Adhyaya 31

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अश्वत्थामा कथं सूत सुप्तमारणमाचरत् । कथं च मुक्तस्तत्पापाद्धनुष्कोटौ निमज्जनात्

Los ṛṣis dijeron: Oh Sūta, ¿cómo cometió Aśvatthāmā la muerte de quienes dormían? ¿Y cómo quedó libre de ese pecado al sumergirse en Dhanuskoṭi?

Verse 2

एतन्नः श्रद्दधानानां ब्रूहि पौराणिकोत्तम । तृप्तिर्न जायतेऽ स्माकं त्वद्वचोमृतपायिनाम्

Dínoslo a nosotros, llenos de fe, oh el más excelso de los narradores puránicos; pues quienes bebemos el néctar de tus palabras jamás quedamos saciados.

Verse 3

व्यास उवाच । एतत्पापस्य शांत्यर्थं प्रायश्चित्तं स्मृतौ न हि

Vyāsa dijo: «Para apaciguar este pecado, en verdad no se prescribe en la tradición de la Smṛti ningún prāyaścitta, rito expiatorio».

Verse 4

इति पृष्टस्तदा सूतो नैमिषारण्यवासिभिः । वक्तुं प्रचक्रमे तत्र व्यासं नत्वा गुरुं मुदा । श्रीसूत उवाच । राज्यार्थं कलहे जाते पांडवानां पुरा द्विजाः । धार्तराष्ट्रैर्महायुद्धे महदक्षौहिणीयुते

Así, interrogado entonces por los moradores de Naimiṣāraṇya, Sūta comenzó a hablar allí, inclinándose con gozo ante su maestro Vyāsa. Dijo Śrī Sūta: «Antaño, oh brāhmaṇas, cuando surgió una disputa por la soberanía en favor de los Pāṇḍavas, se produjo una gran guerra con los hijos de Dhṛtarāṣṭra, acompañada de vastos ejércitos (akṣauhiṇīs)».

Verse 5

युद्धं दशदिनं कृत्वा भीष्मे शांतनवे हते । द्रोणे पंचदिनं कृत्वा कर्णे च द्विदिनं तथा

Tras librar la guerra durante diez días, cuando Bhīṣma, hijo de Śāntanu, fue abatido; tras combatir cinco días, cuando cayó Droṇa; y asimismo tras dos días, cuando cayó Karṇa—

Verse 6

तथैवैकदिनं युद्ध्वा शल्ये च निधनं गते । अष्टादशदिने तत्र रणे दुर्योधने द्विजाः

Asimismo, tras combatir un solo día, cuando Śalya también halló la muerte—en el decimoctavo día allí, en aquella batalla, cuando cayó Duryodhana, oh brāhmaṇas—

Verse 7

भग्नोरौ भीमगदया पतिते राजसत्तमे । सर्वे नृपतयो विप्रा निवेशाय कृतत्वराः

Cuando cayó el más excelso de los reyes, con los muslos quebrados por la terrible maza de Bhīma, todos los monarcas, oh brāhmaṇas, se apresuraron a levantar campamento y retirarse.

Verse 8

ये जीवितास्तु राजानस्ते ययुर्हृष्टमानसाः । धृष्टद्युम्नशिखंडयाद्याः सृञ्जयाः सर्व एव हि

Los reyes que quedaron con vida partieron con el corazón jubiloso; en verdad, todos los Sṛñjayas, comenzando por Dhṛṣṭadyumna y Śikhaṇḍin.

Verse 9

अन्ये चापि महीपाला जग्मुः स्वशिबिराण्यथ । अथ पार्था महावीरा कृष्णसात्यकिसंयुताः

Otros señores de la tierra también fueron a sus propios campamentos. Entonces los poderosos Pārthas, acompañados por Kṛṣṇa y Sātyaki—

Verse 10

दुर्योधनस्य शिबिरं प्राविशन्निर्जनं द्विजाः । वृद्धैरमात्यैस्तत्रस्थैः षंढैः स्त्रीरक्षकैस्तथा

Oh brāhmaṇas, entraron en el campamento de Duryodhana, ya desierto; allí sólo quedaban ancianos ministros, junto con eunucos y guardias destinados a proteger a las mujeres.

Verse 11

कृतांजलिपुटैः प्रह्वैः काषायमलिनांबरैः । प्रणम्यमानास्ते पार्थाः कुरुराजस्य वेश्मनि

Allí, en la morada del rey de los Kurus, los Pārthas fueron reverenciados: por quienes, con las manos juntas, se inclinaban humildes, vestidos con ropas ocres manchadas.

