Adhyaya 17

Verse 1

श्रीसूत उवाच । पुनरित्याह कक्षीवान्पितरं तं मुनीश्वराः । यथोदंकेन गुरुणा प्रेषितोऽहमिहा धुना

Śrī Sūta dijo: «Entonces Kakṣīvān habló de nuevo a su padre: “Oh señor entre los sabios, tal como ahora he sido enviado aquí por mi maestro Udaṅka…”».

Verse 2

समागतोस्मि तीर्थेऽस्मिन्नागस्त्ये मुनिसत्तम । स्वनयस्य सुतोद्वाहसिद्ध्यर्थं गुरुचोदितः

«Oh el mejor de los sabios, he llegado a este vado sagrado de Agastya, impulsado por mi maestro, para lograr el medio de concertar el matrimonio del hijo de Svānaya».

Verse 3

उपायं तन्निगदितमत्र कुर्व न्न्यवर्तिषम् । वर्षत्रयावसाने मामुद्वाहोपायसंयुतम्

«Poniendo en práctica aquí el medio que me fue explicado, permanecí dedicado a ello. Al cabo de tres años, me hallé provisto del recurso para ese matrimonio».

Verse 4

स्वनयोत्रैव तिष्ठन्तमाससाद यदृच्छया । स च मामेत्य कन्यां ते दास्यामीति वचोऽब्रवीत्

Mientras yo permanecía aquí mismo, Svānaya dio conmigo por azar. Se acercó a mí y dijo: «Te daré una doncella en matrimonio».

Verse 5

ततोस्मदनुरोधेन त्वामाह्वयदयं नृपः । इतीरयित्वा पितरं कक्षीवान्विरराम सः

Entonces, a mi ruego, este rey te mandó llamar. Dicho esto a su padre, Kakṣīvān guardó silencio.

Verse 6

सुदर्शनोऽथ विप्रेंद्रः पुरोधाः स्वन यस्य सः । प्रययौ राजसविधं स्वनयाय निवेदितुम्

Entonces Sudarśana, el más eminente de los brāhmaṇas y sacerdote real (purohita) de Svānaya, fue a la presencia del rey para informar a Svānaya.

Verse 7

राजानं तं समासाद्य स्वनयं स सुदर्शनः । प्राप्तं निवेदयामास तं दीर्घतमसं मुनिम्

Al llegar ante el rey Svānaya, Sudarśana le comunicó que el sabio Dīrghatamas había llegado.

Verse 9

अगस्त्यतीर्थतीरे तं सपुत्रमृषि सत्तमम् । ददर्श राजा स्वनयो ब्रह्माणमिव देवराट्

En la orilla del Agastya-tīrtha, el rey Svānaya contempló a aquel excelso ṛṣi junto con su hijo, como Indra contemplando a Brahmā.

Verse 10

ववंदे दीर्घतमसश्चरणौ लोकमंगलौ । उत्थाप्य नृपतिं विप्रास्तदा दीर्घतमा मुनिः

Entonces los brāhmaṇas alzaron al rey, y el sabio Dīrghatamas se postró ante aquellos pies auspiciosos, que otorgan bienestar a todos los mundos.

Verse 11

आशिषं प्रयुयोजाथ स्वनयाय नृपाय सः । अत्रांतरे समायात उदंकोऽपि महानृषिः

Luego otorgó su bendición a su propio hijo, el rey. Entretanto, también llegó allí el gran ṛṣi Udaṅka.

Verse 12

रामसेतौ धनुष्कोटौ स्नातुं शिष्यगणैर्वृतः । लक्षसंख्यो मुनिगणस्तेन साकं मुनीश्वरः

En Rāma-setu, en Dhanuṣkoṭi, el señor de los sabios llegó para bañarse, rodeado de grupos de discípulos; con él venía una multitud de munis que contaba por lakhs.

Verse 13

उदंकोऽगस्त्यतीर्थेस्मिन्स्नातुं संप्राप्तवान्मुनिः । उदंकमागतं दृष्ट्वा कक्षीवान्प्रणनाम तम्

El sabio Udaṅka llegó a este Agastya-tīrtha para bañarse. Al ver venir a Udaṅka, Kakṣīvān se inclinó ante él.

