Adhyaya 20

Verse 1

श्रीसूत उवाच । लक्ष्मणस्य महातीर्थे ब्रह्महत्याविनाशने । स्नात्वा स्वचित्तशुद्ध्यर्थं जटातीर्थं ततो व्रजेत्

Dijo Śrī Sūta: Tras bañarse en el gran vado sagrado de Lakṣmaṇa, destructor del pecado de matar a un brāhmaṇa, debe uno dirigirse luego a Jaṭātīrtha para la purificación de su propia mente.

Verse 2

जन्ममृत्युजराक्रांतसंसारातुरचेतसाम् । अज्ञाननाशकं नास्ति जटातीर्थादृते द्विजाः

Oh nacidos dos veces, para las mentes afligidas por el saṃsāra—invadidas por nacimiento, muerte y vejez—no hay destructor de la ignorancia como Jaṭātīrtha.

Verse 3

लोके मुमुक्षवः केचिच्चित्तशुद्धिमभीप्सवः । वाचा पठंति वेदांतांस्तूष्णीन्नानुभवंति ते

En el mundo hay algunos buscadores de mokṣa que, deseando la pureza de la mente, recitan el Vedānta sólo con la palabra; mas en el silencio no lo realizan de veras en la experiencia interior.

Verse 4

पूर्वपक्षमहाग्राहे सिद्धांतझषसंकुले । वेदांताब्धाविहाज्ञानं मुह्यंति पतिता द्विजाः

En este océano del Vedānta, infestado por el gran cocodrilo de las doctrinas rivales y atestado de los peces de conclusiones disputadoras, los nacidos dos veces caídos, por ignorancia, quedan confundidos.

Verse 5

प्रथमं चित्तशुद्ध्यर्थं वेदांतान्संपठंति ये । विवदंते पठित्वा ते कलहं च वितन्वते

Quienes primero estudian el Vedānta por la purificación de la mente, después de leerlo acaban discutiendo y extendiendo la discordia.

Verse 6

चित्तशुद्धिर्न वेदांताद्बहुव्यामोहकारणात् । ततो वयं न वेदांतान्मुनींद्रा बहु मन्महे

La pureza de la mente no nace del Vedānta, pues llega a ser causa de gran desconcierto; por ello, oh señores de los sabios, no depositamos gran confianza en el Vedānta por sí solo.

Verse 7

चित्तशुद्धिं यदीच्छध्वं लघूपायेन तापसाः । उद्घोषयामि सर्वेषां जटातीर्थं निषेवत

Oh ascetas, si deseáis la pureza de la mente por un medio sencillo, lo proclamo a todos: acudid a Jaṭātīrtha y servidlo con devoción.

Verse 8

पुरा सर्वोपकारार्थं तीर्थमज्ञाननाशनम् । एतद्विनिर्मितं साक्षाच्छम्भुना गन्धमादने

Antaño, para el bien de todos, este tīrtha sagrado, destructor de la ignorancia, fue creado directamente por Śambhu mismo en el Gandhamādana.

Verse 9

निहते रावणे विप्रा जटां रामस्तु धार्मिकः । क्षालयामास यत्तोये तज्जटातीर्थमुच्यते

Oh brāhmaṇas, cuando Rāvaṇa fue abatido, el justo Rāma lavó en esas aguas sus cabellos enmarañados; por eso se llama Jaṭātīrtha.

Verse 10

वर्षाणां षष्टिसाहस्रं जाह्नवीजलमज्जनम् । गोदावर्यां सकृत्स्नानं सिंहस्थे च बृहस्पतौ

Sumergirse en las aguas de la Jāhnavī (Gaṅgā) durante sesenta mil años se iguala a un solo baño en la Godāvarī cuando Bṛhaspati (Júpiter) está en Siṃha (Leo), en el tiempo de Siṃhastha.

