Adhyaya 16

Verse 1

सूत उवाच । कुंडे हनुमतः स्नात्वा स्वयं रुद्रेण सेविते । अगस्तितीर्थं विप्रेंद्रास्ततो गच्छेत्समाहितः

Sūta dijo: Habiéndose bañado en el estanque de Hanumān—venerado incluso por el propio Rudra—debe uno, oh mejores de los brāhmaṇas, dirigirse con mente serena a Agasti Tīrtha.

Verse 2

एतद्विनिर्मितं तीर्थं साक्षाद्वै कुम्भयोनिना । प्रवर्तमाने कलहे पुरा वै मेरुविंध्ययोः

Este sagrado tīrtha fue formado directamente por el propio Kumbhayoni (Agastya), en tiempos antiguos, cuando surgió una disputa entre Meru y Vindhya.

Verse 3

निरुद्धभुवनाभोगो ववृधे विंध्यपर्वतः । तदा प्राणिषु सर्वेषु निरुच्छ्वासेषु देवताः

El monte Vindhya creció desmesuradamente y obstruyó la vasta extensión de los mundos; entonces, cuando todos los seres quedaron sin aliento, los dioses se turbaron y buscaron remedio.

Verse 4

कैलासं पर्वतं गत्वा शंभवे तद्व्यजिज्ञपन् । तदा स पार्वतीपाणिग्रहणोत्सुककौतुकी

Fueron al monte Kailāsa e informaron de ello a Śambhu. Entonces Śiva, gozoso y anhelante, se ocupaba de los preparativos para tomar la mano de Pārvatī en matrimonio.

Verse 5

प्रेषयित्वा वसिष्ठादीन्पार्वतीं याचितुं मुनीन् । कुंभज त्वं निगृह्णीष्व विंध्याद्रिमिति सोऽन्वशात्

Tras enviar a sabios como Vasiṣṭha a pedir la mano de Pārvatī, ordenó: «Oh Kumbhaja (Agastya), debes contener al monte Vindhya».

Verse 6

ततः स कुम्भजः प्राह भगवंतं पिनाकिनम् । उद्वाहवेषं ते देव न द्रक्ष्येहं कथं विभो

Entonces Kumbhaja (Agastya) dijo al Bienaventurado Señor Pinākin (Śiva): «Oh Deva, oh Poderoso: si parto, ¿cómo podré contemplar tu esplendor nupcial?»

Verse 7

इति विज्ञापितः शंभुः पुनः कुंभजमब्रवीत् । कुंभजोद्वाहवेषं ते पार्वत्या सहितो ह्यहम्

Así interpelado, Śambhu respondió de nuevo a Kumbhaja: «Oh Kumbhaja, ciertamente te mostraré mi esplendor nupcial, junto con Pārvatī».

Verse 8

वेदारण्ये महापुण्ये दर्शयिष्याम्यसंशयः । तद्गच्छ शीघ्रं विंध्याद्रिं निग्रहीतुं मुनीश्वर

«En el santísimo Vedāraṇya te lo mostraré sin duda. Por tanto, ve pronto, oh señor de los sabios, a contener el monte Vindhya».

Verse 9

एवमुक्तस्ततोगस्त्यो विन्ध्याद्रिं स निगृह्य च । पादाक्रमणमात्रेण समीकुर्वन्महीतलम्

Así interpelado, Agastya contuvo al monte Vindhya; y con la sola medida de sus pasos allanó la tierra desigual, volviéndola llana.

Verse 10

चरित्वा दक्षि णान्देशान्गन्धमादनमन्वगात् । स विदित्वा महर्षिस्तु गन्धमादनवैभवम्

Tras recorrer las tierras del sur, el gran sabio se encaminó a Gandhamādana; y el maharṣi conoció el esplendor y la sagrada grandeza de Gandhamādana.

Verse 11

तत्र तीर्थं महापुण्यं स्वनाम्ना निर्ममे मुनिः । लोपामुद्रासखस्तत्र वर्ततेऽद्यापि कुंभजः

Allí el muni estableció, con su propio nombre, un tīrtha supremamente meritorio; y aun hoy Agastya —amigo de Lopāmudrā, el nacido de la vasija— mora allí.

Verse 12

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च न भूयो जन्मभाग्भवेत् । इह लोके त्रिकालेपि तत्तीर्थसदृशं द्विजाः

Quien allí se baña y bebe de sus aguas no vuelve a participar del nacimiento. En este mundo, oh dvijas, en ninguno de los tres tiempos hay un tīrtha comparable a ese.