Verse 12

तत्रत्यद्रव्यजातानि समादाय महा बलाः । सुयोधनस्य शिबिरे न्यवसंत सुखेन ते

Recogiendo los bienes y tesoros hallados allí, aquellos poderosos permanecieron con sosiego y comodidad en el campamento de Suyodhana (Duryodhana).

Verse 13

अथ तानब्रवीत्पार्थाञ्छ्रीकृष्णः प्रीणयन्निव । मंगलार्थाय चास्माभिर्वस्तव्यं शिबिराद्बहिः

Entonces Śrī Kṛṣṇa, como si complaciera a los Pārthas, les habló: «Por causa de lo auspicioso, conviene que pasemos la noche fuera del campamento».

Verse 14

इत्युक्ता वासुदेवेन तथेत्युक्त्वाथ पांडवाः । कृष्णसात्यकिसंयुक्ताः प्रययुः शिबिराद्बहिः

Así interpelados por Vāsudeva, los Pāṇḍavas respondieron: «Así sea», y, acompañados por Kṛṣṇa y Sātyaki, salieron más allá del campamento.

Verse 15

वासुदेवेन सहिता मंगलार्थं हि पांडवाः । ओघवत्याः समासाद्य तीरं नद्या नरोत्तमाः

Junto con Vāsudeva, los Pāṇḍavas—los mejores entre los hombres—llegaron a la ribera del río Oghavatī, buscando lo auspicioso.

Verse 16

ऊषुस्तां रजनीं तत्र हतशत्रुगणाः सुखम् । कृतवर्मा कृपो द्रौणिस्तथा दुर्योधनांतिकम्

Allí pasaron aquella noche con sosiego, pues las huestes enemigas habían sido abatidas; y Kṛtavarmā, Kṛpa y el hijo de Droṇa (Aśvatthāmā) permanecían también cerca de Duryodhana.

Verse 17

आदित्यास्तमयात्पूर्वमपराह्णे समाययुः । सुयोधनं तदा दृष्ट्वा रणपांसुषु रूषितम्

Al atardecer, antes de la puesta del sol, llegaron; y al ver a Suyodhana yaciendo en el polvo de la batalla, se llenaron de angustia y furia.

Verse 18

भग्नोरुदण्डं गदया भीमसेन स्य भीमया । रुधिरासिक्तसर्वांगं चेष्टमानं महीतले

Con los muslos destrozados por la terrible maza de Bhimasena, y todo el cuerpo manchado de sangre, se retorcía sobre la tierra.

Verse 19

अशोचंत तदा तत्र द्रोणपुत्रादयस्त्रयः । शुशोच सोऽपि तान्दृष्ट्वा रणे दुर्योधनो नृपः

Entonces allí, los tres —empezando por el hijo de Drona— se lamentaron. Y el rey Duryodhana también, al verlos en el campo de batalla, se afligió.

Verse 20

दृष्ट्वा तथा तु राजानं बाष्पव्याकुललोचनम् । अश्वत्थामा तदा कोपाज्ज्वलन्निव महानलः

Al ver al rey así, con los ojos nublados por las lágrimas, Ashvatthama ardió de ira, como un gran fuego.

Verse 21

पाणौ पाणिं विनिष्पिष्य क्रोध विस्फारितेक्षणः । अश्रुविक्लवया वाचा दुर्योधनमभाषत

Apretando mano contra mano, con los ojos desorbitados por la rabia, habló a Duryodhana con voz temblorosa por las lágrimas.

Verse 22

पिता मे पातितः क्षुद्रैश्छलेनैव रणाजिरे । न तथा तेन शोचामि यथा निष्पातिते त्वयि

Mi padre cayó en el campo de batalla por hombres mezquinos mediante el engaño. Sin embargo, no me lamento tanto por eso como me lamento por ti, ahora abatido.

Verse 23

शृणु वाक्यं ममाद्य त्वं यथार्थं वदतो नृप । सुकृतेन शपे चाहं सुयोधन महामते

Oh rey, escucha hoy mis palabras pues digo la verdad. Oh sabio Suyodhana, juro por mis méritos acumulados.

Verse 24

अद्य रात्रौ हनिष्यामि पांडवा न्सह सृंजयैः । पश्यतो वासुदेवस्य त्वमनुज्ञां प्रयच्छ मे

Esta noche mataré a los Pāṇḍavas junto con los Sṛñjayas, incluso ante la mirada de Vāsudeva. Concédeme tu permiso.

