Adhyaya 26

Verse 1

। श्रीसूत उवाच । विधायाभिषवं मर्त्याः शंखतीर्थे द्विजोत्तमाः । यमुनां चैव गंगां च गयां चापि क्रमाद्व्रजेत्

Dijo Śrī Sūta: «Oh el mejor de los nacidos dos veces, tras cumplir los ritos prescritos de ablución en Śaṅkha-tīrtha, el peregrino debe ir, en orden, a Yamunā, a Gaṅgā y también a Gayā».

Verse 2

यमुनाख्यं महातीर्थं गंगातीर्थमनुत्तमम् । गयातीर्थं च मर्त्यानां महापातकनाशनम्

Yamunā es llamada un gran tīrtha; el tīrtha de Gaṅgā es insuperable; y el tīrtha de Gayā, para los mortales, destruye los grandes pecados.

Verse 3

एतत्तीर्थत्रयं पुण्यं सर्वलोकेषु विश्रुतम् । सर्वविघ्नप्रशमनं सर्वरोगनिबर्हणम्

Esta tríada de tīrthas es santa y célebre en todos los mundos; apacigua todo obstáculo y ahuyenta toda enfermedad.

Verse 4

एतद्धि तीर्थत्रितयं सकलाज्ञाननाशनम् । अविद्यायां विनष्टायां तथा ज्ञानप्रदं नृणाम्

En verdad, esta tríada de tīrthas destruye toda ignorancia; cuando la avidyā se disipa, entonces otorga a los hombres el conocimiento verdadero.

Verse 5

जानश्रुतिर्महाराज एषु तीर्थेषु वै पुरा । स्नात्वा रैक्वाद्द्विजश्रेष्ठात्प्राप्तवाञ्ज्ञानमुत्तमम्

Oh gran rey, en tiempos antiguos Jānaśruti, tras bañarse en estos tīrthas, recibió el conocimiento supremo de Raikva, el más eminente de los brāhmaṇas.

Verse 6

ऋषय ऊचुः । सूत सर्वार्थतत्त्वज्ञ व्यासशिष्य महामते । यमुना चैव गंगा च गया चैवेति विश्रुतम्

Los ṛṣis dijeron: «Oh Sūta, conocedor de la verdad de todas las cosas, oh sabio discípulo de Vyāsa: hemos oído que Yamunā, Gaṅgā y Gayā son célebres como supremamente sagradas».

Verse 7

एतत्तीर्थत्रयं कस्मादागतं गंधमादने । जानश्रुतेश्च राजर्षेः स्नानात्तीर्थत्रयेऽपि च । ज्ञानावाप्तिः कथं रैक्वादस्माकं सूत तद्वद

«¿De dónde vino a existir en Gandhamādana esta tríada de tīrthas? ¿Y cómo el rey‑ṛṣi Jānaśruti alcanzó el conocimiento al bañarse en esa misma tríada de tīrthas? Oh Sūta, cuéntanos cómo sucedió esto por medio de Raikva».

Verse 8

श्रीसूत उवाच । रैक्वनामा महर्षिस्तु पुरा वै गन्धमादने

Śrī Sūta dijo: «Antiguamente, en Gandhamādana, hubo un gran ṛṣi llamado Raikva».

Verse 9

तपस्सुदुश्चरं कुर्वन्न्यवसत्तपसां निधिः । दीर्घकालं तपः कुर्वन्स वै रैक्वो महामुनिः

Aquel gran asceta Raikva—tesoro de austeridades—moraba allí, realizando una penitencia extremadamente ardua durante largo tiempo.

Verse 10

तपोबलेन महता दीर्घमायुरवाप्तवान् । जन्मना पंगुरेवासीद्रैक्वनामा महामुनिः

Por el gran poder de su tapas obtuvo larga vida; sin embargo, por nacimiento el gran muni llamado Raikva era cojo.

Verse 11

पंगुत्वादसमर्थोऽभूद्गंतुं तीर्थान्यसौ मुनिः । संति यानि तु तीर्थानि गन्धमादनपर्वते

Por su cojera, aquel sabio muni no pudo ir lejos a otros tīrthas. Sin embargo, existen sagrados tīrthas en el monte Gandhamādana.

Verse 12

तानि गच्छति सामीप्याच्छकटेनैव संचरन् । स यद्रैक्वो मुनिवरो युग्वेन सह वर्तते

Desplazándose en un carro, iba a esos tīrthas cercanos. Así, el excelso sabio Raikva vivía junto con un ‘yugva’ (carro).