Verse 13

तीर्थं न विद्यते पुण्यं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् । सर्वाभीष्टप्रदं नृणां यत्तीर्थस्नानवैभवात्

No se halla un tīrtha meritorio que otorgue los frutos de la dicha mundana y de la liberación; pues por el esplendor del baño en ese tīrtha concede a los hombres todo lo deseado.

Verse 14

सुदीर्घतमसः पुत्रः कक्षीवान्नाम नामतः । लेभे मनोरमां नाम स्वनयस्य सुतां प्रियाम्

El hijo de Sudīrghatamas, llamado Kakṣīvān, obtuvo por esposa amada a la encantadora doncella Manoramā, hija de su propio guía y jefe.

Verse 15

कक्षीवतः कथा सेयं पुण्यापापविनाशिनी । तां कथां वः प्रवक्ष्यामि तच्छृणुध्वं मुनीश्वराः

Este relato de Kakṣīvān es sagrado y destruye tanto el mérito como el pecado, toda carga kármica. Os lo narraré: escuchadlo, oh señores entre los sabios.

Verse 16

अस्ति दीर्घतमा नाम मुनिः परमधार्मिकः । तस्य पुत्रः समभवत्कक्षीवानिति विश्रुतः

Hubo un sabio llamado Dīrghatamas, supremamente entregado al dharma. De él nació un hijo, célebre con el nombre de Kakṣīvān.

Verse 17

उपनीतः स कक्षीवान्ब्रह्मचारी जितें द्रियः । वेदाभ्यासाय स गुरोः कुले वासमकल्पयत्

Kakṣīvān recibió el upanayana y se hizo un brahmacārin disciplinado, vencedor de los sentidos. Para el estudio de los Vedas, estableció su morada en la casa de su maestro.

Verse 18

उदंकस्य गुरोर्गेहे वसन्दीर्घतमःसुतः । सोऽध्येष्ट चतुरो वेदान्सांगाञ्छास्त्राणि षट् तथा

Morando en la casa de su maestro Udaṃka, el hijo de Dīrghatamas estudió los cuatro Vedas con sus aṅgas, y asimismo los seis śāstras.

Verse 19

इतिहासपुराणानि तथोपनिषदोऽपिच । उषित्वा षष्टिवर्षाणि कक्षीवान्गुरुसन्निधौ

Habiendo estudiado los Itihāsas y los Purāṇas, y también las Upaniṣads, Kakṣīvān moró durante sesenta años en la íntima presencia de su maestro.

Verse 20

प्रयास्यन्स्वगृहं विप्रा गुरवे दक्षि णामदात् । उवाच वै गुरुर्विद्वान्कक्षीवान्ब्रह्मवित्तमः

Oh brāhmanes, cuando estaba por partir hacia su propia casa, ofreció al maestro la dakṣiṇā. Entonces el sabio guru, Kakṣīvān, el más excelso entre los conocedores de Brahman, habló.

Verse 21

कक्षीवानुवाच । अहं गृहं प्रयास्यामि कुर्वनुज्ञां महामुने । अवलोक्य कृपादृष्ट्या मां रक्षोदंक सांप्रतम् । उदंकस्त्वेव मुदितः कक्षीवंतमथाब्रवीत्

Kakṣīvān dijo: «Ahora partiré a mi hogar; concédeme permiso, oh gran muni. Mírame con mirada compasiva y protégeme ahora, oh Udaṅka». Entonces Udaṅka, gozoso, respondió a Kakṣīvān.

Verse 22

उदंक उवाच । अनुजानामि कक्षीवन्गच्छ त्वं स्वगृहं प्रति

Udaṅka dijo: «Te concedo permiso, oh Kakṣīvān. Ve a tu propia casa».

Verse 23

उद्वाहार्थमुपायं ते वत्स वक्ष्यामि तच्छृणु । रामसेतुं प्रयाहि त्वं गंधमादनपर्वतम्

«Para tu matrimonio, querido hijo, te diré un medio: escucha. Ve a Rāmasetu y al monte Gandhamādana».

Verse 24

तत्रागस्त्यकृतं तीर्थं सर्वाभीष्टप्रदा यकम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं पुंसां सर्वपापनिबर्हणम्

Allí está el tīrtha establecido por Agastya, dador de todo anhelo. Concede a los hombres tanto el goce mundano como la liberación, y destruye todos los pecados.