Verse 25

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा द्रौणिं राजा तदाऽब्रवीत् । तथास्त्विति पुनः प्राह कृपं राजा द्विजोत्तमाः

Al oír esas palabras, el rey dijo a Drauṇi: 'Que así sea'. De nuevo el rey se dirigió a Kṛpa, oh el mejor de los brāhmaṇas.

Verse 26

आचार्यैनं द्रोणपुत्रं कलशोत्थेन वारिणा । सैनापत्येऽभिषिंचस्वेत्यथ सोपि तथाऽकरोत्

“Oh maestro, unge a este hijo de Droṇa con agua extraída de una vasija de consagración e instálalo como comandante del ejército”. Así instruido, él también lo hizo.

Verse 27

सोभिषिक्तस्तदा द्रौणिः परिष्वज्य नृपोत्तमम् । कृतवर्मकृपाभ्यां च सहितस्त्वरितं ययौ

Entonces Drauṇi, ya consagrado, abrazó al mejor de los reyes y partió con presteza junto con Kṛtavarman y Kṛpa.

Verse 28

ततस्ते तु त्रयो वीराः प्रयाता दक्षिणोन्मुखाः । आदित्यास्तमयात्पूर्वं शिबिरांतिकमासत

Luego aquellos tres héroes partieron mirando hacia el sur; antes de que el sol se pusiera, llegaron a las cercanías del campamento.

Verse 29

पार्थानां भीषणं शब्दं श्रुत्वा तत्र जयैषिणः । पांडवानुद्रुता भीतास्तदा द्रौण्यादयस्त्रयः

Al oír allí el terrible clamor de los hijos de Pṛthā, aquellos tres—con Drauṇi a la cabeza—que ansiaban la victoria, huyeron aterrados, rechazados por los Pāṇḍavas.

Verse 30

प्राङ्मुखा दुद्रुवुर्भीत्या कियद्दूरं श्रमातुराः । मुहुर्तं ते ततो गत्वा क्रोधामर्षवशानुगाः

Mirando hacia el oriente, huyeron por miedo cierta distancia, agotados por el esfuerzo; tras avanzar un breve rato, quedaron bajo el dominio de la ira y del orgullo herido.

Verse 31

दुर्योधनवधार्तास्ते क्षणं तत्रावतस्थिरे । ततोऽपश्यन्नरण्यं वै नानातरुलतावृतम्

Afligidos por la muerte de Duryodhana, se detuvieron allí un instante; luego vieron un bosque, cubierto de muchas clases de árboles y enredaderas.

Verse 32

अनेकमृगसंबाधं क्रूरपक्षिगणाकुलम् । समृद्धजलसंपूर्णतटाकपरिशोभितम्

Estaba atestado de muchas clases de fieras, colmado de bandadas de aves feroces, y hermoseado por estanques rebosantes de aguas abundantes.

Verse 33

पद्मेंदीवरकह्लारसरसी शतसंकुलम् । तत्र पीत्वा जलं ते तु पाययित्वा हयांस्तथा

Hallaron un lago de lotos, colmado de cientos de padmas, lotos azules y nenúfares blancos. Allí bebieron el agua y asimismo dieron de beber a sus caballos.

Verse 34

अनेकशाखासंबाधन्यग्रोधं ददृशुस्ततः । संप्राप्य तु महावृक्षं न्यग्रोधं ते त्रयस्तदा

Luego vieron un baniano, denso por sus innumerables ramas. Al alcanzar aquel gran baniano, los tres llegaron allí juntos.

Verse 35

अवतीर्य रथेभ्यश्च मोचयित्वा तुरंगमान् । उपस्पृश्य जलं तत्र सायंसंध्यामुपासत

Bajando de sus carros y desunciendo los caballos, allí hicieron ācamana con el agua y observaron el culto vespertino de la sandhyā.

Verse 36

अथ चास्तगिरिं भानुः प्रपेदे च गतप्रभः । ततश्च रजनी घोरा समभूत्तिमिराकुला

Entonces el Sol, ya apagado su fulgor, alcanzó la montaña del ocaso. Y luego surgió una noche terrible, colmada de tinieblas.

Verse 37

रात्रिचराणि सत्त्वानि संचरंति ततस्ततः । दिवाचराणि सत्त्वानि निद्रावशमुपा ययुः

Las criaturas que vagan de noche comenzaron a moverse de un lado a otro; las que vagan de día cayeron bajo el poder del sueño.

Verse 38

कृतवर्मा कृपो द्रौणिः प्रदोषसमये हि ते । न्यग्रोधस्योपविविशुरंतिके शोककर्शिताः

Al crepúsculo, Kṛtavarmā, Kṛpa y Drauṇi (Aśvatthāmā) se sentaron cerca del baniano, consumidos por la pena.