Verse 13

तपस्वी वैदिकैर्लोके सयुग्वैत्यभिधीयते । युग्वेति शकटं प्रोक्तं स तेन सह वर्तते

Entre los hombres védicos del mundo, a tal asceta se le llama ‘Sa-yugva’. Se dice que ‘yugva’ significa un carro; por eso vivía junto con él.

Verse 14

स खल्वेवं मुनिश्रेष्ठः सयुग्वानाम वै मुनिः । पूर्णज्ञानस्तपस्तेपे गन्धमादनपर्वते

Así, en verdad, el mejor de los munis—el sabio conocido como Sa-yugva—practicó austeridades en el monte Gandhamādana, poseedor de conocimiento pleno.

Verse 15

ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थः सोऽतप्यत महत्तपः । वर्षायां कण्ठदघ्नेषु जलेषु समवर्तत

En verano, sentado en medio de los cinco fuegos, emprendió un gran tapas; y en la estación de las lluvias permanecía en aguas que le llegaban hasta la garganta.

Verse 16

तपसा शोषिते गात्रे पामा तस्य व्यजायत । कण्डूयत स पामानं दिवारात्रं मुनीश्वरः

Cuando su cuerpo quedó reseco por la austeridad, le sobrevino la enfermedad de la comezón (pāmā). Aquel señor de los sabios se rascaba la erupción día y noche.

Verse 17

कण्डूयमान एवायं पामानं न तपोऽत्यजत् । अजायत मनस्त्वेवं तस्य सयुग्वनो मुनेः

Aunque se rascaba sin cesar aquella pāmā, no abandonó su austeridad. Así surgió un pensamiento en la mente del sabio Sayugvā.

Verse 18

यमुनायां च गंगायां गयायां चाधुनैव हि । अस्मिंस्तीर्थे त्रये पुण्ये स्नातव्यं हि मया त्विति

«En verdad, debo bañarme ahora mismo en la Yamunā, en el Gaṅgā y en Gayā. En este único lugar sagrado—este triple tīrtha auspicioso—he de realizar el baño», resolvió.

Verse 19

एवं विचिंत्य स मुनिरन्यां चिंतामथाकरोत् । अहं हि जन्मना पंगुरतः स्नानं हि दुर्लभम्

Tras pensar así, el sabio cayó en otra preocupación: «Yo soy cojo desde el nacimiento; para mí, el baño es en verdad difícil de alcanzar».

Verse 20

अतिदूरं मया गन्तुं शकटेन न शक्यते । किं करोम्यधुनेत्येवं स वितर्क्य महामतिः

«Está demasiado lejos; no puedo ir, ni siquiera en carreta. ¿Qué haré ahora?» Así deliberó el magnánimo.

Verse 21

तीर्थत्रयेषु स्नानार्थं कर्तव्यं निश्चिकाय वै । अप्रसह्यमनाधृष्यं विद्यते मे तपोबलम्

Decidió con firmeza: «Por el bien de bañarme en los tres tīrthas, debe hacerse. En mí reside la fuerza del tapas: irresistible e inconquistable».

Verse 22

तेनैवावाहयिष्यामि तद्धि तीर्थत्रयं त्विह । इति निश्चित्य मनसा प्राङ्मुखो नियतेंद्रियः

«Con ese mismo poder invocaré aquí mismo ese triple tīrtha». Habiéndolo decidido en su mente, vuelto hacia el oriente y con los sentidos refrenados, (se dispuso).

Verse 23

त्रिराचम्य च सयुग्वान्दध्यौ क्षणमतंद्रितः । तस्य मंत्रप्रभावेन यमुना सा महानदी

Sayugvā sorbió agua tres veces para purificarse y meditó un instante sin desfallecer. Por el poder de su mantra, el gran río Yamunā (respondió).

Verse 24

गंगा च जह्नुतनया गया सा पापनाशिनी । भूमिं निर्भिद्य तिस्रोपि पातालात्सहसोत्थिताः

Y también Gaṅgā —hija de Jahnu— y Gayā, destructora de los pecados: las tres, rompiendo la tierra, se alzaron de golpe desde los mundos subterráneos.

Verse 25

मानुषं रूपमास्थाय सयुग्वानमुपेत्य च । ऊचुः परमसंहृष्टा हर्षयंत्यश्च तं मुनिम्

Tomando forma humana y acercándose a Sayugvā, hablaron llenos de supremo gozo, alegrando y deleitando a aquel sabio muni.