Verse 25

विद्यते स्नाहि तत्र त्वं सर्वमंगलसाधने । त्रिवर्षं वस तत्र त्वं नियमाचारसंयुतः

Ese (tīrtha) está allí: báñate en él, pues realiza todo bien auspicioso. Habita allí tres años, provisto de votos y de conducta disciplinada.

Verse 26

वर्षेषु त्रिषु यातेषु चतुर्थे वत्सरे ततः । निर्गमिष्यति मातंगः कश्चित्तीर्थोत्तमात्ततः

Cuando hayan transcurrido los tres años, entonces, en el cuarto año, surgirá un elefante desde ese excelentísimo tīrtha.

Verse 27

चतुर्दंतो महाकायः शरदभ्रसमच्छविः । तं गजं गिरिसंकाशं स्नात्वा तत्र समारुह

Será de cuatro colmillos, de cuerpo inmenso, con el fulgor de las nubes otoñales. Tras bañarte allí, monta ese elefante, semejante a una montaña.

Verse 28

आरुह्य तं गजं वत्स स्वनयस्य पुरीं व्रज । चतुर्दंतगजस्थं त्वां दृष्ट्वा शक्रमिवापरम्

Habiendo montado ese elefante, hijo querido, ve a la ciudad de tu amada. Al verte sentado en un elefante de cuatro colmillos, te contemplarán como a otro Indra.

Verse 29

राजर्षिः स्वनयो धीमान्हर्षव्याकुललोचनः । स्वकन्यायाः कृते दुःखं त्यजेदेव हृदिस्थितम्

Aquel sabio rājarsi, con los ojos turbados de gozo, arrojó la pena asentada en su corazón, pena nacida por causa de su propia hija.

Verse 30

पुरा हि प्रतिजज्ञे सा तस्य पुत्री मनोरमा । चतुर्दंतं महाकायं गजं सर्वांगपांडुरम्

Tiempo atrás, su encantadora hija hizo un voto: (habló de) un elefante de cuatro colmillos, de cuerpo inmenso, blanco en todos sus miembros.

Verse 31

आरुह्य यः समागच्छेत्स मे भर्ता भवेदिति । स्वकन्यायाः प्रतिज्ञां तां समाकर्ण्य स भूपतिः

«Quienquiera que, habiéndolo montado, venga a mí, ése será mi esposo». Al oír aquel voto de su propia hija, el rey…

Verse 32

दुःखाकुलमना भूत्वा सततं पर्यचिंतयत् । स्वनये चिंतयत्येवं नारदः समुपागमत्

Con la mente agitada por la pena, meditaba sin cesar. Mientras así pensaba acerca de su propio hijo, llegó allí Nārada.

Verse 33

तमागतं मुनिं दृष्ट्वा राजर्षिरतिधार्मिकः । प्रत्युद्गम्य मुदा युक्तः पाद्यार्घ्याद्यैरपूजयत्

Al ver al muni que había llegado, el rājarsi, sumamente dhármico, salió a recibirlo; colmado de alegría, lo honró con agua para los pies, arghya y otras ofrendas.

Verse 34

प्रणम्य नारदं राजा वचनं चेदमब्रवीत् । कन्येयं मम देवर्षे प्रतिज्ञामकरोत्पुरा

Tras postrarse ante Nārada, el rey dijo estas palabras: «Oh divino ṛṣi, esta hija mía hizo antaño un voto»

Verse 35

चतु र्दंतं महाकायं गजं सर्वांगपांडुरम् । आरुह्य यः समागच्छेत्स मे भर्ता भवेदिति

(Ella juró:) «Quien venga a mí montado en un elefante de cuatro colmillos, de cuerpo inmenso y blanco en todos sus miembros, ése será mi esposo».

Verse 36

चतुर्दंतो महाकायो गजः सर्वांगपांडुरः । संभवेदिंद्रभवने भूतले नैव विद्यते

Un elefante de cuatro colmillos, de cuerpo enorme y blanco en todos sus miembros, quizá exista en la morada de Indra; pero en la tierra no se halla en absoluto.

Verse 37

इयं च दुस्तरामेनां प्रतिज्ञां बालिशाऽकरोत् । इयं प्रतिज्ञातितरां सततं बाधते हि माम्

Esta muchacha, por necedad, hizo un voto difícil de atravesar (de cumplir). Este juramento, tan apremiante, me atormenta sin cesar.