Verse 39

कृपभोजौ तदा निद्रां भेजातेऽतिप याक्रमौ । सुखोचितास्त्वदुःखार्हा निषेदुर्धरणीतले

Entonces Kṛpa y Bhoja (Kṛtavarmā) se durmieron, con las fuerzas muy gastadas. Acostumbrados al bienestar e incapaces de soportar penurias, se tendieron sobre la tierra desnuda.

Verse 40

द्रोणपुत्रस्तु कोपेन कलुषीकृतमानसः । ययौ न निद्रां विप्रेंद्रा निश्वसन्नुरगो यथा

Pero el hijo de Droṇa, con la mente enturbiada por la ira, no se durmió—oh el mejor de los brāhmaṇas—, jadeando como una serpiente.

Verse 41

ततोऽवलोकयांचक्रे तदरण्यं भयानकम् । न्यग्रोधं च ततोऽपश्यद्बहुवायससंकुलम्

Entonces miró en derredor aquel bosque aterrador, y vio el baniano atestado de muchos cuervos.

Verse 42

तत्र वायसवृन्दानि निशायां वासमाय युः । सुखं भिन्नासु शाखासु सुषुपुस्ते पृथक्पृथक्

Allí, en la noche, bandadas de cuervos tomaron morada. Cómodamente, en ramas separadas, durmieron—cada uno apartado del otro.

Verse 43

काकेषु तेषु सुप्तेषु विश्वस्तेषु समंततः । ततोऽपश्यत्समायांतं भासं द्रौणिर्भयंकरम्

Cuando aquellos cuervos se durmieron, confiados y sin guardia por todas partes, el hijo de Droṇa vio entonces acercarse a un terrible pájaro bhāsa.

Verse 44

कूरशब्दं क्रूरकायं बभ्रुपिंगकलेवरम् । स भासोऽथ भृशं शब्दं कृत्वालीयत शाखिनि

Con un grito áspero, de cuerpo feroz—pardo y de tono leonado—ese bhāsa, alzando gran estruendo, se abalanzó sobre la rama del árbol.

Verse 45

उत्प्लुत्य तस्य शाखायां न्यग्रोधस्य विहंगमः । सुप्तान्काकान्निजघ्नेऽसावनेकान्वायसांतकः

Saltando a la rama de aquel nyagródha (banyán), el ave—verdugo de cuervos—abatió a muchos cuervos mientras dormían.

Verse 46

काकानामभिनत्पक्षान्स केषांचिद्विहंगमः । इतरेषां च चरणाञ्छिरांसि चरणा युधः

A algunos cuervos les quebró las alas aquel ave; y a otros—cuyas armas eran los pies—les aplastó las patas y las cabezas.

Verse 47

विचकर्त क्षणेनासावुलूको वलवान्द्विजाः । स भिन्नदेहावयवैः काकानां बहुभिस्तदा

En un instante, ese poderoso búho los despedazó, oh dos veces nacidos; y entonces muchos cuervos yacían allí con sus miembros y cuerpos rotos.

Verse 48

समंतादावृतं सर्वं न्यग्रोधपरि मण्डलम् । वायसांस्तान्निहत्यासावुलूको मुमुदे तदा

Todo alrededor, el círculo entero bajo y en torno al baniano estaba cubierto; habiendo matado a esos cuervos, aquel búho se regocijó entonces.

Verse 49

द्रौणिर्दृष्ट्वा तु तत्कर्म भासेनैवं कृतं निशि । करिष्याम्यहमप्येवं शत्रूणां निधनं निशि

Pero el hijo de Droṇa, viendo esa hazaña realizada en la noche por el bhāsa de esta manera, pensó: "Yo también llevaré a cabo la destrucción de mis enemigos en la noche, de la misma forma".

Verse 50

इत्यचिंतयदेकः सन्नुपदेशमिमं स्मरन् । जेतुं न शक्याः पार्था हि ऋजुमार्गेण युद्ध्यता

Pensando así, solo, y recordando esta 'instrucción', reflexionó: "Ciertamente los Pārthas no pueden ser conquistados por quien lucha por el camino recto y abierto".

Verse 51

मया तच्छद्मना तेऽथ हंतव्या जितकाशिनः । सुयोधनसकाशे च प्रतिज्ञातो मया वधः

"Por lo tanto, mediante esa misma estratagema, deben ser muertos por mí aquellos que han vencido y ahora descansan tranquilos; y ante Suyodhana he jurado su muerte".