Verse 11

तावत्सहस्रस्नानानि सिंहं देवगुरौ गते । गोमत्यां लभ्यते वर्षैस्तज्जटातीर्थदर्शनात्

Cuando Guru (Bṛhaspati), preceptor de los devas, entra en Leo, el mérito de mil baños rituales en el río Gomati se obtiene a lo largo de los años; pero ese mismo mérito se alcanza con solo contemplar Jaṭā Tīrtha.

Verse 12

जटातीर्थे मनुष्याणां स्नातानां द्विजपुंगवाः । अन्तःकरणशुद्धिः स्यात्ततोऽज्ञानं विनश्यति

Oh el mejor de los dos veces nacidos, para quienes se bañan en Jaṭā Tīrtha surge la purificación interior; y por ello la ignorancia se desvanece.

Verse 13

अज्ञाननाशे ज्ञानं स्यात्ततो मुक्तिमवाप्स्यसि । अखण्डसच्चिदानंदसंपूर्णः स्यात्ततः परम्

Cuando la ignorancia es destruida, surge el conocimiento; entonces alcanzas la liberación (mokṣa). Después te vuelves pleno en la Realidad indivisa, Sat-Cit-Ānanda: Ser, Conciencia y Bienaventuranza, suprema más allá de todo.

Verse 14

अत्राप्युदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । पितुः पुत्रस्य संवादं व्यासस्य च शुकस्य च

Aquí también citan una antigua historia sagrada: el diálogo de padre e hijo, Vyāsa y Śuka.

Verse 15

पुरा मुनिवरं कृष्णं भावि तात्मानमच्युतम् । पारंपर्यविशेषज्ञं सर्वशास्त्रार्थकोविदम् । प्रणम्य शिरसा व्यासं शुकः पप्रच्छ वै द्विजाः

En tiempos antiguos, Śuka, tras inclinar la cabeza ante Vyāsa, el noble sabio Kṛṣṇa (Dvaipāyana), futura encarnación de Acyuta, conocedor de las sutilezas de la paramparā y experto en el sentido de todas las śāstras, le preguntó, oh brāhmaṇas.

Verse 16

श्रीशुक उवाच । भगवंस्तात सर्वज्ञ ब्रूहि गुह्यमनुत्तमम्

Dijo Śrī Śuka: «Oh Bienaventurado, padre amado, omnisciente: dime el secreto supremo, sin igual».

Verse 17

अन्तःकरणशुद्धिः स्यात्तथाज्ञानविनाशनम् । ज्ञानोदयश्च येन स्यादंते मुक्तिश्च शाश्वती

«¿Por qué medio surge la purificación interior y se destruye la ignorancia, por el cual amanece el conocimiento y, al final, la liberación eterna?»

Verse 18

तमुपायं वदस्वाद्य स्नेहान्मम महामुने । वेदांताश्चेतिहासाश्च पुराणादीनि कृत्स्नशः

«Oh gran sabio, por afecto hacia mí, dime hoy ese medio. El Vedānta, los Itihāsas y los Purāṇas—en verdad, todos ellos—los he estudiado».

Verse 19

अधीतानि मया त्वत्तः शोधयंति न मानसम् । अतो मे चित्तशुद्धिः स्याद्यथा तात तथा वद

«Aunque los he estudiado de ti, no purifican mi mente. Por eso, padre amado, dímelo de tal modo que en mí nazca la pureza del corazón».

Verse 20

इति पृष्टस्तदा व्यासः शुकेन मुनिसत्तमाः । रहस्यं कथयामास येनाविद्या विन श्यति

Así, preguntado por Śuka, Vyāsa—el mejor de los sabios—comenzó entonces a exponer el secreto por el cual la ignorancia es destruida.

Verse 21

व्यास उवाच । शुक वक्ष्यामि ते गुह्यमविद्याग्रन्थिभेदनम् । बुद्धिशुद्धिप्रदं पुंसां जन्मादिभयनाशनम्

Dijo Vyāsa: Oh Śuka, te revelaré una enseñanza secreta que corta el nudo de la ignorancia; otorga pureza del entendimiento a los hombres y destruye los temores que comienzan con el nacimiento (y el renacer).