Verse 26

सयुग्वन्रैक्व भद्रं ते ध्यानादस्मादुपारम । त्वन्मत्रेण समाकृष्टा वयमत्र समागताः

Oh Sayugvan, oh Raikva: bendición para vosotros. Cesad esta meditación. Atraídas aquí sólo por vuestra presencia y poder, hemos llegado a este lugar.

Verse 27

कि कर्तव्यं तवास्माभिस्तद्वदस्व मुनीश्वर । इति तासां वचः श्रुत्वा सयुग्वान्हि महामुनिः

“¿Qué debemos hacer por ti? Dínoslo, oh señor entre los sabios.” Al oír sus palabras, el gran muni Sayugvan…

Verse 28

ध्यानादुपारमत्तूर्णं ताश्चापश्यत्पुरः स्थिताः । स ताः संपूज्य विधिवद्रैक्वो वाचमभाषत

Se apartó presto de la meditación y las vio de pie ante él. Tras honrarlas debidamente según el rito, Raikva pronunció estas palabras.

Verse 29

यमुने देवि हे गंगे हे गये पापनाशिनि । सन्निधानं कुरुध्वं मे गन्धमादनपर्वते

“Oh diosa Yamunā, oh Gaṅgā, oh Gayā, destructora de los pecados: haced presencia para mí aquí, en el monte Gandhamādana.”

Verse 30

यत्र भूमिं विनिर्भिद्य भवत्य इह निर्गताः । तानि पुण्यानि तीर्थानि भवेयुर्वोऽभिधानतः

“Allí donde, hiriendo la tierra, brotéis aquí, esos lugares se volverán santos tīrthas, conocidos por vuestros propios nombres.”

Verse 31

सहसांतरधीयंत तथास्त्वित्येव तत्र ताः । तदाप्रभृति तीर्थानि तानि त्रीण्यपि भूतले

Al instante desaparecieron allí, diciendo: «Así sea». Desde entonces, esos tres tīrthas llegaron a existir sobre la tierra.

Verse 32

तेनतेनाभिधानेन गीयन्ते सर्वदा जनैः । यत्र भूमिं विनिर्भिद्य यमुना निर्गता तदा

Con esos mismos nombres son cantados y celebrados siempre por la gente. Donde Yamunā horadó la tierra y entonces emergió—allí, en verdad…

Verse 33

यमुनातीर्थमिति वै तज्जनैरभिधीयते । यतो वै पृथिवीरंध्राज्जाह्नवी सहसोत्थिता

Ese lugar es llamado en verdad por la gente «Yamunā-tīrtha». Y donde Jāhnavī (Gaṅgā) se alzó de pronto desde una hendidura de la tierra…

Verse 34

गंगातीर्थमिति ख्यातं तल्लोके पापनाशनम् । गया हि मानुषं रूपं यत आस्थाय निर्ययौ

Es célebre en el mundo como «Gaṅgā-tīrtha», destructor de pecados. Y de donde Gayā, tomando forma humana, salió al exterior…

Verse 35

तदेव भूमिविवरं गयातीर्थं प्रचक्षते । एवमेतन्महापुण्यं तीर्थत्रयमनुत्तमम्

Esa misma abertura en la tierra es llamada «Gayā-tīrtha». Así, esta tríada de tīrthas, suprema y de gran mérito, es de santidad excelsa.

Verse 36

रैक्वमंत्रप्रभावेण पृथिव्याः सहसोत्थितम् । अत्र तीर्थत्रये स्नानं ये कुर्वंति नरोत्तमाः

Por el poder del mantra de Raikva, este lugar sagrado brotó de pronto de la tierra. Los mejores de los hombres que se bañan aquí en la tríada de tīrthas alcanzan gran mérito (puṇya).

Verse 37

तेषामज्ञाननाशः स्याज्ज्ञानमप्युदयं लभेत् । स्वमंत्रेण समाकृष्टे तत्र तीर्थत्रये मुनिः

Para ellos se destruye la ignorancia y también nace el conocimiento. Allí, en la tríada de tīrthas atraída por su propio mantra, moraba el muni Raikva.

Verse 38

स्नानं समाचरन्नित्यं स कालानत्यवाहयत् । एतस्मिन्नेव काले तु राजा जानश्रुतिर्महान्

Cumpliendo cada día los ritos del baño, allí dejaba pasar el tiempo. Y en ese mismo tiempo vivía el gran rey llamado Janāśruti.