Verse 38

अनूढा हि पितुः कन्या सर्वदा शोकमावहेत् । इति तस्य वचः श्रुत्वा स्वनये नारदोऽब्रवीत्

«En verdad, una hija que permanece sin desposar trae siempre aflicción a su padre». Al oír sus palabras, Nārada respondió con su propio juicio.

Verse 39

मा विषीदस्व राजर्षे तस्या ईदृग्विधः पतिः । भविष्यत्यचिरादेव पृथिव्यां ब्राह्मणोत्तमः

No te aflijas, oh sabio rey; en breve, sobre esta misma tierra, esa doncella obtendrá un esposo tal: un Brāhmaṇa insuperable.

Verse 40

कक्षीवानिति विख्यातो जामाता ते भविष्यति । इत्युक्त्वा नारदमुनिर्ययावाकाशमार्गतः

Tu yerno será aquel célebre con el nombre de Kakṣīvān. Dicho esto, el sabio Nārada partió por la senda del cielo.

Verse 41

स्व नयस्तद्वचः श्रुत्वा नारदेन प्रभाषितम् । आकांक्षते दिवारात्रं तादृग्विधसमागमम्

Al oír aquellas palabras pronunciadas por Nārada, anheló día y noche un encuentro así (con el destinado).

Verse 42

अतः सौम्य महाभाग कक्षीवन्बालतापस । अगस्त्यतीर्थमद्य त्वं स्नातुं गच्छ त्वरान्वितः

Por tanto, oh amable y afortunado Kakṣīvān, joven asceta, ve hoy mismo, sin demora, a bañarte en el Agastya-tīrtha.

Verse 43

सर्वमंगलसिद्धिस्ते भविष्यति न संशयः । उदंकेनैवमुक्तोऽथ कक्षीवान्द्विजपुंगवः

Todos los logros auspiciosos serán tuyos, sin duda. Así, exhortado por Udaṅka, Kakṣīvān, toro entre los dos veces nacidos, (se dispuso a actuar).

Verse 44

अनु ज्ञातश्च गुरुणा प्रययौ गंधमादनम् । संप्राप्यागस्त्यतीर्थं च तत्र सस्नौ जितेंद्रियः

Con el permiso de su gurú, partió hacia Gandhamādana. Al llegar al Agastya-tīrtha, allí se bañó, habiendo dominado sus sentidos.

Verse 45

क्षेत्रोपवासमकरोद्दिनमेकं मुनीश्वरः । अपरेद्युः पुनः स्नात्वा पारणामकरोद्द्विजः

El señor de los sabios guardó ayuno en el recinto sagrado durante un día. Al día siguiente, tras bañarse de nuevo, el dos veces nacido realizó la debida pāraṇā, la ruptura ritual del ayuno.

Verse 46

रात्रौ तत्रैव सुष्वाप कक्षीवान्धर्मतत्परः । एवं नियमयुक्तस्य तस्य कक्षीवतो मुनेः

Esa noche, Kakṣīvān, entregado al dharma, durmió allí mismo. Así, para el sabio Kakṣīvān, dotado de observancias disciplinadas, (prosigue el relato).

Verse 47

एकेन दिवसे नोनं वर्षत्रयमथागमत् । अथ वर्षत्रयस्यांते तस्मिन्नेव दिने मुनिः

En no más de un solo día, transcurrieron tres años. Y al cumplirse esos tres años, en ese mismo día, el sabio (vivió lo que siguió).

Verse 48

अन्वास्य पश्चिमां संध्यां सुखं सुष्वाप तत्तटे । याममात्रावशिष्टायां विभावर्यां महाध्वनिः

Habiendo cumplido debidamente la sandhyā del ocaso, durmió plácidamente en aquella ribera. Cuando quedaba sólo un yāma de la noche, en la oscuridad se alzó un gran estruendo.

Verse 49

उदभूत्प्रलयांभोधिवीचिकोलाहलोपमः । तेन शब्देन महता कक्षीवान्प्रत्यबुध्यत

Surgió un estruendo inmenso, semejante al bramido tumultuoso de las olas del océano en el tiempo del pralaya. Despertado por aquel poderoso sonido, Kakṣīvān recobró la conciencia.

Verse 50

ततस्तु स्वनयो नाम राजा सानुचरो बली । मृगयाकौतुकी तत्र मधुरापतिराययौ

Entonces llegó allí un poderoso rey llamado Svanaya, acompañado de sus servidores. Deseoso del deleite de la caza, el señor de Mathurā acudió a aquel lugar.