Verse 22

रामसेतौ महापुण्यं गन्धमादनपर्वते । विद्यते पापसंहारि जटातीर्थमिति श्रुतम्

En Rāmasetu, en el sumamente meritorio monte Gandhamādana, se dice que existe un vado sagrado llamado Jaṭā-tīrtha, célebre por destruir los pecados.

Verse 23

जटां स्वां शोधयामास यत्र रामो हरिः स्वयम् । रामो दाशरथिः श्रीमांस्तीर्थाय च वरं ददौ

Allí, Rāma—Hari mismo—purificó sus propias trenzas enmarañadas; y ese ilustre Rāma, hijo de Daśaratha, concedió una gracia al tīrtha.

Verse 24

स्नाति येऽत्र समागत्य जटातीर्थेऽतिपावने । अन्तःकरणशुद्धिश्च तेषां भूयादिति स्म सः

Él declaró: «Para quienes vengan aquí y se bañen en el sumamente purificador Jaṭā-tīrtha, que surja en ellos, en verdad, la purificación interior».

Verse 25

विना यज्ञं विना ज्ञानं विना जाप्यमुपोषणम् । स्नानमात्राज्जटातीर्थे बुद्धिशुद्धिर्भवेन्नृणाम्

Sin sacrificio, sin conocimiento formal, sin recitación ni ayuno: por el solo baño en Jaṭā-tīrtha, nace en los hombres la pureza del entendimiento.

Verse 26

सर्वदानसमं पुण्यं स्नानादत्र भविष्यति । दुर्गाण्यनेन तरति पुण्यलोकान्समश्नुते

Al bañarse aquí se obtiene un mérito igual al de todas las dádivas de caridad. Por ello se atraviesan las dificultades y se alcanzan los mundos de los virtuosos.

Verse 27

महत्त्वमश्नुते स्नानाज्जटातीर्थे शुभोदके । जटातीर्थं विना नान्यदंतःकरण शुद्धये

Al bañarse en las aguas auspiciosas de Jaṭā-tīrtha se alcanza grandeza. Para la purificación interior, no hay nada como Jaṭā-tīrtha.

Verse 28

विद्यते नियमो वापि जपो वा नान्यदेवता । धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वलोकेषु विश्रुतम्

Aquí no se requiere disciplina especial, ni japa, ni la adoración de otra deidad como condición. Este lugar sagrado es célebre en todos los mundos como bendito, dador de fama y acrecentador de vida.

Verse 29

पवित्राणां पवित्रं च जटातीर्थं शुकाधुना । सर्वपापप्रशमनं मंगलानां च मंगलम्

Oh Śuka, escucha ahora: Jaṭā-tīrtha es lo más puro entre lo puro; apacigua todos los pecados y es lo más auspicioso entre lo auspicioso.

Verse 30

भृगुर्वै वारुणिः पूर्वं वरुणं पितरं शुक । बुद्धिशुद्धिप्रदोपायमपृच्छत्पावनं शुभम् । प्रोवाच वरुणस्तस्मै बुद्धिशुद्धिप्रदं शुभम्

Antaño, oh Śuka, Bhṛgu Vāruṇi preguntó a su padre Varuṇa por un medio puro y auspicioso que concede la pureza del entendimiento. Entonces Varuṇa le expuso ese medio auspicioso que otorga la pureza de la inteligencia.

Verse 31

वरुण उवाच । रामसेतौ भृगो पुण्ये गन्धमादनपर्वते

Varuṇa dijo: «Oh Bhṛgu, en el sagrado Rāmasetu, sobre el santo monte Gandhamādana, escucha este relato.»

Verse 32

स्नानमात्राज्जटा तीर्थे बुद्धिशुद्धिर्भवेद्ध्रुवम् । स पितुर्वचनात्सद्यो भृगुर्वै वरुणात्मजः

Con solo bañarse en el sagrado Jaṭā-tīrtha, surge con certeza la pureza del entendimiento. Por ello Bhṛgu, hijo de Varuṇa, partió de inmediato, obediente a la palabra de su padre.