Verse 39

पुत्रसंज्ञस्य राजर्षेः पौत्रो धर्मैकतत्परः । देयमन्नादि स तदा ह्यर्थिभ्यः श्रद्धयैव यत्

Era nieto del rājarṣi llamado Putrasaṃjña, dedicado únicamente al dharma. Entonces daba a los suplicantes comida y demás—todo lo que debía ofrecerse—con pura fe.

Verse 40

तस्मादेनं नजालोके श्रद्धादेयं प्रचक्षते । यतो बहुतरं वाक्यमन्नाद्यस्य महीपतेः

Por eso, en el mundo lo llaman “Śraddhādeya”, “aquel cuyas dádivas se ofrecen con fe”, pues la proclamación del rey acerca del alimento y los víveres fue abundante y de gran alcance.

Verse 41

अर्थिनां क्षुधितानां तु तृप्त्यर्थं वर्तते गृहे । अतोयमर्थिभिः सर्वैर्बहुवाक्य इतीर्यते

En su casa había provisión para saciar a los suplicantes y a los hambrientos; por ello todos los que buscaban lo llamaban “Bahuvākya”, aquel cuya llamada y promesa eran oídas por doquier.

Verse 42

स वै पौत्रायणो राजा जानश्रुतसुतो बली । प्रियातिथिर्बभूवासौ बहुदायी तथाऽभवत्

Aquel poderoso rey Pautrāyaṇa, hijo de Janāśruti, se volvió amante de los huéspedes; y en verdad llegó a ser un dador abundante.

Verse 43

नगरेषु च राष्ट्रेषु ग्रामेषु च वनेषु च । चतुष्पथेषु सर्वेषु महामार्गेषु सर्वशः

En las ciudades y los reinos, en las aldeas y los bosques; en todos los cruces de caminos y a lo largo de las grandes calzadas, por doquier—

Verse 44

बह्वन्नपान संयुक्तं सूपशाकादिसंयुतम् । आतिथ्यं कल्पयामास तृप्तयेऽर्थिजनस्य वै

Dispuso una hospitalidad provista de abundante comida y bebida, junto con sopas, verduras y demás, para que la multitud de suplicantes quedara verdaderamente satisfecha.

Verse 45

अन्नपानादिकं सर्वमुपयुड्ध्वमिहार्थिनः । इत्यसौ घोषयामास तत्र तत्र जनास्पदे

«¡Que todos los que buscan vengan aquí y participen de todo: comida, bebida y cuanto se necesite!» Así mandó proclamar, una y otra vez, en cada lugar donde se reunía la gente.

Verse 46

तस्य प्रियातिथेरेव नृपस्य बहुदायिनः । अर्थिभ्यो दानशौंडस्य गुणाः सर्वत्र विश्रुताः

Las virtudes de aquel rey—amante de honrar a los huéspedes, pródigo en dar y paladín de la caridad hacia los suplicantes—eran celebradas por doquier.

Verse 47

अथ पौत्रायणस्यास्य गुण ग्रामेण वर्ततः । देवर्षयो महाभागास्तस्यानुग्रहकांक्षिणः

Y cuando este descendiente de Pautrāyaṇa vivía adornado con un conjunto entero de virtudes, los bienaventurados devarṣis, deseosos de otorgarle su favor, se acercaron.

Verse 49

हंसरूपं समास्थाय निदाघसमये निशि । रमणीयां विधायाशु श्रेणीमाकाशमागतः

Tomando forma de cisnes, en la noche de la estación ardiente, formaron presto una hermosa formación de vuelo y se elevaron al cielo.

Verse 50

तरसा पततां तेषां हंसानां पृष्ठतो व्रजन् । एको हंसस्तु संबोध्य हंसमग्रेसरं तदा

Mientras aquellos cisnes volaban con ímpetu, uno de ellos, yendo detrás, se dirigió entonces al cisne que iba al frente.

Verse 51

सोपहासमिदं वाक्यं प्राह शृण्वति राजनि । भोभो भल्लाक्ष भल्लाक्ष पुरो गच्छन्मरालक

Con una leve risa pronunció estas palabras, mientras el rey escuchaba: «¡Eh, eh! ¡Oh de ojos agudos, de ojos agudos! ¡Oh cisne que vas delante!»