Verse 52

सामात्यो मृगयासक्तो रथवाजिगजैर्युतः । अगस्त्यतीर्थसविधमाससाद भटान्वितः

Con sus ministros, entregado a la caza, acompañado de carros, caballos y elefantes, y escoltado por soldados, llegó a las cercanías de Agastya-tīrtha.

Verse 53

स राजा मृगयाश्रांतः श्रांतसैनिकसंवृतः । तत्तीर्थतीरप्रांतेषु निषसाद महीपतिः

El rey, fatigado por la caza y rodeado de tropas exhaustas, el señor de la tierra, se sentó en los parajes de la ribera de aquel sagrado vado.

Verse 54

ततः प्रभाते विमले कक्षी वान्मुनिसत्तमः । अगस्त्यतीर्थे स्नात्वाऽसौ संध्यां पूर्वामुपास्य च

Luego, en el alba clara e inmaculada, Kakṣīvān, el mejor de los sabios, se bañó en Agastya-tīrtha y, conforme al rito, realizó la adoración de la Sandhyā matutina.

Verse 55

तस्य तीरे जपन्मत्रांस्तस्थौ नियमसंयुतः । अत्रांतरे तीर्थवराद्गज एको विनिर्ययौ

En su ribera permaneció, recitando mantras con observancias disciplinadas. Entretanto, de aquel excelso tīrtha surgió un solo elefante.

Verse 56

चतुर्दंतो महाकायः कैलास इव मूर्तिमान् । स समुत्थाय तत्तीर्थादगात्कक्षीवदंतिकम्

De cuatro colmillos y de cuerpo inmenso—como el monte Kailāsa hecho forma—el elefante se alzó y, desde aquel tīrtha, fue a la presencia de Kakṣīvān.

Verse 57

तमागतमुदंकोक्त लक्षणैरुपलक्षितम् । तदा निरीक्ष्य कक्षीवानारोढुं स्नानमातनोत्

Al verlo llegar, reconocido por los signos auspiciosos descritos por Udaṅka, Kakṣīvān, tras observarlo y concluir su baño ritual, se dispuso a montarlo.

Verse 58

नमस्कृत्य च तत्तीर्थं श्लाघमानो मुहुर्मुहुः । आरुरोह च कक्षीवांश्चतुर्दंतं महागजम्

Tras postrarse ante aquel tīrtha y alabarlo una y otra vez, Kakṣīvān montó al gran elefante de cuatro colmillos.

Verse 59

आरुह्य तं चतुर्दंतं रजताचलसंनिभम् । स्वनयस्य पुरीमेव कक्षीवान्गंतुमैच्छत

Habiendo montado aquel elefante de cuatro colmillos, semejante a una montaña de plata, Kakṣīvān deseó ir directamente a la ciudad de Svanaya.

Verse 60

तमारूढं चतुर्दंतं श्वेतदंतावलोत्तमम् । स वीक्ष्य निश्चिकायैनं कक्षीवानिति भूपतिः

Al verlo montado en el elefante espléndido de cuatro colmillos, de colmillos blancos y radiantes, el rey lo reconoció al instante y concluyó: «Éste es Kakṣīvān».

Verse 61

प्रसन्नहृदयो राजा तस्यांतिकमुपागमत् । तदाभ्याशमुपागम्य कक्षीवंतं नृपोऽब्रवीत्

Con el corazón colmado de alegría, el rey se acercó a él; y al llegar junto a Kakṣīvān, el soberano habló.

Verse 62

स्वनय उवाच । त्वं ब्रह्मन्कस्य पुत्रोऽसि नाम किं तव मे वद । गजमेनं समारुह्य कुत्र वा गन्तुमिच्छसि । स्वनयेनैवमुक्तस्तु कक्षीवान्वाक्यमब्रवीत्

El rey Svanaya dijo: «Oh venerable brāhmaṇa, ¿de quién eres hijo? Dime tu nombre. Habiendo montado este elefante, ¿adónde deseas ir?» Así interpelado por Svanaya, Kakṣīvān respondió.

Verse 63

कक्षीवानुवाच । पुत्रोऽहं दीर्घतमसः कक्षीवानिति विश्रुतः

Kakṣīvān dijo: «Soy hijo de Dīrghatamas, y en el mundo soy célebre con el nombre de Kakṣīvān».

Verse 64

स्वनयस्य तु राजर्षेर्गच्छामि नगरं प्रति । अहमुद्वोढुमिच्छामि तस्य कन्या मनोरमाम्

«Me dirijo a la ciudad de ese sabio real, Svanaya. Deseo tomar por esposa a su encantadora hija.»

