Adhyaya 22

Verse 1

। श्रीसूत उवाच । लक्ष्मीतीर्थे शुभे पुंसां सर्वैश्वर्यैककारणे । स्नात्वा नरस्ततो गच्छेदग्नितीर्थं द्विजोत्तमाः

Śrī Sūta dijo: Tras bañarse en el auspicioso Lakṣmītīrtha, causa única de toda prosperidad para los hombres, el varón debe dirigirse luego a Agnitīrtha, oh mejores de los dos veces nacidos.

Verse 2

अग्नितीर्थं महापुण्यं महापातकनाशनम् । तीर्थानामुत्तमं तीर्थं सर्वाभीष्टैकसाधनम् । तत्र स्नायान्नरो भक्त्या स्वपापपरिशुद्धये

Agnitīrtha es sumamente meritorio, destructor de los grandes pecados: el mejor de los tīrthas, el único medio para cumplir todos los anhelos. Allí debe bañarse el hombre con devoción, para la plena purificación de sus propios pecados.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । अग्निर्तार्थमितिख्यातिः कथं तस्य मुनीश्वर

Los sabios dijeron: Oh señor entre los munis, ¿cómo llegó a ser célebre con el nombre de «Agnitīrtha»?

Verse 4

कुत्रैदमग्नितीर्थं च कीदृशं तस्य वैभवम् । एतन्नः श्रद्दधानानां विस्तराद्वक्तुमर्हसि

¿Dónde se halla este Agnitīrtha, y cuál es la naturaleza de su grandeza? A nosotros, llenos de fe, debes explicarlo con detalle.

Verse 5

श्रीसूत उवाच । सम्यक्पृष्टं हि युष्माभिः शृणुध्वं मुनिपुंगवाः । पुरा हि राघवो हत्वा रावणं सपरिच्छदम्

Śrī Sūta dijo: Bien habéis preguntado; escuchad, oh los más excelsos de los sabios. En tiempos antiguos, Rāghava, tras dar muerte a Rāvaṇa junto con todas sus huestes y séquito,

Verse 6

स्थापयित्वा तु लंकायां भर्तारं च विभीषणम् । सीतासौमित्रिसंयुक्तो रामो दशरथात्मजः

Y tras entronizar en Laṅkā a Vibhīṣaṇa como soberano, Rāma —hijo de Daśaratha— partió acompañado de Sītā y de Saumitri (Lakṣmaṇa).

Verse 7

सिद्धचारणगंधवैर्देवैरप्सरसां गणैः । स्तूयमानो मुनिगणैः सत्याशीस्तीर्थकौतुकी

Alabado por los Siddhas, los Cāraṇas, los Gandharvas, los dioses y las huestes de Apsaras, y también por las compañías de munis, él, cuyas bendiciones no fallan, partió con fervor hacia el sagrado vado (tīrtha).

Verse 8

धारयंल्लीलया चापं रामोऽसह्यपराक्रमः । आत्मनः शुद्धिमाधातुं जानकीं शोधितु तथा

Rāma, de valor irresistible, sostenía su arco como si fuese un juego; y, para afirmar su propia honra inmaculada, resolvió probar debidamente la pureza de Jānakī.

Verse 9

इंद्रादिदेववृन्दैश्च मुनिभिः पितृभिस्तथा । विभीषणेन सहितः सर्वेरपि च वानरैः

Acompañado por huestes de dioses encabezados por Indra, por los munis y también por los Pitṛs, junto con Vibhīṣaṇa y todos los Vānaras, avanzó en aquella gran asamblea.

Verse 10

आययौ सेतुमार्गेण गंधमादनपर्वतम् । लक्ष्मीतीर्थतटे स्थित्वा जानकीशोधनाय सः

Por la ruta de Setu llegó al monte Gandhamādana; y, de pie en la ribera de Lakṣmī-tīrtha, se dispuso a probar la pureza de Jānakī.

Verse 11

अग्निमावाहयामास देवर्षिपितृसन्निधौ । अथोत्तस्थौ महांभोधेर्लक्ष्मीतीर्थाद्विदूरतः

En presencia de los dioses, los ṛṣis y los Pitṛs, invocó a Agni. Entonces, a cierta distancia de Lakṣmī-tīrtha, el Fuego se alzó desde el gran océano.

Verse 12

पश्यत्सु सर्वलोकेषु लिहन्नंभांसि पावकः । आताम्रलोचनः पीतवासा धनुर्धरः

Ante la mirada de todos los mundos, el Fuego apareció, lamiendo las aguas. Y allí estaba el héroe arquero, de ojos enrojecidos como cobre y vestido con ropajes amarillos.