Verse 52

ऋजुमार्गेण युद्धे मे प्राणनाशो भविष्यति । छलेन युध्यमानस्य जयश्चास्य रिपुक्षयः

«Si lucho por el camino recto, mi vida se perderá; mas si combato con ardid, habrá victoria y la ruina del enemigo.»

Verse 53

यच्च निंद्यं भवेत्कार्यं लोके सर्वजनैरपि । कार्यमेव हि तत्कर्म क्षत्रधर्मानुवर्तिना

Aun un acto que todo el mundo condenaría debe realizarse, si uno sigue el dharma del guerrero; pues esa acción, como deber, ha de ser cumplida por quien se mantiene en el kṣatriya-dharma.

Verse 54

पार्थैरपि छलेनैव कृतं कर्म सुयोधने । अस्मिन्नर्थे पुराविद्भिः प्रोक्ताः श्लोका भवंति हि

Aun los Pārthas realizaron su acción contra Suyodhana mediante estratagema. En verdad, sobre este mismo asunto, los antiguos sabios han pronunciado versos.

Verse 55

परिश्रांते विदीर्णे च भुंजाने च रिपोर्बले । प्रस्थाने च प्रवेशे च प्रहर्तव्यं न संशयः

Cuando las fuerzas del enemigo estén exhaustas, quebradas o entregadas a comer; y también al partir o al entrar, debe asestarse el golpe, sin duda.

Verse 56

निद्रार्तमर्धरात्रे च तथा त्यक्तायुधं रणे । भिन्नयोधं बलं सर्वं प्रहर्तव्यमरातिभिः

Al enemigo abatido por el sueño a medianoche, al que en la batalla ha dejado las armas, y a un ejército cuyos guerreros están dispersos: contra todos ellos deben golpear los adversarios.

Verse 57

एवं स नियमं कृत्वा सुप्तमारणकर्मणि । प्राबोधयद्भोजकृपौ सुप्तौ रात्रौ स साहसी । द्रौणिर्ध्यात्वा मुहूर्तं तु तावुभावभ्यभाषत

Habiendo resuelto así el acto de matar a los hombres mientras dormían, aquel audaz despertó a Bhoja y a Kṛpa en la noche. Entonces Droṇi, tras reflexionar un momento, se dirigió a ambos.

Verse 58

अश्वत्थामोवाच । मृतः सुयोधनो राजा महाबलपराक्रमः

Aśvatthāman dijo: "El rey Suyodhana, de gran fuerza y valor, ha muerto".

Verse 59

शुद्धकर्मा हतः पार्थैर्बहुभिः क्षुद्रकर्मभिः । भीमेनातिनृशंसेन शिरो राज्ञः पदा हतम्

Aunque de 'conducta pura', fue asesinado por los Pārthas mediante muchos actos mezquinos; y por el extremadamente cruel Bhīma, la cabeza del rey fue golpeada con el pie.

Verse 60

ततोऽद्य रात्रौ पार्थानां समेत्य पटमण्डपम् । सुखसुप्तान्हनिष्यामः शस्त्रैर्नानाविधैर्वयम् । कृपः प्रोवाच तत्रैन मिति श्रुत्वा द्विजोत्तमाः

"Por lo tanto, esta noche iremos al pabellón de tela de los Pārthas y los mataremos mientras duermen cómodamente, usando armas de muchos tipos". Al oír esto, el mejor de los brāhmaṇas, Kṛpa, le habló allí.

Verse 61

कृप उवाच । सुप्तानां मारणं लोके न धर्मो न च पूज्यते

Kṛpa dijo: "Matar a los que duermen no es dharma en este mundo, ni es honrado".

Verse 62

तथैव त्यक्तशस्त्राणां संत्यक्तरथवाजि नाम् । शृणु मे वचनं वत्स मुच्यतां साहसं त्वया

Asimismo, no es propio contra quienes han depuesto las armas, ni contra quienes han abandonado carros y caballos. Escucha mis palabras, hijo querido: renuncia a esta temeridad.

Verse 63

वयं तु धृतराष्टं च गांधारीं च पतिव्रताम् । पृच्छामो विदुरं चापि तदुक्तं करवा महे । इत्युक्तः स तदा द्रौणिः कृपं प्रोवाच वै पुनः

Pero preguntemos a Dhṛtarāṣṭra, y a Gāndhārī, la esposa fiel, y también a Vidura; actuaremos conforme a lo que aconsejen. Así interpelado, Drauṇi (Aśvatthāman) habló de nuevo a Kṛpa.