Verse 14

अकरोदाशिषं विप्रः शिष्यायाथ गुरुस्तदा । अथ दीर्घतमा विप्रस्तमुदंकं महामुनिम्

Entonces el guru, el brāhmaṇa, otorgó su bendición al discípulo. Después, el brāhmaṇa Dīrghatamā se dirigió al gran muni Udaṅka.

Verse 15

कुशलं परिपप्रच्छ सोऽपि तं मुनि पुंगमम् । उभौ तौ मुनिशार्दूलौ सर्वलोकेषु विश्रुतौ

Con respeto preguntó al más excelso sabio por su bienestar; y aquellos dos sabios, cual tigres, eran célebres en todos los mundos.

Verse 16

कथयामासतुस्तत्र कथाः पापप्रणाशिनीः । अथ राजाप्युदंकं तं प्रणनाम मुनीश्व रम्

Allí relataron historias que destruyen el pecado. Luego el rey también se postró ante Udaṅka, señor entre los sabios.

Verse 17

उदंकोप्याशिषं तस्मै प्रायुंक्त स्वनयाय वै । राजाथ स्वनयः प्रीतस्तत्र वाक्यमभाषत

Udaṅka también le otorgó una bendición a él, y en verdad a su hijo. Entonces el hijo del rey, complacido, habló allí.

Verse 18

मुनिं तं दीर्घतमसं विवाहः क्रिय तामिति । तथास्त्वित्यवदत्सोऽपि तदा दीर्घतमा मुनिः

«Que el matrimonio se celebre con el sabio Dīrghatamas», dijo. Y entonces el sabio Dīrghatamā respondió: «Así sea».

Verse 19

श्व एव क्रियतां राजन्सुमुहूर्ते महामते । अत्रैव पाणिग्रहणं क्रियतां गन्धमा दने

«Que se realice mañana mismo, oh Rey, en un momento sumamente propicio, oh magnánimo. Aquí mismo cúmplase el pāṇigrahaṇa (toma de la mano), en Gandhamādana».

Verse 20

तस्मादिहानय क्षिप्रं कन्यामंतःपुरं तथा । इत्युक्तः स्वनयो राजा गत्वा स्वपटमण्डपम्

«Por tanto, trae pronto aquí a la doncella desde el gineceo del palacio». Así instruido, el rey Svanaya fue a su propio pabellón real.

Verse 21

आहूय शतसंख्याकान्वृद्धान्वर्ष वरांस्तदा । आनेतुं प्रेषयामास कन्यामंतःपुरं तथा

Entonces, convocando a cien ancianos venerables y eminentes, los envió a traer a la doncella desde el gineceo del palacio.

Verse 22

ते वर्षवरमुख्यास्तु स्वनयेन प्रचोदिताः । मनोजवान्समारुह्य वाजिनो मधुरां ययुः

Aquellos principales entre los ancianos venerables, instigados por Svanaya, montaron caballos veloces y partieron hacia Madhurā.

Verse 23

गत्वा चांतःपुरं तूर्णं वृत्तं सर्वं निवेद्यच । कन्ययांतःपुरेणापि सहिताः पुनराययुः

Habiendo ido con presteza al palacio interior y habiendo informado de todo lo sucedido, regresaron de nuevo, acompañados por la doncella y sus asistentes del gineceo.

Verse 24

ततः परस्मिन्दिवसे शुभे दीर्घतमा ऋषिः । गोदानादीनि पुत्रस्य विधिवन्निरवर्तयत्

Luego, al día siguiente, en un día propicio, el sabio Dīrghatamā realizó debidamente para su hijo los ritos prescritos, comenzando por el don de vacas.

Verse 25

निर्वृत्तेष्वथ कक्षीवान्गोदानादिषु कर्मसु । उद्वोढुं राजतनयां पित्रा च गुरुणा सह

Concluidos los ritos que comienzan con la dádiva de vacas, Kakṣīvān, junto con su padre y su preceptor, partió para desposar a la hija del rey.