Verse 52

सौधमध्ये पुरस्ताद्वै जानश्रुतसुतो नृपः । वर्तते पूजनीयोऽयं न पश्यसि किमंधवत्

En medio del palacio, justo ante ti, está el rey, hijo de Jānaśruta, digno de veneración. ¿Por qué no lo ves, como si fueras ciego?

Verse 53

यस्य तेजो दुराधर्षमाब्रह्म भवनादिदम् । अनंतादित्यसंकाशं ज्वलते पुरतो भृशम्

Su esplendor es inconquistable, y se eleva hasta la morada de Brahmā; arde con fuerza ante ti, resplandeciendo como el sol sin límites.

Verse 54

तमतिक्रम्य राजर्षिं मा गास्त्वमुपरि द्रुतम् । यदि गच्छसि तत्तेजस्सांप्रतं त्वां प्रधक्ष्यति

No vueles con prisa por encima de ese rājarsi, pasándolo de largo. Si continúas, su resplandor te consumirá ahora mismo.

Verse 55

इत्युक्तवंतं तं हंसमग्रतः प्रत्यभाषत । अहो भवानभिज्ञोऽसि श्लाघनीयोऽसि सूरिभिः

Dicho esto, el cisne que iba delante respondió a aquel cisne: «¡Ah! Eres perspicaz; los sabios deben alabarte».

Verse 56

अश्लाघनीयं कितवं यत्त्वमेनं प्रशंससे । प्रशंससे किमर्थं त्वमल्पं संतमिमं जनम्

«¡Eres un embaucador! Este no es digno de alabanza, y aun así lo alabas. ¿Por qué alabas a este hombre insignificante?»

Verse 57

भस्रावत्पशुवच्चैव केवलं श्वासधारिणम् । न ह्ययं वेत्ति धर्माणां रहस्यं पृथिवी पतिः

Como una bestia, no es más que portador de aliento: vida reducida a ceniza. Este señor de la tierra no conoce el secreto interior del dharma.

Verse 58

तत्त्वज्ञानी यथा रैक्वः सयुग्वान्ब्राह्मणोत्तमः । रैक्वस्य हि महज्ज्योतीरहस्यं दैवतैरपि

Raikva —llamado Sayugvān, el mejor de los brāhmaṇas— es conocedor de la Realidad. En verdad, el secreto de su gran Luz interior es conocido incluso entre los dioses.

Verse 59

न ह्यस्य प्राणमात्रस्य तेजस्तादृशमस्ति वै । रैक्वस्य पुण्यराशीनामियत्ता नैव विद्यते

En este hombre, que vive sólo al nivel del aliento, no existe tal esplendor. Pero la medida de los méritos acumulados de Raikva es, en verdad, incognoscible.

Verse 60

गण्यते पांसवो भूमेर्गण्यंते दिवि तारकाः । रैक्वपुण्यमहामेरुसमूहो नैव गण्यते

Los granos de polvo de la tierra pueden contarse; las estrellas del cielo pueden contarse. Pero la vasta cordillera del mérito de Raikva no puede contarse en absoluto.

Verse 61

किं च तिष्ठंत्विमे धर्मा नश्वरास्तस्य वै मुनेः । ब्रह्मज्ञानमबाध्यं यत्तेन स श्लाघ्यते मुनिः

Que permanezcan las demás virtudes; mas para ese sabio son perecederas. Porque posee el conocimiento de Brahman, sin obstáculo alguno, por eso el muni es verdaderamente digno de alabanza.

Verse 62

जानश्रुतेस्तु तादृक्षो धर्म एव न विद्यते । दुर्लभं यत्तु योगीन्द्रैः कुतस्तज्ज्ञानवैभवम्

Pero en Jānaśruti no se halla un dharma semejante. Si esa realización es difícil aun para los señores de los yoguis, ¿cómo podría él poseer tal esplendor de conocimiento?

Verse 63

परित्यज्य दुरात्मानं तद्वराकमिमं जनम् । स एव रैक्वः सयुग्वाञ्छ्लाघ्यतां भवता मुनिः

Abandonando a este desdichado de mala disposición, sea alabado por ti, oh sabio, ese mismo Raikva, llamado Sayugvān.

Verse 64

जन्मना पंगुरपि यः स्वस्य स्नानचिकीर्षया । गंगां च यमुनां चापि गयामपि मुनीश्वरः

Aunque lisiado desde el nacimiento, ese señor de los sabios—deseando realizar su propio baño sagrado—(convocó) incluso al Gaṅgā, al Yamunā y también a Gayā.