Verse 13

सप्तभिश्चैव जिह्वाभिर्लेलिहानो दिशो दश । दृष्ट्वा रघुपतिं शूरं लीलामानुषरूपिणम्

Con siete lenguas, lamiendo y fulgurando hacia las diez direcciones, Agni contempló al valiente Señor de los Raghu, que había asumido forma humana como juego divino.

Verse 14

जगाद वचनं रम्यं जानकीशुद्धिकारणात् । रामराम महाबाहो राक्षसानां भयावह

Para establecer la pureza de Jānakī, pronunció estas palabras graciosas: «¡Rāma, Rāma, oh de brazos poderosos, terror de los Rākṣasas!»

Verse 15

पातिव्रत्येन जानक्या रावणं हतवान्भवान् । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं नात्र कार्या विचारणा

«Fue por el pātivratya, la fidelidad conyugal de Jānakī, que pudiste dar muerte a Rāvaṇa. Verdadero, verdadero, verdadero de nuevo: aquí no hay lugar para duda ni deliberación.»

Verse 16

कमलेयं जगन्माता लीलामानुषविग्रहा । देवत्वे देवदेहेयं मनुष्यत्वे च मानुषी

«Esta es la Madre del mundo, nacida del loto, que ha asumido un cuerpo humano como juego divino. En su divinidad es de forma divina; y en su humanidad, aparece humana.»

Verse 17

विष्णोर्देहानुरूपां वै करोत्ये षात्मनस्तनुम् । यदायदा जगत्स्वामिन्देवदेव जनार्द्दन

Oh Señor del mundo—oh Dios de los dioses, Janārdana—cada vez que Viṣṇu asume una forma determinada, ella también modela su propio cuerpo conforme a esa misma forma, quedando perfectamente acorde con su manifestación.

Verse 18

अवतारान्करोषि त्वं तदेयं त्वत्सहायिनी । यदा त्वं भार्गवो रामस्तदाभूद्धरणी त्वियम्

Cuando emprendes tus descensos (avatāras), ella se vuelve tu compañera y auxiliadora. Cuando fuiste Rāma de la estirpe de Bhṛgu (Paraśurāma), ella se convirtió en esta misma Tierra, Dharaṇī.

Verse 19

अधुना जानकी जाता भवित्री रुक्मिणी ततः । अन्येषु चावतारेषु विष्णोरेषा सहायिनी

Ahora ha nacido como Jānakī (Sītā); después llegará a ser Rukmiṇī. En otras encarnaciones también, permanece como la fiel compañera y auxiliadora de Viṣṇu.

Verse 20

तस्मामद्वचनादेनां प्रति गृह्णीष्व राघव । पावकस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा देवा महर्षयः

Por tanto, conforme a mi palabra, oh Rāghava, recíbela de nuevo. Al oír esa declaración de Pāvaka (el Fuego), los dioses y los grandes ṛṣis quedaron como testigos y se regocijaron.

Verse 21

विद्याधराश्च गंधर्वा मानवाः पन्नगास्तथा । अन्ये च भूतनिवहा रामं दश रथात्मजम्

Vidyādharas y Gandharvas, humanos, nāgas (serpientes) y otras huestes de seres: todos se congregaron en torno a Rāma, hijo de Daśaratha.

Verse 22

जानकीं मैथिलीं चैव प्रशशंसुः पुनःपुनः । रामोऽग्निवचनात्सीतां प्रतिजग्राह निर्मलाम्

Una y otra vez alabaron a Jānakī, la Maithilī. Y Rāma—por la palabra de Agni—recibió de nuevo a Sītā, purificada e inmaculada.

Verse 23

एवं सीताविशुद्ध्यर्थं रामेणाक्लिष्टकर्मणा । आवाहने कृते वह्निर्लक्ष्मीतीर्थाद्विदूरतः

Así, para demostrar la pureza de Sītā, cuando Rāma, de obras incansables, realizó la invocación, el Fuego (Vahni) fue llamado desde lejos, desde Lakṣmītīrtha.

Verse 24

यतः प्रदेशादुत्तस्थावंबुधेर्द्विजसत्तमाः । अग्नितीर्थं विजानीत तं प्रदेशमनुत्तमम्

Oh, el mejor de los dos veces nacidos, reconoced ese lugar insuperable—donde el Fuego se alzó del océano—como Agnitīrtha.

Verse 25

ततो विनिर्गमादग्नेरग्नितीर्थमितीर्यते । अत्र स्नात्वा नरो भक्त्या वह्नेस्तीर्थे विमुक्तिदे

Por la aparición de Agni allí, se llama Agnitīrtha. Quien se baña aquí con devoción, en este tīrtha de Vahni, dador de liberación, alcanza el fruto liberador.