Verse 64

अश्वत्थामोवाच । पांडवैश्च पुरा यन्मे छलाद्युद्धे पिता हतः

Aśvatthāman dijo: «Antaño, por los Pāṇḍavas, mi padre fue muerto en batalla mediante engaño».

Verse 65

तन्मे सर्वाणि मर्माणि निकृन्तति हि मातुल । द्रोणहंताहमित्येतद्धृष्टद्युमस्य यद्वचः

Eso hiere hasta lo más hondo todas mis entrañas, oh tío: aquellas palabras de Dhṛṣṭadyumna: «Yo soy el matador de Droṇa».

Verse 66

कथं जनसमक्षे तद्वचनं संशृणोम्यहम् । तैरेव पांडवैः पूर्वं धर्मसेतुर्निराकृतः

¿Cómo he de soportar oír esas palabras ante la gente? Por esos mismos Pāṇḍavas, tiempo atrás, fue desechado el puente del dharma.

Verse 67

समक्षमेव युष्माकं सर्वेषामेव भूभृताम् । त्यक्तायुधो मम पिता धृष्टद्युम्नेन पातितः

Ante la misma presencia de todos vosotros—oh reyes—mi padre, habiendo depuesto las armas, fue abatido por Dhṛṣṭadyumna.

Verse 68

तथा शांतनवो भीष्मस्त्यक्तचापो निरायुधः । शिखंडिनं पुरोधाय निहतः सव्यसाचिना

Del mismo modo Bhīṣma, hijo de Śāṃtanu—con el arco arrojado, desarmado—fue muerto por Savyasācin (Arjuna), poniendo a Śikhaṇḍin al frente.

Verse 69

एवमन्येऽपि भूपालाश्छलेनैव हतास्तु तैः । तथैवाहं करिष्यामि सुप्तानां मारणं निशि

Así también otros reyes fueron muertos por ellos mediante estratagema. Del mismo modo, yo mataré de noche a los que duermen.

Verse 70

एवमुक्त्वा तदा द्रौणिः संयुक्ततुरगं रथम् । प्रायादभिमुखः शत्रून्समारुह्य क्रुधा ज्वलन्

Dicho esto, Drauṇi montó su carro uncido a caballos y partió hacia los enemigos, ardiendo de ira.

Verse 71

तं यांतम न्वगातां तौ कृतवर्मकृपावुभौ । ययुश्च शिबिरे तेषां संप्रसुप्तजनं तदा

Mientras él avanzaba, lo siguieron Kṛtavarman y Kṛpa. Entonces fueron a aquel campamento, donde la gente dormía profundamente.

Verse 72

शिबिरद्वारमासाद्य द्रोणपुत्रो व्यतिष्ठत । रात्रौ तत्र समाराध्य महादेवं घृणानिधिम्

Al llegar a la puerta del campamento, el hijo de Droṇa se detuvo allí. En la noche, en ese mismo lugar, adoró a Mahādeva, tesoro de compasión.

Verse 73

अवाप विमलं खङ्गं महादेवाद्वरप्रदात् । ततो द्रौणिरवस्थाप्य कृतवर्मकृपावुभौ

De Mahādeva, dador de dones, obtuvo una espada inmaculada. Luego el hijo de Droṇa apostó a Kṛtavarmā y a Kṛpa en sus puestos señalados.

Verse 74

द्वारदेशे महावीरः शिबि रांतः प्रविष्टवान् । प्रविष्टे शिबिरे द्रौणौ कृतवर्मकृपावुभौ

En la zona de la puerta, el gran héroe entró en el campamento. Cuando el hijo de Droṇa hubo entrado, también Kṛtavarmā y Kṛpa ingresaron al campamento.

Verse 75

द्वारदेशे व्यतिष्ठेतां यत्तौ परमधन्विनौ । अथ द्रौणिः सुसंक्रुद्धस्तेजसा प्रज्वलन्निव

En la zona de la puerta, aquellos dos arqueros supremos se apostaron, vigilantes. Entonces el hijo de Droṇa, sumamente airado, resplandecía como si ardiera en fuego.

Verse 76

खङ्गं विमलमादाय व्यचरच्छिबिरे निशि । ततस्तु धृष्टद्युम्नस्य शिबिरं मंदमाययौ

Tomando la espada inmaculada, recorrió el campamento de noche. Luego se acercó lentamente al campamento de Dhṛṣṭadyumna.