Verse 26

चतुर्दंतं महाकायं गजं सर्वांगपांडुरम् । आरुह्य हर्षसंयुक्तो द्वितीय इव देवराट्

Montando un enorme elefante de cuatro colmillos, blanco en todos sus miembros, avanzó colmado de júbilo, como si fuera un segundo señor de los devas.

Verse 27

मनोरमायाः कन्यायाः पूरयंश्च मनोरथम् । ब्राह्मणैर्बहुसाहस्रैः सहितः स्वस्तिवाचकैः

Cumpliendo el anhelo querido de la hermosa doncella, prosiguió acompañado por muchos miles de brāhmaṇas que pronunciaban bendiciones de buen augurio.

Verse 28

तोरणालंकृतद्वारं राजर्षे पटमण्डपम् । कृतमंगलकृत्योऽसौ कक्षीवान्मुदितो ययौ

Tras cumplir los auspiciosos preliminares, el gozoso Kakṣīvān fue al pabellón del rājārṣi, cuya entrada estaba adornada con toranas, arcos ceremoniales.

Verse 29

ततः स्वनयकन्या सा कृतमंगलभूषणा । चतुर्दंतमहाकायश्वेतदंतावलस्थितम्

Entonces la hija de Svanaya, engalanada con ornamentos auspiciosos, fue sentada sobre un enorme elefante de cuatro colmillos, de defensas blancas y relucientes.

Verse 30

कक्षीवंतं समायांतं दृष्ट्वा स्वोद्वाहनोत्सुकम् । प्रतिज्ञा मत्कृते दानीं निर्वृत्तेति मुदं ययौ

Al ver llegar a Kakṣīvān, ansioso por su propia boda, el rey se llenó de gozo, pensando: «La promesa hecha por mi causa, por fin, se ha cumplido»

Verse 31

कक्षीवान्दीर्घतमसा तथोदंकेन संयुतः । पटाकारबहिर्द्वारं क्रमाद्राज्ञः समाययौ

Kakṣīvān, acompañado por el sabio Dīrghatamas y también por Udaṅka, llegó poco a poco a la puerta exterior del rey, engalanada con estandartes.

Verse 32

स्वनयस्तु ततो दृष्ट्वा कक्षीवंतं समागतम् । प्रत्युज्जगाम सहितः सुदर्शनपुरोधसा

Entonces Svanaya, al ver llegar a Kakṣīvān, salió a recibirlo, acompañado de Sudarśana, su sacerdote real.

Verse 33

कक्षीवतो वरस्याथ कन्यकापरिचारिकाः । राजतैः स्वर्णपात्रैश्च चक्रु र्नीराजनाविधिम्

Entonces las jóvenes sirvientas de la novia realizaron el rito auspicioso del ārati para el novio Kakṣīvān, usando recipientes de plata y de oro.

Verse 34

स्वनयेन समाहूतो ब्राह्मणैः परिवारितः । प्रविवेशाथ लक्ष्मीवान्कक्षीवान्राजमंदिरम्

Convocado por Svanaya y rodeado de brāhmaṇas, el afortunado Kakṣīvān entró entonces en el palacio real.

Verse 35

ततो वरेण सहितं तं दीर्घतमसं मुनिम् । सोदंकमनयद्राजा स्वगृहं विनयान्वितः

Entonces el rey, lleno de cortesía, condujo a su propia morada al sabio Dīrghatamas, junto con el novio y Udaṅka.

Verse 36

उदंकदीर्घतमसोरर्घ्यं च प्रददौ नृपः । अलंकृते प्रपामध्ये वस्त्रचामरतोरणैः

En el centro de un pabellón bellamente engalanado con telas, chāmaras y guirnaldas, el rey ofreció arghya (agua de honor) a Udaṅka y a Dīrghatamas.

Verse 37

वरो दीर्घतमाश्चान्ये सोदंका मुनयस्तदा । न्यषीदन्स्वनयश्चापि सामात्यः सपुरोहितः

Entonces el novio, Dīrghatamas y los demás munis junto con Udaṅka tomaron asiento; también Svanaya se sentó, con sus ministros y su sacerdote.