Verse 26

उपोष्य वेदविदुषो ब्राह्मणा नपि भोजयेत् । तेभ्यो वस्त्रं धनं भूमिं दद्यात्कन्यां च भूषिताम्

Tras ayunar, debe también alimentar a los brāhmaṇas versados en los Vedas. A ellos se les ha de dar vestiduras, riqueza y tierra, y también ofrecer una doncella debidamente adornada, conforme al dharma.

Verse 27

सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुसायुज्यमाप्नुयात् । अग्नितीर्थस्य कूलेस्मि न्नन्नदानं विशिष्यते

Libre de todo pecado, alcanza el sāyujya, la unión con Viṣṇu. Aquí, en la ribera de Agnitīrtha, el don de alimento (anna-dāna) se proclama como especialmente meritorio.

Verse 28

अग्नितीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । दुष्पण्योपि महापापो यत्र स्नानात्पिशाचताम्

No ha existido ni existirá en el futuro un lugar de peregrinación igual a Agnitīrtha. Incluso Duṣpaṇya, aunque gran pecador, al bañarse allí fue liberado del estado de piśāca.

Verse 29

परित्यज्य महा घोरां दिव्यं रूपमवाप्तवान् । पशुमान्नाम वैश्योऽभूत्पुरा पाटलिपुत्रके

Abandonando una forma sumamente terrible, obtuvo una apariencia divina. Antaño, en Pāṭaliputra, había sido un Vaiśya llamado Paśumān.

Verse 30

स वै धर्मपरो नित्यं ब्राह्मणाराधने रतः । कृषिं निरंतरं कुर्वन्गो रक्षां चैव सर्वदा

Siempre dedicado al dharma, se ocupaba constantemente en honrar a los brāhmaṇas. Practicaba la agricultura sin interrupción y protegía siempre a las vacas.

Verse 31

पण्यवीथ्यां च विक्रीणन्कांचनादीनि धर्मतः । पशुमन्नामधेयस्य वणिक्छ्रेष्ठस्य तस्य वै

En la calle del mercado vendía oro y otros bienes conforme al dharma. Aquel Paśumān, conocido por ese nombre, era en verdad el más excelso entre los mercaderes.

Verse 32

बभूव भार्यात्रितयं पतिशुश्रूषणे रतम् । ज्येष्ठा त्रीन्सुषुवे पुत्रान्वैश्यवंशविवर्द्धनान्

Tuvo tres esposas, entregadas al servicio de su señor. La mayor dio a luz tres hijos que acrecentaron el linaje vaiśya.

Verse 33

सुपण्यं पण्यवतं च चारुपण्यं तथैव च । मध्यमा सुषुते पुत्रौ सुकोश बहुकोशकौ

Supāṇya, Paṇyavat y también Cārupāṇya: tales fueron sus nombres. La esposa del medio dio a luz dos hijos, Sukōśa y Bahukōśa.

Verse 34

तृतीयायां त्रयः पुत्रास्तस्य वैश्यस्य जज्ञिरे । महापण्यो महाकोशो दुष्पण्य इति विश्रुताः

De la tercera esposa nacieron tres hijos de aquel vaiśya, célebres como Mahāpāṇya, Mahākōśa y Duṣpāṇya.

Verse 35

एवं पशुमतस्तस्य वैश्यस्य द्विजसत्तमाः । बभूवुरष्टौ तनयास्तासु स्त्रीषु तिसृष्वपि

Así, oh el mejor de los dos veces nacidos, aquel vaiśya Paśumān tuvo ocho hijos, ciertamente, de esas tres esposas.

Verse 36

ते सुपण्यमुखाः सर्वे पुत्रा ववृधिरे क्रमात । धूलिकेलिं वितन्वन्तः पित रौ तोषयंति ते

Todos esos hijos, comenzando por Supāṇya, crecieron con el tiempo. Jugando en el polvo con travesuras infantiles, alegraban a su padre y a su madre.

Verse 37

पंचहायनतां प्राप्ताः क्रमात्ते वैश्यनंदनाः । पशुमानपि वैश्येंद्रः सर्वानपि च तान्सुतान्

Con el debido transcurso del tiempo, aquellos hijos del vaiśya alcanzaron la edad de cinco años. Y el ilustre vaiśya Paśumān, volviendo su atención a todos sus hijos, comenzó a guiarlos hacia adelante.