Verse 33

गत्वा स्नात्वा जटातीर्थे बुद्धिशुद्धिमवाप्तवान् । विनष्टाज्ञानसंतानस्तया शुद्ध्या तदा भृगुः

Habiendo ido y bañado en Jaṭā-tīrtha, Bhṛgu alcanzó la pureza del entendimiento. Por esa purificación, entonces se destruyó en él la incesante corriente de ignorancia.

Verse 34

उत्पन्नाद्वैतविज्ञानः स्वपितुर्वरुणादयम् । अखण्डसच्चिदानंदपूर्णाकारोऽभवच्छुक

Por medio de su propio padre, Varuṇa, surgió en él el conocimiento de la no-dualidad. Oh Śuka, llegó a ser de la naturaleza de la plenitud indivisible de Ser–Conciencia–Bienaventuranza (Sat–Cit–Ānanda).

Verse 35

शंकरांशोऽपि दुर्वासा जटातीर्थेऽभिषेकतः । मनःशुद्धिमवाप्याशु ब्रह्मानंदमयोऽभवत्

Incluso Durvāsā—emanación de Śaṅkara—por la ablución en Jaṭā-tīrtha, alcanzó pronto la pureza de la mente y quedó colmado de la dicha de Brahman.

Verse 36

दत्तात्रेयोऽपि विष्ण्वंशस्तीर्थेऽस्मिन्नभिषेचनात् । शुद्धांतःकरणो भूत्वा ब्रह्माकारोऽभवच्छुक

Aun Dattātreya—emanación de Viṣṇu—por la ablución en este tīrtha purificó su antaḥkaraṇa. Oh Śuka, quedó establecido en la forma de Brahman (brahmākāra).

Verse 37

इच्छेदज्ञाननाशं यः स स्नायात्तु जटाभिधे । तीर्थे शुद्धतमे पुण्ये सर्वपापविनाशने

Quien desee la destrucción de la ignorancia, que se bañe en el tīrtha llamado Jaṭā, el más puro y santo, destructor de todos los pecados.

Verse 38

जटातीर्थमतस्त्वं च शुक गच्छ महामते । मनःशुद्धिप्रदं तस्मिन्स्नानं च कुरु पुण्यदे

Por ello, oh Śuka de gran entendimiento, ve al Jaṭā-tīrtha. Báñate allí, pues concede pureza de mente y otorga mérito.

Verse 39

पित्रैवमुक्तो व्यासेन शुकः पुत्रस्तदा द्विजाः । रामसेतुं महापुण्यं गन्धमादनपर्वतम्

Así instruido por su padre Vyāsa, Śuka, su hijo—oh nacidos dos veces—partió hacia el muy meritorio Rāmasetu y el monte Gandhamādana.

Verse 40

अगमत्स्नातुकामः सञ्जटातीर्थे विशुद्धिदे । स्नात्वा संकल्पपृर्वं च जटातीर्थे शुको मुनिः

Deseando bañarse, fue al Jaṭā-tīrtha, dador de completa purificación. El sabio Śuka, tras hacer primero un solemne saṃkalpa, se bañó allí en el Jaṭā-tīrtha.

Verse 41

मनःशुद्धिमनुप्राप्य तेन चाज्ञाननाशने । स्वस्वरूपं समापन्नः परमानंदरूपकम्

Al alcanzar la pureza de la mente—y con ello la destrucción de la ignorancia—uno mora en su propia naturaleza verdadera, cuya esencia es la dicha suprema.

Verse 42

ये चाप्यन्ये मनःशुद्धिकामाः संति द्विजोत्तमाः । जटातीर्थे तु ते सर्वे स्नातुं भक्तिपुरःसरम

Y también otros excelentes dos veces nacidos, deseosos de la pureza de la mente: todos ellos vienen a bañarse en Jaṭātīrtha, guiados ante todo por la devoción.