Verse 65

आह्वयामास मन्त्रेण निजाश्रमसमीपतः । तस्य ब्रह्मविदो रैक्वमहर्षेर्धर्मसंचये

Por medio de un mantra los invocó a las cercanías de su propio āśrama: él, Raikva, gran ṛṣi y conocedor de Brahman, rico en el acopio de dharma.

Verse 66

अंतर्भवंति धर्मौघास्त्रैलोक्योदरवर्तिनाम् । रैक्वस्य धर्मकक्षा तु न हि त्रैलोक्यवर्तिनाम्

Los torrentes de dharma de quienes moran en el vientre de los tres mundos aún pueden ser abarcados; pero la “esfera del dharma” de Raikva no puede ser abarcada por nada dentro de los tres mundos.

Verse 67

प्राणिनां धर्मकक्षायामन्तर्भवति कर्हिचित । एवमग्रेसरे हंसे कथित्वोपरते सति

Así, oh el más excelso entre los hamsas, a veces sucede que un ser viviente entra en el mismo recinto del dharma. Cuando el Hamsa guía hubo dicho esto y guardó silencio,

Verse 68

हंसरूपा मुनींद्रास्ते ब्रह्मलोकं ययुः पुनः । अथ पौत्रायणो राजा जानश्रुतिररिंदमः

Aquellos señores sabios, tomando la forma de hamsas, partieron de nuevo al mundo de Brahmā. Entonces el rey Jānaśruti, descendiente de Pautrāyaṇa, domador de enemigos,

Verse 69

रैक्वं चोत्कर्षकाष्ठायां निशम्य परमावधिम् । विषण्णोऽभवदत्यर्थं वराकोऽक्षजितो यथा

Y al oír que Raikva había alcanzado la suprema cumbre de la excelencia, quedó sumamente abatido, como un pobre vencido en un juego de dados.

Verse 70

चिंतयामास स नृपः पौनःपुन्येन निःश्वसन् । हंस उत्कर्षयन्रैक्वं निकृष्टं मामिहाब्रवीत्

Aquel rey reflexionó una y otra vez, suspirando hondo: «El hamsa, ensalzando a Raikva, habló de mí aquí como de alguien vil».

Verse 71

अहो रैक्वस्य माहात्म्यं यं प्रशंसंति पक्षिणः । तत्परित्यज्य संसारं सर्वं राज्यमिहाधुना

¡Oh, la grandeza de Raikva, a quien aun las aves alaban! Dejando el enredo del mundo, abandonaré por completo este reino, aquí y ahora.

Verse 72

सयुग्वानं महात्मानं तमेव शरणं व्रजे । कृपानिधिः स वै रैक्वः शरणं मामु पागतम्

Sólo en ese magnánimo Sayugvāna buscaré refugio. Raikva es, en verdad, un tesoro de compasión; dará amparo a mí, que he venido en busca de cobijo.

Verse 73

प्रतिगृह्यात्मविज्ञानं मह्यं समुपदेक्ष्यति । इत्यसौ चिंतयन्नेव कथंकथमपि द्विजाः

Al acogerme, sin duda me instruirá en el conocimiento del Sí mismo. Pensando así, de algún modo logró seguir adelante, oh dos veces nacidos,

Verse 74

जाग्रन्नेवायमुद्वेलां रात्रिं तामत्यवाह यत् । निशावसाने संप्राप्ते बंदिवृन्दप्रवर्तितम्

Pasó aquella noche desvelada, en inquietud, sin dormir. Y al llegar el fin de la noche, comenzó la proclamación acostumbrada del coro de bardos,

Verse 75

अशृणोन्मंगलरवं तूर्यघोषसमन्वितम् । तदाकर्ण्य महाराजस्तदा तल्पस्थ एव सन्

Oyó clamores auspiciosos, acompañados por el estruendo de los instrumentos. Al oírlos, el gran rey—todavía recostado en su lecho—

Verse 76

सारथिं शीघ्रमाहूय बभाषे सादरं वचः । सारथे सत्वरं गत्वा रथमारुह्य वेगवत्

Llamando al auriga sin demora, le habló con palabras reverentes: «Oh auriga, ve aprisa, sube al carro y conduce con gran velocidad».

Verse 77

आश्रमेषु महर्षीणां पुण्येषु विपिनेषु च । विविक्तेषु प्रदेशेषु सतामावासभूमिषु

«(Búscalo) en los āśramas de los grandes ṛṣis, en los bosques santificados, en parajes solitarios y en los lugares que son morada de los santos».

