Viṣṇu, el Señor todopoderoso, hubo consumido aquella oblación, todos los dioses—junto con Agni—quedaron satisfechos, oh brāhmaṇas.

Verse 31

ऋत्विजो यजमानश्च तत्रत्या ब्राह्मणास्तथा । यत्किंचित्प्राणिलोकेऽ स्मिंश्चरं वा यदि वाऽचरम्

Los sacerdotes (ṛtvij), el sacrificante (yajamāna) y los brāhmaṇas allí presentes; y también cuanto existe en este mundo de los seres vivientes, sea móvil o inmóvil—

Verse 32

सर्वमेव जगत्तृप्तं भुक्ते हविषि विष्णुना । ततो हरिः प्रसन्नात्मा मुद्गलं प्रत्यभाषत

Cuando Viṣṇu hubo participado de la oblación, el universo entero quedó satisfecho. Entonces Hari, con el corazón complacido, habló a Mudgala.

Verse 33

प्रीतोऽहं वरदोऽस्म्येष वरं वरय सुव्रत । इत्युक्ते केशवेनाथ महर्षिस्तमभाषत

«Estoy complacido; soy el otorgador de dones. Elige un don, oh firme en tus votos». Así habló Keśava; y entonces el gran sabio le respondió.

Verse 34

मुद्गल उवाच । यत्त्वया मे हविर्भुक्तं यागे प्रत्यक्षरूपिणा । अनेनैव कृतार्थोऽस्मि किमस्मादधिकं वरम्

Mudgala dijo: «Puesto que Tú—manifestado ante mí en forma visible—has consumido mi oblación en este sacrificio, con esto solo estoy colmado. ¿Qué don podría ser mayor que éste?»

Verse 35

तथापि भगवन्विष्णो त्वयि मे निश्चला सदा । भक्तिर्निष्कपटा भूयादिदं मे प्रथमं वरम्

«Aun así, oh Señor Viṣṇu, que mi devoción hacia Ti permanezca siempre inconmovible. Que mi bhakti sea sin engaño; éste es mi primer don.»

Verse 36

माधवाहं प्रतिदिनं सायंप्रातरिहाग्नये । त्वद्रूपाय तव प्रीत्यै सुरभेः पयसा हरे

«Oh Mādhava, cada día—al atardecer y al amanecer—aquí en el fuego, para Tu complacencia, oh Hari, deseo ofrecer oblaciones con la leche de Surabhī, al fuego que es Tu propia forma.»

Verse 37

होतुमिच्छामि वरद तन्मे देहि वरांतरम् । पयसा नित्यहोमो हि द्विकालं श्रुतिचोदितः

«Deseo ofrecerlo regularmente, oh dador de dones; por ello concédeme otra gracia. Pues el homa diario con leche, realizado en los dos momentos—al alba y al ocaso—está prescrito por los Vedas.»

Verse 38

न मे सुरभयः संति तापसस्याधनस्य च । इत्युक्ते मुद्गलेनाथ देवो नारायणो हरिः

Cuando Mudgala, el asceta sin posesiones, habló así: «No tengo temores, oh Surabhi», entonces el Señor Nārāyaṇa, Hari mismo, respondió.

Verse 39

आहूय विश्वकर्माणं त्वष्टारममृताशिनम् । एकं सरः कारयित्वा शिल्पिना तेन शोभनम्

Convocando a Viśvakarman—Tvaṣṭṛ, el artesano divino que participa del amṛta—hizo construir, por aquel maestro artífice, un único lago espléndido.

Verse 40

स्फटिकादि शिलाभेदैस्तेनासौ विश्वकर्मणा । समीचकार च पुनस्तत्प्राकाराद्यलंकृतम् । तत आहूय भगवान्सुरभिं वाक्यमब्रवीत्

Con diversas clases de piedra, como el cristal, Viśvakarman lo labró con perfección; y además lo adornó con murallas circundantes y otros ornamentos. Luego el Bienaventurado Señor llamó a Surabhi y dijo estas palabras.