Verse 38

ततो दुहितरं कन्यां सुकेशीं तां मनो रमाम् । भूषणालंकृतां गात्रे दिव्यवस्त्रधरां शुभाम्

Luego hizo salir a su hija, la doncella de hermosa cabellera, grata a la vista; auspiciosa, adornada con joyas en sus miembros y vestida con ropas espléndidas.

Verse 39

बिंबोष्ठीं चारुसर्वांगीं पीनोन्नतपयोधराम् । प्रपायामध्यमनयन्महाजनसमाकुलम्

Con labios como el fruto bimba y un cuerpo de gracia, con el pecho pleno y erguido, la condujo al centro del pabellón, atestado de mucha gente.

Verse 40

ततो वरस्य कंठे सा मालां चंपकनिर्मिताम् । निवेशयामास शुभा जनमध्ये मनोरमा

Entonces, en medio de la asamblea, aquella doncella auspiciosa y encantadora colocó en el cuello del novio una guirnalda hecha de flores de campaka.

Verse 41

उदंकस्तत आगत्य प्रतिष्ठाप्यानलं स्थले । कृत्वाग्निमुखपर्यंतं लाजाहोमादिकं तथा

Entonces llegó allí Udaṃka, estableció el fuego sagrado en el lugar debido y realizó los ritos hasta el agnimukha, incluyendo la ofrenda de grano tostado (lājā-homa) y los demás actos prescritos.

Verse 42

पाणिमग्राहयत्तस्याः कन्यायाश्च वरेण तु । उदंकः सर्वकर्माणि कारयामास तत्र वै

Udaṃka hizo entonces que el novio tomara la mano de la doncella (pāṇigrahaṇa), y allí dispuso que se llevaran a cabo debidamente todos los ritos restantes.

Verse 43

वरवध्वोस्तदा विप्राः प्रायुंजत तदाशिषः । ततः स राजा स्वनयो वरं दीर्घतमोमुनिम्

Entonces los brāhmaṇas pronunciaron bendiciones sobre la novia y el novio. Después, el rey honró a su propio yerno y también al sabio Dīrghatamas.

Verse 44

उदंकं वरपक्षीयान्स्वपक्षीयांस्तथाद्विजाः । त्रिलक्षं ब्राह्मणानन्नैर्भोजयामास षड्रसैः

Honró a Udaṃka y, asimismo, a los dvijas—tanto los del lado del novio como los de su propio lado—y alimentó a trescientas mil brāhmaṇas con manjares de los seis sabores.

Verse 45

ततः संभावयामास तांबूलाद्यैरनेकधा । अथामंत्र्य मुनिश्रेष्ठमुदंकः स्वाश्रमं ययौ

Después los honró de muchas maneras con betel y otras atenciones. Luego, tras despedirse del más excelso de los sabios, Udaṃka partió hacia su propio āśrama.

Verse 46

अन्ये च ब्राह्मणाः सर्वे स्वदेशान्प्रययुस्तदा । एवं विवाहे निर्वृत्ते कक्षीवद्राजकन्ययोः

Y todos los demás brāhmaṇas regresaron entonces a sus propias tierras. Así, cuando el matrimonio de Kakṣīvat y la hija del rey quedó debidamente consumado,

Verse 47

प्रविश्यागस्त्यतीर्थं स तिरोधत्त गजोत्तमः । ततो दीर्घतमा विप्राः पुत्रेण स्नुषया सह

Al entrar en el sagrado tīrtha de Agastya, aquel excelente elefante desapareció de la vista. Entonces los brāhmaṇas—Dīrghatamas junto con su hijo y su nuera—

Verse 48

अगस्त्यस्य महातीर्थे स्नानं कृत्वेष्टदायिनि । श्लाघमानश्च तत्तीर्थं सर्वलोकेषु विश्रुतम्

Habiéndose bañado en el gran tīrtha de Agastya, que concede los dones deseados, alabó aquel lugar sagrado, célebre en todos los mundos.