Verse 65

चतुर्दंतगजारूढस्तत्प्रतिज्ञां च पूरयन् । स्वनयस्य सुतापाणिं ग्रहीष्यामि नराधिप

«Montado en el elefante de cuatro colmillos y cumpliendo aquella promesa jurada, tomaré en matrimonio la mano de la hija de Svanaya, oh señor de los hombres.»

Verse 66

तद्भाषितं समाकर्ण्य श्रोत्रपीयूषवर्षणम् । हर्षसंफुल्लनयनः स्वनयो वाक्यम ब्रवीत्

Al oír aquellas palabras—como néctar que llueve sobre los oídos—Svanaya, con los ojos florecidos de gozo, habló en respuesta.

Verse 67

कक्षीवन्भोः कृतार्थोस्मि स एव स्वनयो ह्यहम् । उद्वोढुमिच्छति भवान्यस्य कन्यां मनोरमाम्

«Oh Kakṣīvān, estoy verdaderamente colmado—pues yo soy ese mismo Svanaya—cuya encantadora hija deseas tomar por esposa.»

Verse 68

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ कक्षीवन्बालतापस । मम कन्यां गृहाण त्वं तपोधन मनोरमाम्

«Bienvenido seas, el mejor de los munis—oh Kakṣīvān, joven asceta. Toma a mi encantadora hija, oh tesoro de tapas.»

Verse 69

तया सह चरन्धर्मान्गार्हस्थ्यं प्रतिपालय । राज्ञोक्तः स तदोवाच कक्षीवान्धर्मतत्परः । राजानं स्वनयं प्रीतं मधुरापुरवासिनम्

«Viviendo con ella, practica los deberes del dharma y sostiene la vía del cabeza de familia.» Así interpelado por el rey, Kakṣīvān—entregado a la rectitud—habló entonces al complacido rey Svanaya, soberano que moraba en la ciudad de Madhurā.

Verse 70

कक्षीवानुवाच । पिता दीर्घतमानाम वेदारण्ये मम प्रभो

Dijo Kakṣīvān: «Oh Señor mío, mi padre, llamado Dīrghatamas, mora en el bosque sagrado de Vedāraṇya».

Verse 71

आस्ते तपश्चरन्सौम्यो नियमाचारतत्परः । तस्यांतिकं प्रेषय त्वं विप्रमेकं धरापते

«Allí permanece, de naturaleza apacible, practicando tapas y entregado a las observancias disciplinadas. Oh señor de la tierra, envía a un brāhmaṇa a su presencia.»

Verse 72

तथोक्तः स तदा राजा स्वनयो हृष्टमा नसः । अनेकसेनया सार्धं प्राहिणोत्स्वपुरोधसम्

Así instruido, el rey—con el ánimo alegrado por su hijo—envió a su propio sacerdote real, acompañado de numerosas tropas.

Verse 73

विप्रं सुदर्शनं नाम वेदारण्यस्थलं प्रति । सुदर्शनः समादिष्टः स्वनयेन नृपेण सः

Un brāhmaṇa llamado Sudarśana fue destinado hacia el santo paraje de Vedāraṇya; ese Sudarśana fue comisionado por el rey, instigado por su hijo.

Verse 74

महत्या सेनया सार्धं प्रययौ वेदकाननम् । तत्रोटजे समासीन तं दीर्घतमसं मुनिम्

Con un gran ejército, marchó hacia el bosque de los Vedas. Allí, sentado en una choza, estaba el sabio Dīrghatamas.

Verse 75

तपश्चरतमासीनं ध्यायन्वेदाटवी पतिम् । पुरोहितो ददर्शाथ जपंतं मंत्रमुत्तमम्

Entonces el sacerdote real lo contempló: sentado en austeridad, meditando en el Señor del Bosque de los Vedas, y recitando suavemente un mantra excelso.

Verse 76

प्रणाममकरोत्तस्मै मुनये स सुदर्शनः । उवाच दीर्घतमसं मुनिं प्रह्लादयन्निव

Sudarśana se postró ante aquel sabio. Luego habló al muni Dīrghatamas, como si lo alegrara con palabras reverentes.

Verse 77

सुदर्शन उवाच । कच्चित्ते कुशलं ब्रह्मन्कच्चित्ते वर्धते तपः । आश्रमे कुशलं कच्चित्कच्चिद्धर्मे सुखं वद

Sudarśana dijo: «Oh brahmán-sabio, ¿estás bien? ¿Crece tu austeridad? ¿Está todo bien en el āśrama? Dime: ¿moras feliz en el dharma?»