Verse 38

बाल्यमारभ्य सततं स्वकृत्येषु व्यशिक्षयत् । कृषिगोत्राणवाणिज्यकर्मसु क्रमशिक्षिताः

Desde su misma niñez los instruía sin cesar en sus deberes propios; y, paso a paso, fueron adiestrados en la agricultura, el cuidado del ganado y las labores del comercio.

Verse 39

सुपण्यमुख्याः सप्तैव पितृवाक्यमशृण्वत । पशुमान्वक्ति यत्कार्यं तत्क्ष णान्निरवर्तयन्

Siete de ellos—los más destacados entre los de buena conducta—escuchaban las palabras de su padre. Cualquier tarea que Paśumān les indicaba, la cumplían al instante.

Verse 40

नैपुण्यं प्रापुरत्यंतं ते सुवर्णक्रियास्वपि । दुष्पण्यस्त्वष्टमः पुत्रो बाल्यमारभ्य संततम्

Alcanzaron una destreza extraordinaria incluso en el trabajo del oro. Pero el octavo hijo, Duṣpaṇya, desde la niñez, era de una disposición distinta.

Verse 41

दुर्मार्गनिरतो भूत्वा नाशृणोत्पितृभा षितम् । धूलिकेलिं समारभ्य दुर्मार्गनिरतोऽभवत्

Entregado a un camino perverso, no atendía las palabras de su padre. Dándose a juegos infantiles en el polvo, se fue aferrando cada vez más al extravío.

Verse 42

स बाल एव सन्पुत्रो बालानन्यानबाधत । दुष्कर्मनिरतं दृष्ट्वा तं पिता पशुमांस्तथा

Aun siendo niño, aquel hijo hostigaba a los demás niños. Al verlo inclinado a malas acciones, su padre Paśumān también lo advirtió.

Verse 43

उपेक्षा मेवकृतवान्बालिशोऽयमितीरयन् । अथाष्टावपि वैश्यस्य प्रापुर्यौवनमात्मजाः

Diciendo: «Este no es más que un necio», mostró sólo indiferencia. Con el tiempo, los ocho hijos del vaiśya llegaron a la juventud.

Verse 44

ततोऽयमष्टमः पुत्रो दुष्णयो बलिनां वरः । गृहीत्वा पाणियु गलेबालान्नगरवर्तिनः

Entonces aquel octavo hijo, Duṣṇaya, el más fuerte entre los fuertes, agarraba con ambas manos a los niños que vivían en la ciudad.

Verse 45

निचिक्षेप स कूपेषु सरित्सु च सरःस्वपि । न कोऽपि तस्य जानाति दुश्चरित्रमिदं जनः

Los arrojaba a pozos, a ríos y aun a lagos. Sin embargo, nadie del pueblo llegó a conocer esa conducta perversa suya.

Verse 46

यावन्म्रियंते ते बालास्तावन्निक्षिप्तवाञ्जले । तेषां मृतानां बालानां पितरो मातरस्तथा

Mientras aquellos niños morían, él seguía arrojándolos al agua. Y por los niños ya muertos, sus padres y sus madres quedaron sumidos en pena y desconcierto.

Verse 47

गवेषयंति तान्सर्वान्नगरेषु हि सर्वशः । तान् दृष्ट्वा च मृतान्पुत्रान्के वलं प्रारुदञ्जनाः

Los buscaron por doquier en todas las ciudades. Pero al ver a sus hijos yaciendo muertos, nada pudieron sino llorar y lamentarse.

Verse 48

जलेष्वथ शवान्दृष्ट्वा जनाश्चक्रुर्यथोचितम् । एवं प्रतिदिनं बालान्दुष्पण्यो मारयन्पुरे

Luego, al ver los cadáveres en las aguas, el pueblo realizó los ritos debidos. Así, día tras día, aquel de mente perversa seguía matando a los niños en la ciudad.

Verse 49

जनैरप्यपरिज्ञातश्चिरमेवमवर्तत । म्रियमाणेषु बालेषु वैश्यपुत्रस्य कर्मणा

Aunque la gente no lo reconocía, esto continuó por largo tiempo: los niños seguían muriendo por la acción del hijo de un mercader.

Verse 50

प्रजानां वृद्धिराहित्याच्छून्यप्रायमभूत्पुरम् । ततः समेत्य पौरास्तद्वृत्तं राज्ञे न्यवेद यन्

Como cesó el crecimiento del pueblo, la ciudad quedó casi desierta. Entonces los ciudadanos se reunieron y comunicaron al rey todo aquel suceso.

Verse 51

श्रुत्वा नृपस्तद्वचनमाहूय ग्रामपालकान् । कारणं बालमरणे चिंत्यतामिति सोऽन्वशात्

Al oír sus palabras, el rey convocó a los guardianes de las aldeas y ordenó: «Que se investigue la causa de la muerte de estos niños».