Verse 49

प्रयातुं स्वा श्रमं पुण्यं वेदारण्यं मनो दधे । राजानं च तमागंतुमापृच्छन्मुनिसत्तमः

En su mente resolvió partir hacia su propio y sagrado āśrama, Vedāraṇya. Y el más excelso de los sabios pidió al rey que también acudiera allí.

Verse 50

स्वनयोऽपि तदा राजा स्वदुहित्रे मुदान्वितः । ददौ शतसहस्राणि स्वर्णानि स्त्रीधनं तदा

Entonces el rey también, colmado de gozo, dio a su propia hija como dote—cien mil piezas de oro—como su strīdhana, la propiedad sagrada de la mujer.

Verse 51

गवां सहस्रं प्रददौ दासीनां च सहस्रकम् । ग्रामं पंचशतं चापि ददौ दुहितृवत्सलः

El rey, amante de su hija, otorgó mil vacas, mil doncellas sirvientas, y además concedió quinientas aldeas.

Verse 52

दिव्यवस्त्रा युतं चापि शतं भूषणपेटिकाः । हारमालासहस्रं च ददौ दुहितृसौहृदात्

Por afecto a su hija, dio además cien juegos de vestiduras divinas, cofres de joyas, y mil collares y guirnaldas.

Verse 53

एतत्सर्वं समादाय स पुत्रः सस्नुषो मुनिः । राज्ञा च समनुज्ञातः प्रययौ वेदकाननम्

Tomando todos estos dones, el sabio—junto con su hijo y su nuera—partió hacia el bosque llamado Vedakānana, con el permiso del rey.

Verse 54

वेदारण्यं समासाद्य तदा दीर्घतमा मुनिः । उवास ससुखं विप्राः पुत्रेण स्नुषया सह

Al llegar al bosque de Veda, el sabio Dīrghatamas moró allí feliz, oh brāhmaṇas, junto con su hijo y su nuera.

Verse 55

सेवन्वेदाटवीनाथं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् । न्यवसत्तु चिरं कालं कक्षीवानपि भार्यया

Sirviendo al Señor del bosque de los Vedas—dador de los frutos del goce mundano y de la liberación—Kakṣīvān también habitó allí largo tiempo junto con su esposa.

Verse 56

स्वनयोपि स राजर्षिः स्नात्वा कुंभजनिर्मिते । तत्र तीर्थे महापुण्ये सहितः सर्वसैनिकैः

Aquel sabio real también, tras bañarse en el muy meritorio tīrtha establecido por Kumbhaja (Agastya), permaneció allí acompañado de todas sus tropas.

Verse 57

अतःपुरं समादाय मुदितः स्वपुरं ययौ । अगस्त्यतीर्थमाहात्म्यादेवं कक्षीवतो मुनेः । अनन्यसुलभो विप्रा विवाहः समजायत

Entonces, llevando consigo sus aposentos interiores (su casa), regresó gozoso a su propia ciudad. Así, por la grandeza del Agastya-tīrtha, oh brāhmaṇas, llegó a realizarse el matrimonio del muni Kakṣīvān, de otro modo difícil de alcanzar.

Verse 58

श्रीसूत उवाच । इतिहासस्त्वयं पुण्यो वेदसिद्धो मुनीश्वराः

Śrī Sūta dijo: «Este relato sagrado es santo y está confirmado por la autoridad védica, oh señores entre los sabios».

Verse 59

धन्यो यशस्य आयुष्यः कीर्तिसौभाग्य वर्द्धनः । श्रोतव्यः पठितव्योऽयं सर्वथा मानवैर्द्विजाः

Es auspicioso, otorga fama, promueve la vida y acrecienta la gloria y la buena fortuna. Por ello, oh brāhmaṇas, debe ser siempre escuchado y recitado por las gentes.

Verse 60

पठतां शृण्वतां चेममितिहासं पुरातनम् । नेहामुत्रापि वा क्लेशो दारिद्यं चापि नो भवेत्

Para quienes recitan y para quienes escuchan este antiguo relato sagrado, no habrá aflicción—ni en este mundo ni en el venidero; y tampoco surgirá la pobreza.