Verse 77

धृष्टद्युम्नादयस्तत्र महायुद्धेन कर्शिताः । सुषुपुर्निशि विश्वस्ताः स्वस्वसैन्यसमावृताः

Allí, Dhṛṣṭadyumna y los demás, agotados por la gran batalla, durmieron confiados durante la noche, rodeados por sus respectivas tropas.

Verse 78

धृष्टद्युम्नस्य शिबिरं प्रविश्य द्रौणिरस्त्रवित् । तं सुप्तं शयने शुभ्रे ददर्शारान्महाबलम्

Al entrar en el campamento de Dhṛṣṭadyumna, el hijo de Droṇa —experto en armas— vio a aquel poderoso hombre dormido sobre un lecho brillante y espléndido.

Verse 79

पादेनाघातयद्रोषात्स्वपंतं द्रोणनंदनः । स बुद्धश्चरणाघातादुत्थाय शयनादथ

Con ira, el hijo de Droṇa golpeó al hombre dormido con su pie. Despertado por esa patada, se levantó entonces del lecho.

Verse 80

व्यलोकयत्तदा वीरो द्रोणपुत्रं पुरः स्थितम् । तमुत्पतंतं शयनाद्द्रोणाचार्यसुतो बली

Entonces el héroe miró y vio al hijo de Droṇa de pie ante él. Mientras saltaba de la cama, el poderoso hijo del Ācārya Droṇa lo confrontó.

Verse 81

केशेष्वाकृष्य बाहुभ्यां निष्पिपेष धरातले । धृष्टद्युम्नस्तदा तेन निष्पिष्टः स भया तुरः

Agarrándolo por el cabello con ambos brazos, lo aplastó contra el suelo. Así, Dhṛṣṭadyumna fue aplastado por él, sobrecogido por el miedo.

Verse 82

निद्रांधः पादघातातो न शशाक विचेष्टितुम् । द्रौणिस्त्वाक्रम्य तस्योरः कण्ठं बद्ध्वा धनुर्गुणैः

Cegado por el sueño y aturdido por la patada, no pudo luchar. Pero el hijo de Droṇa, presionando su pecho, ató su garganta con las cuerdas del arco.

Verse 83

नदंतं विस्फुरंतं तं पशुमारममारयत् । तस्य सैन्यानि सर्वाणि न्यवधीच्च तथैव सः

Rugiendo y enfurecido, lo mató como a una bestia; y de la misma manera abatió también a todas las fuerzas de aquel.

Verse 84

युधामन्युं महावीर्यममुत्तमौजसमेव च । तथैव द्रौपदीपुत्रानवशिष्टांश्च सोमकान्

También mató al poderoso héroe Yudhāmanyu, y asimismo a Uttamaujā; y de la misma forma mató a los hijos de Draupadī y a los Somakas restantes.

Verse 85

शिखंडिप्रमुखानन्यान्खङ्गेनामारयद्बहून् । तद्भयाद्द्वारनिर्यातान्सर्वानेव च सैनिकान्

Con su espada mató a muchos otros, con Śikhaṇḍī a la cabeza; y, por miedo a él, incluso los soldados que salieron corriendo por las puertas —todos ellos— fueron muertos.

Verse 86

प्रापयामासतुर्मृत्युं कृतवर्मकृपा वुभौ । एवं निहतसैन्यं तच्छिबिरं तैर्महाबलैः

Kṛtavarmā y Kṛpa —ambos— enviaron a muchos a la muerte. Así, por aquellos hombres de gran poder, aquel campamento quedó con su ejército aniquilado.

Verse 87

तत्क्षणे शून्यमभवत्त्रिजगत्प्रलये यथा । एवं हत्वा ततः सर्वान्द्रोणपुत्रादयस्त्रयः

En aquel mismo instante todo quedó vacío, como en la disolución de los tres mundos. Así, tras dar muerte a todos, aquellos tres—comenzando por el hijo de Droṇa—se retiraron.

Verse 88

निरगुः शिबिरात्तस्मात्पार्थभीता भयातुराः । सर्वे पृथक्पृथग्देशान्दुद्रुवुः शीघ्रगामिनः

Aterrados y presa del pánico, huyeron de aquel campamento por miedo a Pārtha. Todos corrieron con presteza, cada cual hacia un lugar distinto.

Verse 89

अथ द्रौणिर्ययौ विप्रा रेवातीरं मनोरमम् । तत्र ह्यनेकसाहस्रा ऋषयो वेदवादिनः

Entonces, oh brāhmaṇas, Drauṇi se dirigió a la hermosa ribera del Revā. Allí había, en verdad, muchos miles de ṛṣis, proclamadores del Veda.