Verse 78

तीर्थानां च नदीनां च कूलेषु पुलिनेषु च । अन्येषु च प्रदेशेषु यत्र संति मुनीश्वराः

«(Búscalo) en las riberas y bancos de arena de los tīrthas y de los ríos sagrados, y también en otras regiones, dondequiera que se hallen los señores de los munis».

Verse 79

तेषु सर्वेषु योगींद्रं पंगुं शकटसंस्थितम् । रैक्वाभिधानं सर्वेषां धर्माणामेकसंश्रयम्

«Entre todos esos lugares está el señor de los yoguis: cojo, sentado en un carro, llamado Raikva, único refugio y sostén de todos los dharmas».

Verse 80

ब्रह्मज्ञानैकनिलयं सयुग्वानं गवेषय । अन्विष्य तूर्णं मत्प्रीत्यै पुनरागच्छ सारथे

«Busca a ese Sayugvāna, morada única del conocimiento de Brahman. Tras hallarlo, vuelve sin tardanza para mi contento, oh auriga».

Verse 81

स तथेति विनिर्गत्य वेगवद्रथसंस्थितः । सर्वत्रान्वेषयामास रैक्वं ब्रह्मविदं मुनिम्

Diciendo: «Así sea», partió, montado en un carro veloz, y comenzó a buscar por doquier a Raikva, el sabio conocedor de Brahman.

Verse 82

गुहासु पर्वतानां च मुनीनामाश्रमेषु च । संचचार महीं कृत्स्नां तत्र तत्र गवेषयन्

Buscando aquí y allá, recorrió toda la tierra: por las cuevas de las montañas y por los āśramas de los munis, indagando en cada lugar.

Verse 83

अन्विष्य विविधान्देशान्सारथिस्त्वरया सह । क्रमान्महर्षिसंबाधं गंधमादनमन्वगात्

Tras buscar por diversas tierras, el auriga, con premura, llegó a su debido tiempo a Gandhamādana, colmado de grandes ṛṣis.

Verse 84

मार्गमाणः स तत्रापि तं ददर्श मुनीश्वरम् । कंडूयमानं पामानं शकटीयस्थलस्थि तम्

Buscando también allí, vio a aquel señor entre los munis: aquejado de llagas que le picaban, rascándose, y tendido en el suelo junto a un carro.

Verse 85

अद्वैतनिष्कलं ब्रह्म चिंतयंतं निरन्तरम् । तं दृष्ट्वा सारथिस्तत्र सयुग्वानं महामुनिम्

Contemplando sin cesar el Brahman no dual e indivisible, al verlo el auriga contempló allí al gran muni Sayugvāna.

Verse 86

रैक्वोऽयमिति संचिंत्य तमासाद्य प्रणम्य च । विनयान्मुनिमप्राक्षीदुपविश्य तदन्तिके

Pensando: «Éste es Raikva», se acercó a él y se postró. Luego, con humildad, interrogó al sabio, sentado muy cerca, a su lado.

Verse 87

सयुग्वान्रैक्वनामा च ब्रह्मन्किं वै भवानिति । तस्य वाक्यं समाकर्ण्य स मुनिः प्रत्यभाषत

«Oh brahmán, ¿eres Sayugvān, también llamado Raikva? ¿Quién eres en verdad?» Al oír sus palabras, el sabio muni respondió.

Verse 88

अहमेव सयुग्वान्वै रैक्वनामेति वै तदा । इत्याकर्ण्य मुने र्वाक्यमिंगितैर्बहुभिस्तथा

«Yo mismo soy Sayugvān, en verdad, llamado Raikva», dijo entonces. Al oír las palabras del muni, lo comprendió también por muchas señales sutiles.

Verse 89

कुटुम्बभरणार्थाय धनेच्छामवगम्य च । सर्वं न्यवेदयद्राज्ञे निवृत्तो गंधमादनात्

Comprendiendo que actuaba por deseo de riqueza para sostener a su familia, lo informó todo al rey, tras regresar de Gandhamādana.

Verse 90

जानश्रुतिर्निशम्याथ सारथेर्वाक्यमादरात् । षट्शतानि गवां चापि निष्कभारं धनस्य च

Entonces Jānaśruti, escuchando con respeto el informe del auriga, dispuso seiscientas vacas y también una carga de riqueza en niṣkas (monedas de oro).