Verse 52

ग्रामपालास्तथेत्युक्त्वा तत्र तत्र व्यवस्थिताः । सम्यग्गवेषयामासुः कारणं बालमारणे

Diciendo: «Así sea», los guardianes del poblado se apostaron aquí y allá, y buscaron con esmero la causa de la muerte de los niños.

Verse 53

ते वै गवेषंयतोऽपि नाविंदन्बालमारकम् । ते पुनर्नृपमासाद्य भीता वाक्यमथाब्रु वन्

Aunque investigaron, no hallaron al matador de los niños. Entonces, acercándose de nuevo al rey, hablaron con temor.

Verse 54

गवेषयंतोऽपि वयं तन्न विंदामहे नृप । यो बालान्नगरे स्थित्वा सततं मारयत्यपि

«Aunque buscamos, oh Rey, no logramos hallarlo: a aquel que, permaneciendo dentro de la ciudad, mata sin cesar a los niños.»

Verse 55

पुनश्च नागराः सर्वे राजानं प्राप्य दुःखिताः । पुनः प्रजानां मरणमब्रुवन्वाष्पसंकुलाः

De nuevo, todos los habitantes de la ciudad, afligidos, se acercaron al rey; y otra vez, con los ojos anegados en lágrimas, hablaron de las muertes del pueblo.

Verse 56

राजा तत्कारणाज्ञानात्तूष्णीमास्ते विचिंत्य तु । कदाचिद्वैश्यपुत्रोयं पंचभिर्बा लकैः सह

Como ignoraba la causa, el rey permaneció en silencio, meditando. Y en cierta ocasión, se vio a este hijo de mercader junto con cinco muchachos.

Verse 57

तटाकांतिकमापेदे पंकजाहरणच्छलात् । बलाद्गृहीत्वा तान्बालान्दुष्पण्यः क्रोशतस्तदा

Con el pretexto de arrancar lotos, Duṣpaṇya se acercó al estanque; y, tomándolos por la fuerza, hizo entonces que aquellos niños clamaran de angustia.

Verse 58

क्रूरात्मा मज्जयामास कंठ दघ्ने सरोजले । मृतान्मत्वा च ताञ्छीघ्रं दुष्पण्यः स्वगृहं ययौ

Aquel de alma cruel los hundió en el agua de lotos que les llegaba al cuello; y, creyéndolos muertos, Duṣpaṇya volvió presto a su casa.

Verse 59

पञ्चानां पितरस्तेषां मार्गयंतः सुतान्पुरे । तेषु वै मार्गमाणेषु पंच तेना तिबालकाः

Los padres de aquellos cinco buscaron a sus hijos por toda la ciudad; mientras los buscaban, los cinco niños, aún muy pequeños, permanecían allí sin ser vistos.

Verse 60

निक्षिप्ता अपि तोयेषु नाम्रियंत यदृच्छया । ते शनैः कूलमासाद्य पंचापि क्लिन्नमौलयः

Aunque fueron arrojados a las aguas, por designio providencial no murieron; llegando poco a poco a la orilla, los cinco, con el cabello empapado, sobrevivieron.

Verse 61

अशक्ता नगरं गंतुं बाल्यात्तत्रैव बभ्रमुः । दूरादुच्चार्यमाणानि स्वनामानि स्वबंधुभिः

Por su corta edad no podían volver a la ciudad y vagaron allí mismo; desde lejos oían sus propios nombres, pronunciados en voz alta por sus parientes.

Verse 62

श्रुत्वा पंचापि ते बालाः प्रतिशब्दमकुर्वत । ततस्तत्पितरः श्रुत्वा तत्रागत्यसरस्तटे

Al oír que se pronunciaban sus nombres, los cinco muchachos respondieron en eco; y sus padres, al escuchar aquellas voces, acudieron allí a la orilla del lago.

Verse 63

पुत्रान्दृष्ट्वा तु सप्राणान्प्रहर्षमतुलं गताः । किमेतदिति पित्राद्यैः पृष्टास्ते बालकास्तदा

Al ver a sus hijos con vida, se llenaron de un júbilo inconmensurable. Entonces los muchachos fueron preguntados por sus padres y por los mayores: «¿Qué es esto?, ¿qué ha sucedido?»

Verse 64

दुष्पण्यस्याथ दुष्कृत्यं बन्धुभ्यस्ते न्यवेदयन् । ततो विदितवृत्तांता राजानं प्राप्य नागराः

Luego comunicaron a sus parientes la mala acción de Duṣpaṇya. Después, los habitantes de la ciudad, ya enterados de todo lo ocurrido, se presentaron ante el rey.