Verse 78

पृष्टः सुदर्शनेनैवं मुनिर्दीर्घतमास्तदा । सुदर्शनमुवाचेदमर्घ्यादिविधिपूर्वकम्

Así interrogado por Sudarśana, el sabio Dīrghatamas respondió entonces, tras observar debidamente los ritos, comenzando por el arghya, la ofrenda de respeto.

Verse 79

दीर्घतमा उवाच । सर्वत्र कुशलं ब्रह्मन्सुदर्शन महामते । मम वेदाटवीनाथकृपया नाशुभं क्वचित्

Dīrghatamas dijo: «En todas partes hay bienestar, oh brahmán Sudarśana de gran entendimiento. Por la gracia del Señor de Vedāraṇya, nada infausto me acontece jamás.»

Verse 80

तवापि कुशलं ब्रह्मन्किं सुखागमनं तथा । किंवाऽगमनकार्यं ते सुदर्शन ममाश्रमे

«¿También estás bien, oh brāhmana? ¿Fue grato y apacible tu venir? O Sudarśana, ¿cuál es el propósito de tu llegada a mi āśrama?»

Verse 81

स्वनयस्य पुरोधास्त्वं खलु वेदविदांवरः । तं विहाय महाराज मधुरापुरवासिनम्

«En verdad eres el purohita del rey Svanaya, el más eminente entre los conocedores del Veda. Oh gran rey, ¿por qué lo has dejado a él, morador de la ciudad de Mathurā?»

Verse 82

महत्या सेनया सार्धं किमर्थं त्वमिहागतः । इत्युक्तो दीर्घतमसा तदानीं स सुदर्शनः

«¿Con qué motivo has venido aquí acompañado de un gran ejército?» Así, interpelado por Dīrghatamas, Sudarśana entonces (se dispuso a responder).

Verse 83

उवाच तं महात्मानं मुनिं ज्वलिततेजसम् । सर्वत्र मे सुखं ब्रह्मन्भवतः कृपया सदा

Habló a aquel gran sabio, de ardiente esplendor espiritual: «En todas partes me hallo bien, oh brāhmana, siempre por tu gracia.»

Verse 84

भगवन्स्व नयो राजा साष्टांगं प्रणिपत्य तु । त्वां प्राह प्रश्रितं वाक्यं मन्मुखेन शृणुष्व तत्

«Oh venerable Bhagavān, el rey Svanaya, tras postrarse con los ocho miembros, te dirigió unas palabras humildes. Escúchalas de mi boca.»

Verse 85

स्वनय उवाच । कक्षीवांस्ते सुतो ब्रह्म न्गंधमादनपर्वते । स्नानं कुर्वन्नगस्त्यस्य तीर्थे संप्रति वर्तते

Svanaya dijo: «Oh brāhmaṇa, tu hijo Kakṣīvān se halla ahora en el monte Gandhamādana, realizando los ritos de baño en el tīrtha sagrado de Agastya».

Verse 86

तस्य रूपं तपो धर्ममाचारान्वैदिकांस्तथा । वेदशास्त्रप्रवीणत्वमाभि जात्यं च तादृशम्

«Su porte, su austeridad (tapas), su rectitud (dharma) y su conducta védica; así como su pericia en el Veda y en los śāstra, y su noble linaje: todo ello es de una excelencia extraordinaria».

Verse 87

लोकोत्तरमिदं सर्वं विज्ञाय तव नंदने । मनोरमां सुतां तस्मै दातुमिच्छाम्यहं मुने

«Sabiendo que todo esto en tu hijo es más allá de lo común, oh sabio, deseo entregarle en matrimonio a mi encantadora hija».

Verse 88

मृगयाकौतुकी चाहं गंधमादनपर्वतम् । आगतो मुनिशार्दूल वर्त्ते युष्मत्सुतांतिके

«Por curiosidad por la caza he venido al monte Gandhamādana, oh tigre entre los sabios, y ahora permanezco cerca de tu hijo».

Verse 89

पित्रनुज्ञां विना नाहमुद्वहेयं सुतां तव । इति ब्रूते तव सुतः कक्षीवान्मुनिस त्तम

“Sin tu consentimiento paterno, no me casaré con tu hija”. Así habla tu hijo Kakṣīvān, oh el mejor de los sabios.