Verse 43

अहो जना जटातीर्थे कामधेनुसमे शुभे । विद्यमानेऽपि किं तुच्छे रमंतेन्यत्र मोहिताः

¡Ay, gentes! Si está presente el auspicioso Jaṭātīrtha, igual a Kāmadhenu, ¿por qué, engañados, os deleitáis en otros lugares mezquinos?

Verse 44

भुक्तिकामो लभेद्भुक्तिं मुक्तिकामस्तु तां लभेत् । स्नानमात्राज्जटातीर्थे सत्यमुक्तं मया द्विजाः

Quien desea bhukti obtiene bhukti; y quien desea mukti obtiene esa liberación: con sólo bañarse en Jaṭātīrtha. Esto declaro como verdad, oh dos veces nacidos.

Verse 45

वेदानुवच नात्पुण्याद्यज्ञाद्दानात्तपोव्रतात् । उपवासाज्जपाद्योगान्मनःशुद्धिर्नृणां भवेत्

En los hombres, la pureza de la mente no nace sólo de recitar los Vedas, ni de obras piadosas, sacrificios (yajña), dádivas (dāna), austeridades y votos, ayunos, japa o práctica del yoga.

Verse 46

विनाप्येतानि विप्रेंद्रा जटातीर्थेऽतिपावने । स्नानमात्रान्मनःशुद्धिर्ब्राह्मणानां ध्रुवं भवेत्

Aun sin aquellas prácticas, oh el mejor de los brāhmaṇas, en el sumamente purificador Jaṭātīrtha, la pureza de la mente de los brāhmaṇas surge con certeza tan sólo por el baño.

Verse 47

जटातीर्थस्य माहात्म्यं मया वक्तुं न शक्यते । शंकरो वेत्ति तत्तीर्थं हरिर्वेत्ति विधिस्तथा

No me es posible expresar plenamente la grandeza de Jaṭātīrtha. Śaṅkara conoce ese lugar santo; Hari lo conoce, y también Vidhī (Brahmā).

Verse 48

जटातीर्थसमंतीर्थं न भूतं न भविष्यति । जटातीर्थस्य तीरे यः क्षेत्रपिंडं समाचरेत्

No ha existido ni existirá un lugar santo igual a Jaṭātīrtha. Quien, en la ribera de Jaṭātīrtha, realice el rito del kṣetra-piṇḍa…

Verse 49

गयाश्राद्धसमंपुण्यंतस्य स्यान्नात्र संशयः । जटातीर्थे नरः स्नात्वा न पापेन विलिप्यते । दारिद्र्यं न समाप्नोति नेयाच्च नरकार्णवम्

Para él, el mérito se vuelve igual al del śrāddha realizado en Gayā; de ello no hay duda. Tras bañarse en Jaṭātīrtha, el hombre no queda manchado por el pecado; no cae en la pobreza ni va al océano del infierno.

Verse 50

श्रीसूत उवाच । एवं वः कथितं विप्रा जटातीर्थस्य वैभवम्

Śrī Sūta dijo: Así, oh brāhmaṇas, os ha sido relatada la gloria de Jaṭātīrtha.

Verse 51

यत्र व्याससुतो योगी स्नात्वा पापविमोचने । अवाप्तवान्मनःशुद्धिमद्वैतज्ञानसाधनाम्

Allí, en ese vado que destruye los pecados, el hijo de Vyāsa, el yogui, se bañó y alcanzó la pureza de la mente, el mismo medio para realizar el conocimiento no dual (Advaita).

Verse 52

यस्त्विमं पठतेऽध्यायं शृणुते वा समाहितः । स विधूयेह पापानि लभते वैष्णवं पदम्

Pero quienquiera que, con la mente recogida, recite este capítulo —o incluso lo escuche— sacude aquí mismo sus pecados y alcanza el supremo estado vaiṣṇava.