Verse 65

पंचभिः कथितं वृत्तं दुष्पण्यस्य न्यवेदयन् । ततो राजा समाहूय पशुमंतं वणिग्वरम् । पौरेष्वपि च शृण्वत्सु वाक्यमेतदभाषत

Informaron al rey del suceso, tal como lo narraron los cinco, acerca de Duṣpaṇya. Entonces el rey mandó llamar a aquel rico dueño de ganado, el eminente mercader; y mientras los ciudadanos escuchaban, pronunció estas palabras.

Verse 66

राजोवाच । दुष्पण्यनामा पशुमन्बहुप्रजमिदं पुरम्

Dijo el rey: «Tú, llamado Duṣpaṇya, hombre rico en ganado: esta ciudad está poblada por muchos y está bajo mi amparo…».

Verse 67

शून्यप्रायं कृतं पश्य त्वत्पुत्रेण दुरात्मना । इदानीं बालिशानेतान्मज्जयामास वै जले

«Mira: este lugar ha quedado casi desolado por tu hijo de mala alma. Ahora mismo incluso ha hecho que estos inocentes y sencillos sean ahogados en el agua.»

Verse 68

यदृच्छया च सप्राणाः पुनरप्या गताः पुरम् । अस्मिन्नित्थं गते कार्ये किं कर्तव्यं वदाधुना

«Por puro azar han regresado a la ciudad aún con vida. Ahora que las cosas han llegado a esto, dime: ¿qué debe hacerse de inmediato?»

Verse 69

अद्य त्वामेव पृच्छामि यतस्त्वं धर्मतत्परः । इत्युक्तः पशुमान्राज्ञा धर्मज्ञो युक्तमब्रवीत्

«Hoy te pregunto a ti solo, pues estás entregado al dharma.» Así interpelado por el rey, Paśumān—conocedor del dharma—respondió como era debido.

Verse 70

पशुमानुवाच । पुरं निःशेषितं येन वधमेवायमर्हति । न ह्यत्र विषये किंचित्प्रष्टव्यं विद्यते नृप

Paśumān dijo: «Aquel por quien la ciudad ha sido devastada por completo merece solo la ejecución. En este asunto, oh rey, no hay en verdad nada más que preguntar.»

Verse 71

न ह्ययं मम पुत्रः स्याच्छत्रुरेवातिपापकृत् । न ह्यस्य निष्कृतिं पश्ये येन निःशेषितं पुरम्

«No puede ser mi hijo: es un enemigo, autor de gravísimos pecados. No veo expiación para él, pues ha arrasado la ciudad por completo.»

Verse 72

वध्यतामेव दुष्टात्मा सत्यमेव ब्रवीम्यहम् । श्रुत्वा पशुमतो वाक्यं नागराः सर्व एव हि

«Que sea ejecutado el de alma perversa: ésta es la verdad que proclamo.» Al oír las palabras de Paśumān, todos los habitantes de la ciudad respondieron en efecto.

Verse 73

वणिग्वरं श्लाघमाना राजानमिदमूचिरे । न वध्यतामयं दुष्टस्तूष्णीं निर्वास्यतां पुरात्

Alabando al principal de los mercaderes, los ciudadanos dijeron al rey: «No se ejecute a este malvado; que sea desterrado en silencio de la ciudad».

Verse 74

ततः स राजा दुष्पण्यं समाहूयेदमब्रवीत् । अस्माद्देशाद्भवाञ्छीघ्रं दुष्टात्मन्गच्छ सांप्रतम्

Entonces el rey mandó llamar a Duṣpaṇya y le dijo: «De esta tierra, oh de mente perversa, márchate pronto, ahora mismo».

Verse 75

यदि तिष्ठेस्त्वमत्रैव दण्डयेयं वधेन वै । इति राज्ञा विनिर्भर्त्स्य दूतैर्निर्वासितः पुरात्

«Si permaneces aquí, te castigaré con la muerte.» Así reprendido por el rey, fue expulsado de la ciudad por los mensajeros reales.

Verse 76

दुष्पण्यस्त्वथ तं देशं परित्यज्य भयान्वितः । मुनिमंडलसंबाधं वनमेव ययौ तदा

Entonces Duṣpaṇya, sobrecogido de temor, abandonó aquel país y se internó en el bosque, atestado de círculos de munis y sabios.

Verse 77

तत्राप्येकं मुनिसुतं स तोयेषु न्यमज्जयत् । केल्यर्थमागता दृष्ट्वा मुनिपुत्रा मृतं शिशुम्

Allí también hundió en las aguas al pequeño hijo de un sabio. Cuando las hijas del sabio llegaron sólo para divertirse, vieron al niño yaciendo muerto.