Verse 90

कथयंतः कथाः पुण्यास्तपश्चक्रुरनुत्तमम् । तत्रायं प्रययौ द्रौणिरृषीणामाश्रमेष्वथ

Relatando historias sagradas, practicaban austeridades sin igual. Entonces Drauṇi fue allí, acercándose a los āśramas de los sabios.

Verse 91

प्रविष्टमात्रे तस्मिंस्तु मुनयो ब्रह्मवादिनः । द्रौणेर्दुश्चरितं ज्ञात्वा प्राहुर्योगबलेन तम्

Pero apenas entró, los munis—expositores de Brahman—conociendo la mala conducta de Drauṇi, le hablaron mediante el poder del yoga.

Verse 92

सुप्तमा रणकृत्पापी द्रौणे त्वं ब्राह्मणाधमः । त्वद्दर्शनेन ह्यस्माकं पातित्यं भवति ध्रुवम्

«Oh Drauṇi, pecador matador de los que dormían: eres el más vil de los brāhmaṇas. En verdad, con solo verte, nuestra propia impureza se vuelve segura.»

Verse 93

त्वत्संभाषणमात्रेण ब्रह्महत्यायुतं भ वेत् । अतोऽस्मदाश्रमेभ्यस्त्वं निर्गच्छ पुरुषाधम

«Con solo hablar contigo surgiría una multitud del pecado de matar a un brāhmaṇa. Por eso, sal de inmediato de nuestros āśramas, oh el más vil de los hombres.»

Verse 94

इत्यब्रुवंस्तदा द्रौणिं तत्रत्या मुनयो द्विजाः । इतीरितस्ततो द्रौणिर्मुनिभिर्ब्रह्म वादिभिः

Así hablaron entonces los sabios brāhmaṇas que moraban allí a Drauṇi, el hijo de Droṇa. Interpelado de ese modo por aquellos munis, expositores de Brahman, Drauṇi quedó turbado y se apartó.

Verse 95

लज्जितो निलात्तस्मादाश्रमान्मुनिसेवितात् । एवं काश्यादितीर्थेषु पुण्येषु प्रययौ च सः

Avergonzado, partió de aquel āśrama frecuentado por los sabios. Así vagó hacia los tīrthas sagrados y meritorios, comenzando por Kāśī y otros.

Verse 96

तत्रतत्र द्विजैः सर्वै र्निंदितोऽसौ महात्मभिः । व्यासं शरणमापेदे प्रायश्चित्तचिकीर्षया

Aquí y allá fue censurado por todos los dvijas, los magnánimos. Deseando realizar prāyaścitta, la expiación, buscó refugio en Vyāsa.

Verse 97

ततो बदरिकारण्ये समासीनं महामुनिम् । द्वैपायनं समागम्य प्रणनाम सभक्तिकम्

Entonces, en el bosque de Badarikā, se acercó al gran sabio Dvaipāyana (Vyāsa), que allí estaba sentado, y se postró con devoción.

Verse 98

ततो व्यासोऽब्रवीदेनं द्रोणाचार्यसुतं मुनिः । त्वमस्मदाश्रमादद्रौणे निर्याहि त्वरया त्विति

Entonces el sabio Vyāsa le dijo, al hijo de Droṇācārya: «Oh Drauṇi, sal de mi āśrama de inmediato, deprisa».

Verse 99

सुप्तमारण दोषेण महापातकवान्भवान् । अतो मे भवतालापान्महत्पापं भविष्यति । इत्युक्तः स तदा द्रौणिः प्रोवाचेदं वचो मुनिः

«Por la culpa de matar a hombres dormidos, estás manchado por un gran pecado. Por eso, al hablar contigo, un gran pecado recaería sobre mí». Así interpelado, Drauṇi dijo entonces estas palabras al sabio.

Verse 100

अश्वत्थामोवाच । भगवन्निंदितः सर्वैस्त्वामस्मि शरणं गतः

Aśvatthāman dijo: «Oh Bhagavān, condenado por todos, he venido a ti en busca de refugio».

Verse 110

स्नानं कुरुष्व द्रौणे त्वं मासमात्रं निरं तरम् । सुप्तमारणदोषात्त्वं सद्यः पूतो भविष्यसि

«Oh Drauṇi, realiza el baño ritual sin interrupción durante un mes entero. Por la falta de matar a los dormidos, quedarás purificado de inmediato».

Verse 132

यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः । स विधूयेह पापानि शिवलोके महीयते

Quien, con la mente recogida, recite este capítulo —o incluso lo escuche— sacude aquí mismo los pecados y es honrado en el mundo de Śiva.