Verse 90

तद्भावां मत्सुतां तस्मै दातुं मेऽनुग्रहं कुरु । प्रैषयं च समीपं ते सेनया च सुदर्शनम्

«Concédeme tu gracia: permíteme entregar a ese varón a mi hija, cuyo corazón le es devoto. Y envío a Sudarśana, con un ejército, a tu presencia.»

Verse 91

सुदर्शन उवाच । इति मां भगवन्राजा प्राहिणोत्तव सन्निधिम् । तद्भवाननुमन्यस्व राज्ञस्तस्य चिकीर्षितम्

Sudarśana dijo: «Así, el venerable rey me envió a tu presencia. Por ello, aprueba, te lo ruego, lo que ese rey desea llevar a cabo.»

Verse 92

श्रीसूत उवाच । इत्युक्त्वा विररामाथ स्वनयस्य पुरोहितः । ततो दीर्घतमाः प्राह स्वनयस्य पुरोहितम्

Śrī Sūta dijo: «Dicho esto, el sacerdote de su propio hijo guardó silencio. Entonces Dīrghatamā se dirigió a aquel sacerdote de su hijo.»

Verse 93

दीर्घतमा उवाच । सुदर्शन भवत्वेवं कथितं स्वनयेन यत् । ममाभीष्टतमं ह्येतत्पाणिग्रहणमंगलम्

Dīrghatamā dijo: «Sudarśana, sea así, conforme a lo que ha dicho mi hijo. Pues este auspicioso rito del matrimonio, el tomar la mano, es en verdad lo más deseado por mí.»

Verse 94

आगमिष्याम्यहं विप्र गन्धमादनपर्वतम् । इत्युक्त्वा स मुनिर्विप्रा महादीर्घतमा मुनिः

«Iré, oh brāhmana, al monte Gandhamādana.» Dicho esto, aquel sabio—el gran muni Dīrghatamā—partió.

Verse 95

वेदाटवीपतिं नत्वा भक्तिप्रवणचेतसा । सुदर्शनेन सहितः सेतुमुद्दिश्य निर्ययौ

Con el corazón inclinado a la devoción, se postró ante el Señor de Vedāṭavī; y, acompañado de Sudarśana, partió, encaminando su marcha hacia el sagrado Setu.

Verse 96

षट्भिर्दिनैर्मुनिः पुण्यं प्रययौ गन्धमादनम् । अगस्तितीर्थतीरं च गत्वा दीर्घतमा मुनिः

En seis días el santo muni llegó al Gandhamādana; y Dīrghatamā, tras ir también a la ribera del tīrtha de Agasti, prosiguió su sagrado recorrido.

Verse 97

अथ पुत्रं ददर्शाग्रे कक्षीवंतं महामुनिः । कक्षीवान्पितरं दृष्ट्वा ववन्दे नाम कीर्तयन्

Entonces el gran muni vio delante de sí a su hijo Kakṣīvān. Al ver a su padre, Kakṣīvān se postró, pronunciando con reverencia el nombre de su padre.

Verse 98

ततो दीर्घतमा योगी स्वांकमारोप्य तं सुतम् । मूर्ध्न्युपाघ्राय सस्नेहं सस्वजे पुलकाकुलः

Entonces Dīrghatamā, el yogui, alzó a su hijo sobre su regazo; aspiró con cariño el aroma de su cabeza y lo abrazó, estremecido por un gozo que erizaba la piel.

Verse 99

कुशलं परिपप्रच्छ तदा दीर्घतमा ऋषिः । सर्ववेदास्त्वयाधीताः कक्षीवन्किमु वत्सक

Entonces el ṛṣi Dīrghatamā preguntó por su bienestar: «Kakṣīvān, hijo querido, ¿has estudiado y dominado todos los Vedas?»

Verse 100

शास्त्राण्यपाठीः किं त्वं वा वत्स सर्वं वदस्व मे । इति पृष्टः स्वपित्रा स सर्वं वृत्तं तमव्रवीत्

Su padre le preguntó: «Hijo querido, ¿acaso no has estudiado los sagrados śāstras? Dímelo todo». Interrogado así por su padre, le narró íntegro el curso de lo sucedido.

Verse 851

विनिघ्नन्स गजान्सिंहान्वराहान्महिषान्नुरून् । अन्यान्मृगविशेषांश्च स राजा न्यवधीच्छरैः

Abatiendo elefantes, leones, jabalíes, muchos búfalos y otras clases de fieras, aquel rey los dio muerte con sus flechas.