Verse 78

तत्पित्रे कथयामासुरभ्येत्य भृशदुःखिताः । तत उग्रश्रवाः श्रुत्वा तेभ्यः पुत्रं जले मृतम्

Profundamente afligidas, fueron y se lo contaron al padre del niño. Entonces Ugraśravā, al oír de ellas que su hijo había muerto en el agua, quedó sobrecogido de dolor.

Verse 79

तपोमहिम्ना दुष्प ण्यचरितं तदमन्यत । उग्रश्रवाः शशापैनं दुष्पण्यं वैश्यनंदनम्

Por el poder de su austeridad, comprendió que aquel acto era obra de Duṣpaṇya. Entonces Ugraśravā maldijo a Duṣpaṇya, el hijo del mercader.

Verse 80

उग्रश्रवा उवाच । मत्सुतं पयसि क्षिप्य यत्त्वं मारि तवानसि । तवापि मरणं भूयाज्जल एव निमज्जनात्

Ugraśravā dijo: «Puesto que, malvado, arrojaste a mi hijo al agua y lo mataste, así también sea tu muerte: que sobrevenga por ahogarte en el agua».

Verse 81

मृतश्च सुचिरं कालं पिशाचस्त्वं भविष्यसि । इति शापे श्रुते सद्यो दुष्पण्यः खिन्नमानसः

«Y después de la muerte, por larguísimo tiempo te convertirás en un piśāca.» Al oír esta maldición, Duṣpaṇya quedó al instante abatido de corazón.

Verse 82

तद्वै वनं परित्यज्य घोरमन्यद्वनं ययौ । सिंहादिक्रूरसत्वाढ्यं तस्मिन्प्राप्ते वनांतरम्

Abandonando aquel bosque, se dirigió a otro bosque terrible, colmado de leones y otras fieras. Al llegar a aquella espesura distinta, el peligro lo cercó por doquier.

Verse 83

पांसुवर्षं मह्द्वर्षन्वृक्षानामोटय न्मुहुः । वज्रघातसमस्पर्शो ववौ झंझानिलो महान्

Sopló una tormenta poderosa: llovía polvo a torrentes y, una y otra vez, sacudía y arrancaba los árboles. Aquel gran vendaval, cuyo contacto era como el golpe del rayo, rugió por la selva.

Verse 84

वेगेन गात्रं भिंदन्ती वृष्टिश्चासीत्सुदुःसहा । तद्दृष्ट्वा स तु दुष्पण्यश्चिंतयन्भृशदुः खितः

Y hubo una lluvia insoportable, que golpeaba su cuerpo con tal ímpetu como si le partiera los miembros. Al verlo, Duṣpaṇya, consumido por la inquietud, quedó hondamente afligido.

Verse 85

मृतं शुष्कं महाकायं गजमेकमपश्यत । महावातं महावर्षं तदा सोढुमशक्नुवन्

Vio un elefante de enorme cuerpo, muerto y reseco. Incapaz entonces de soportar el gran viento y la gran lluvia, buscó refugio.

Verse 86

गजास्यविवरेणैव विवेशोदरगह्वरम् । तस्मिन्प्रविष्टमात्रे तु वृष्टिरासीत्सुभूयसी

Sólo por la abertura de la boca del elefante entró en la caverna hueca de su vientre. Pero en el mismo instante en que entró, la lluvia arreció aún más.

Verse 87

ततो वर्षजलैः सर्वैः प्रवाहः सुमहानभूत् । स प्रवाहो वने तस्मिन्नदी काचिदजायत

Entonces, de todas las aguas de la lluvia se alzó un torrente inmenso; y en aquel mismo bosque, ese torrente se convirtió en un río.

Verse 88

अथ तैर्वर्षसलिलैः स गजः पूरितोदरः । प्लवमानो महापूरे नीरंध्रः समजायत

Luego, por aquellas aguas de lluvia, el vientre de aquel elefante quedó colmado; y, flotando en el gran diluvio, quedó obstruido, sin salida.

Verse 89

ततो निर्विवरस्यास्य जलपूर्णोदरस्य च । गजस्य जठरात्सोऽयं निर्गंतु न शशाक ह

Por ello, como este elefante no tenía abertura y su vientre estaba lleno de agua, aquel no pudo salir del estómago del elefante.

Verse 90

ततश्च वृष्टितोयानां प्रवाहो भीमवेगवान् । उदरस्थितदुष्पण्यं समुद्रं प्रापयद्गजम्

Y entonces el torrente de las aguas de lluvia, impetuoso y de terrible velocidad, arrastró al elefante—en cuyo vientre estaba alojado Duṣpaṇya—hasta el océano.