Verse 41

श्रीहरिरुवाच । मुद्गलो मम भक्तोऽयं सुरभे प्रत्यहं मुदा

Śrī Hari dijo: «Oh Surabhi, este Mudgala es mi devoto; cada día, con alegría,»

Verse 42

मत्प्रीत्यर्थं पयोहोमं कर्तुमिच्छति सांप्रतम् । मत्प्रीत्यर्थमितो देवि त्वमतो मत्प्रचोदिता

Ahora desea realizar un payo-homa, una oblación de leche, para complacerme. Por ello, oh Diosa, para mi satisfacción, tú eres ahora impulsada y dirigida por mí.

Verse 43

सायंप्रातरिहागत्य प्रत्यहं सुरभे शुभे । पयसा त्वत्प्रसूतेन सर एतत्प्रपूरय

Oh auspiciosa Surabhi, viniendo aquí cada día al atardecer y al amanecer, llena por completo este lago con la leche que mana de ti.

Verse 44

तेनासौ पयसा नित्यं सायंप्रातश्च होष्यति । ओमित्युक्त्वाथ सुरभिरेवं नारयणेरिता

Con esa leche él hará ofrendas cada día, al atardecer y al amanecer. Pronunciando “Oṃ”, Surabhi, así instruida por Nārāyaṇa, dio su asentimiento.

Verse 45

अथ नारायणो देवो मुद्गलं प्रत्यभाषत । सुरभेः पयसा नित्यमस्मिन्सरसि तिष्ठता

Entonces el Señor Nārāyaṇa habló a Mudgala: «Con la leche de Surabhi—disponible continuamente mientras ella permanezca en este lago—».

Verse 46

सायंप्रातः प्रतिदिनं मत्प्रीत्यर्थमिहाग्नये । जुहुधि त्वं महाभाग तेन प्रीणाम्यहं तव

«Mañana y tarde, cada día, ofrécelo aquí en el fuego sagrado para mi complacencia, oh afortunado; con ello yo quedaré complacido contigo».

Verse 47

मत्प्रीत्या तेऽखिला सिद्धिर्भविष्यति च मुद्गल । इदं क्षीरसरोनाम तीर्थं ख्यातं भविष्यति

Por mi complacencia, oh Mudgala, surgirán todas tus perfecciones. Y este lugar sagrado llegará a ser célebre como el tīrtha llamado Kṣīrasara, el “Lago de Leche”.

Verse 48

अस्मिन्क्षीरसरस्तीर्थे स्नातानां पंचपातकम् । अन्यान्यपि च पापानि नाशं यास्यंति तत्क्षणात्

En este tīrtha de Kṣīrasara, para quienes se bañan, los cinco grandes pecados —y aun otras impurezas— quedan destruidos en ese mismo instante.

Verse 49

मुद्गल त्वं च मां याहि देहांते मुक्तबंधनः । इत्युक्त्वा भगवान्विष्णुस्तं समालिंग्य मुद्गलम्

«Mudgala, al término de tu vida tú también vendrás a Mí, libre de las ataduras». Dicho esto, el Bienaventurado Señor Viṣṇu abrazó a Mudgala.

Verse 50

नमस्कृतश्च तेनायं तत्रैवांतरधीयत । मुद्गलोऽपि गते विष्णावनेकशतवत्सरम्

Al ser saludado por él, el Señor desapareció allí mismo. Y después de que Viṣṇu se hubo marchado, Mudgala permaneció allí durante muchos cientos de años.

Verse 51

सुरभेः पयसा जुह्वन्नग्नये हरितुष्टये । उवास प्रयतो नित्यं फुल्ल ग्रामे विमुक्तिदे । देहांते मुक्तिमगमद्विष्णुसायुज्यरूपिणीम्

Derramando en el fuego, como oblación, la leche de Surabhī para complacer a Hari, vivió allí siempre disciplinado en Phulla-grāma, dador de liberación. Al fin de su vida alcanzó la mokṣa, en la forma de unión con Viṣṇu.

Verse 52

श्रीसूत उवाच । एवमेतद्द्विजवरा युष्माकं कथितं मया

Dijo Śrī Sūta: «Así en verdad, oh los mejores de los dos veces nacidos, os lo he relatado.»

Verse 53

यथा क्षीरसरो नाम तीर्थस्यास्य पुराऽभवत् । इदं क्षीरसरः पुण्यं सर्वलोकेषु विश्रुतम्

(Os diré) cómo en tiempos antiguos este lugar sagrado llegó a llamarse Kṣīrasara. Este santo Kṣīrasara es célebre en todos los mundos.