Verse 91

रथं चाश्वतरीयुक्तं समादाय त्वरान्वितः । पौत्रायणः स राजर्षिस्तं रैक्वं प्रतिचक्रमे

Tomando un carro uncido a yeguas veloces, Pautrāyaṇa, el rey vidente, partió con premura hacia Raikva.

Verse 92

गत्वा च वचनं प्राह तं रैक्वं स महीपतिः । भगवन्रैक्व सयुग्वन्मद्दत्तं प्रतिगृह्यताम्

Al llegar allí, el soberano de la tierra habló a Raikva: «Oh bienaventurado Raikva, oh Sayugvān, acepta, te lo ruego, lo que por mí ha sido ofrecido»

Verse 93

षट्शतानि गवां चापि निष्कभारं धनस्य च । रथं चाश्वतरीयुक्तं प्रतिगृह्णीष्व मामकम्

«Acepta de mí seiscientas vacas, una carga de riqueza en niṣkas y un carro uncido con yeguas.»

Verse 94

गृहीत्वा सवमेतत्तु भो ब्रह्मन्ननुशाधि माम् । अद्वैतब्रह्मविज्ञानं मह्यं समुपदिश्यताम्

«Habiendo aceptado todo esto, oh brahmán, instrúyeme. Enséñame el conocimiento del Brahman no-dual (Advaita).»

Verse 95

इति तस्य वचः श्रुत्वा सस्पृहं च संसभ्रम् । रैक्वः प्रत्याह सयुग्वाञ्जानश्रुतिमरिंदमम्

Al oír sus palabras—llenas de anhelo y fervor—Raikva, el sabio Sayugvān, respondió a Jānaśruti, el domador de enemigos.

Verse 96

रैक्व उवाच । एता गावस्तवैवास्तु निष्कभारस्तथा रथः । किमल्पेन ममानेन बहुकल्पेषु जीवतः

Raikva dijo: «Que estas vacas sean sólo tuyas, y también la carga de niṣkas y el carro. ¿De qué me sirve este pequeño don a mí, que he vivido a través de muchos kalpas?»

Verse 97

न मे कुटुंब निर्वाहे पर्याप्तमिदमंजसा । एवं शतगुणं चापि यदि दत्तं त्वया मम

Esto no basta en absoluto para sostener mi hogar. Aun si me dieras cien veces más, seguiría siendo sólo riqueza mundana.

Verse 98

नालं तदपि राजेंद्र कुटुंबभरणाय वै । इति रैक्ववचः श्रुत्वा जानश्रुतिरभाषत

«Aun eso no basta, oh el mejor de los reyes, para sostener un hogar.» Al oír las palabras de Raikva, Jānaśruti respondió.

Verse 99

जानश्रुतिरुवाच । त्वयोपदिश्यमानस्य ब्रह्मज्ञानस्य वै मुने । न हि मूल्यमिदं ब्रह्मन्गोधनं रथ एव च

Jānaśruti dijo: «Oh sabio, para el conocimiento de Brahman que has de enseñarme—oh venerable brāhmaṇa—ni la riqueza en ganado ni siquiera los carros son su “precio”.»

Verse 100

प्रतिगृह्णीष्व वा मा वा ममैतत्तु गवादिकम् । निष्कलाद्वैतविज्ञानं ब्रह्मन्नुपदिशस्व मे । तदाकर्ण्य वचस्तस्य सयुग्वान्वाक्य मब्रवीत्

«Acéptalos o no, estos dones míos—ganado y lo demás. Pero, oh brāhmaṇa, instrúyeme en el conocimiento de la Realidad sin partes, no dual.» Al oír sus palabras, Sayugvān respondió.

Verse 101

रैक्व उवाच । निर्वेदो यस्य संसारे तथा वै पुण्यपापयोः

Raikva dijo: «Aquel que siente desapego hacia la existencia mundana—y asimismo hacia el mérito y el pecado…»

Verse 110

उपातिष्ठत राजासौ सयुग्वानं गुरुं पुनः । सयुग्वा स च रैक्वोऽपि मुनींद्रैरपि दुर्लभम्

Aquel rey volvió a servir a Sayugvān como a su gurú. Sayugvān —y también Raikva— eran difíciles de alcanzar incluso para los más grandes sabios.

Verse 116

निर्भिद्याज्ञानतिमिरं ब्रह्मभूयाय कल्पते

Al atravesar la oscuridad de la ignorancia, uno se vuelve apto para la condición de Brahman: la unión con Brahman.