Verse 91

दुष्पण्यः सलिले मग्नः क्षणात्प्राणैर्व्ययुज्यत । मृत एव स दुष्पण्यः पिशाचत्वमवाप्तवान्

Duṣpaṇya, sumergido en las aguas, fue separado de su aliento vital en un instante; y, muerto, ese mismo Duṣpaṇya alcanzó el estado de piśāca.

Verse 92

पीडितः क्षुत्पिपासाभ्यां दुर्गमं वनमाश्रितः । घोरेषु घर्मकालेषु समाक्रोशन्भयानकम्

Afligido por el hambre y la sed, buscó amparo en un bosque inaccesible; y en las terribles estaciones de ardiente calor, clamó con espanto.

Verse 93

अतिष्ठद्गहनेऽरण्ये दुःखान्यनुभवन्बहु । कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च

Permaneció en la espesura del yermo, padeciendo muchos dolores—por miles de crores de kalpas, y aun por cientos de crores de kalpas.

Verse 94

स पिशाचो महादुःखी न्यवसद्घोरकानने । वनाद्वनांतरं धावन्देशाद्देशाद्देशांतरं तथा

Aquel piśāca, sumido en gran miseria, habitó en una selva espantosa—corriendo de bosque en bosque, y asimismo de tierra en tierra, de una región a otra.

Verse 95

सर्वत्रानुभवन्दुःखमाययौ दण्डकान्क्रमात् । अगस्त्यादाश्रमात्पुण्यान्नातिदूरे स संचरन्

Padeciendo dolor por doquier, llegó poco a poco a los bosques de Daṇḍaka; y, vagando, no se alejó mucho del santo āśrama de Agastya.

Verse 96

नदन्भैरवनादं च वाक्यमुच्चैरभाषत । भोभोस्तपोधनाः सर्वे शृणुध्वं मामकं वचः

Lanzando un grito terrible y espantoso, habló en alta voz: «¡Ho! ¡Ho! Vosotros todos, ricos en tapas, escuchad mis palabras».

Verse 97

भवन्तो हि कृपावन्तः सर्वभूतहिते रताः । कृपादृष्ट्यानुगृह्णीत मां दुःखैरतिपीडितम्

Ciertamente sois compasivos, entregados al bien de todos los seres. Con una mirada de misericordia, bendecidme y protegedme a mí, que estoy cruelmente atormentado por el sufrimiento.

Verse 98

पुरा दुष्पण्यनामाहं वैश्यः पाटलिपुत्रके । पुत्रः पशु मतश्चापि बहून्बालानमारयम्

Antaño fui un vaiśya en Pāṭaliputra, llamado Duṣpaṇya. Entregado a una mente bestial, llegué incluso a matar a muchos niños.

Verse 99

ततो विवासितो राज्ञा तस्माद्देशाद्वनं गतः । अमारयं जले पुत्रं तत्रोग्रश्रवसो मुनेः

Luego, desterrado por el rey, dejé aquel país y me fui al bosque. Allí, en el agua, maté al hijo del sabio Ugraśravas.

Verse 100

स मुनिर्दत्त वाञ्छापं ममापि मरणं जले । पिशाचतां च मे घोरां दत्तवान्दुःखभूयसीम्

Aquel sabio, cumpliendo su maldición, decretó que yo también moriría en el agua; y me impuso un terrible estado de piśāca, colmado de aflicción.

Verse 101

कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतान्यपि । पिशाच तानुभूतेयं शून्यकाननभूमिषु

Durante miles de crores de kalpas—e incluso cientos de crores de kalpas—he soportado esta existencia de piśāca en tierras de bosques desolados.

Verse 102

नाहं सोढुं समर्थोऽस्मि पिपासां क्षुधमेव च । रक्षध्वं कृपया यूयमतो मां बहुदुःखिनम्

No soy capaz de soportar esta sed y este hambre. Por ello, por compasión, protegedme a mí, tan hondamente afligido por el dolor.

Verse 110

अगस्त्येनैवमुक्तस्तु सुतीक्ष्णो गन्धमादनम् । प्राप्याग्नितीर्थे संकल्प्य पिशाचार्थं कृपानिधिः

Así interpelado por Agastya, el compasivo sabio Sutīkṣṇa llegó a Gandhamādana; y en Agni-tīrtha formuló un voto solemne por el bien de aquel piśāca.

Verse 119

इह भुक्त्वा महाभोगान्परत्रापि सुखं लभेत्

Habiendo gozado aquí de grandes bendiciones, también se obtiene dicha en el más allá.