Verse 54

काश्यपस्य मुनेः पत्नी कद्रूर्यत्र द्विजोत्तमाः । स्नात्वा स्वभर्तृवाक्येन नोदिता नियमान्विता

Oh mejores de los brāhmaṇas, aquí se bañó Kadrū, esposa del sabio Kāśyapa, impulsada por la palabra de su esposo, y observó las disciplinas prescritas.

Verse 55

छलेन मुमुचे सद्यः सपत्नीजयदोषतः । अतोऽत्र तीर्थे ये स्नांति मानवाः शुदमानसाः

Mediante un ardid, fue liberada al instante de la falta nacida del triunfo sobre una coesposa. Por ello, quienes se bañan en este tīrtha con la mente purificada quedan libres de tales manchas.

Verse 56

तेषां विमुक्तबंधानां मुक्तानां पुण्यकर्मिणाम् । किं यागैः किमु वा वेदैः किं वा तीर्थनिषेवणैः

Para aquellos cuyas ataduras han sido cortadas, los liberados, los que obran con mérito, ¿qué necesidad hay de sacrificios, o aun de ritos védicos, o de seguir frecuentando otros tīrthas?

Verse 57

जपैर्वा नियमैर्वापि क्षीर कुंडविलोकिनाम् । क्षीरकुंडस्य वातेन स्पृष्टदेहो नरो द्विजाः

Ya sea por japa o por observancias, quienes sólo contemplan el Kṣīra-kuṇḍa obtienen mérito. Y, oh brāhmaṇas, el hombre cuyo cuerpo es rozado siquiera por la brisa del Kṣīra-kuṇḍa queda santificado.

Verse 58

ब्रह्मलोकमनुप्राप्य तत्रैव परिमुच्यते । निमग्नाः क्षीरकुंडेऽस्मिन्नवमत्यापि भास्करिम्

Habiendo alcanzado Brahmaloka, allí mismo queda liberado. Quienes se sumergen en este Kṣīra-kuṇḍa llegan a tal estado, superando incluso el fulgor y el poder asociados al Sol.

Verse 59

तस्य मूर्द्धनि तिष्ठेयुर्ज्वलतः पावकोपमाः । मग्नानां क्षीरकुंडेस्मिञ्छीता वैतरणी नदी

Sobre su cabeza se alzan llamas como fuego abrasador; pero para quienes se sumergen en este Kṣīra-kuṇḍa, el río Vaitaraṇī se vuelve fresco, y sus terrores quedan apaciguados.

Verse 60

सर्वाणि नरकाण्यद्धा व्यर्थानि च भवंति हि । कामधेनुसमे तस्मिन्क्षीरकुंडे स्थितेप्यहो

En verdad, todos los infiernos se vuelven vanos e impotentes. Maravilloso es ese Kṣīra-kuṇḍa, igual a Kāmadhenu en conceder dones, aun por el solo hecho de estar allí establecido.

Verse 61

योन्यत्र भ्रमते स्नातुं स नरो विप्रसत्तमाः । गोक्षीरे विद्यमानेऽपि ह्यर्कक्षीराय गच्छति

Oh excelentísimos brāhmaṇas, el hombre que vaga a otra parte para bañarse—aunque haya leche de vaca—va en busca de la leche de la planta arka; así también, por perseguir aguas menores, pierde el tīrtha supremo.

Verse 62

स्नातानां क्षीरकुंडेऽस्मिन्नालभ्यं किंचिदस्ति हि । करप्राप्तैव मुक्तिः स्यात्किमन्यैर्बहुभाषणैः

Para quienes se bañan en este sagrado Kṣīrakuṇḍa, nada hay que no pueda alcanzarse. La liberación misma queda como puesta en la mano; ¿qué necesidad hay de tantas palabras?

Verse 63

ब्रवीमि भुजमुद्धत्य सत्यंसत्यं ब्रवीमि वः । यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः । स क्षीरकुंडस्नानस्य लभते फलमुत्तमम्

Alzando mi brazo os lo declaro—verdad, verdad: quien recite este capítulo, o lo escuche con mente recogida, obtiene el fruto supremo del baño en Kṣīrakuṇḍa.