Adhyaya 13

Verse 1

श्रीसूत उवाच । मंगलाख्ये महातीर्थे नरः स्नात्वा विकल्मषः । एकांतरामनाथाख्यं क्षेत्रं गच्छेत्ततः परम्

Dijo Śrī Sūta: Tras bañarse en el gran tīrtha llamado Maṅgala y quedar libre de impureza, la persona debe proseguir luego hacia el sagrado kṣetra conocido como Ekāntarāmanātha.

Verse 2

तत्र रामो जगन्नाथो जानक्या लक्ष्मणेन च । हनुमत्प्रमुखैश्चापि वानरैः परिवारितः

Allí mora Rāma, Señor del universo, junto con Jānakī y Lakṣmaṇa, y también rodeado por las huestes de vānara encabezadas por Hanumān.

Verse 3

सन्निधत्ते सदा विप्रा लोकानुग्रहकाम्यया । विद्यते पुण्यदा तत्र नाम्ना ह्यमृतवापिका

Él permanece allí siempre, oh brāhmaṇas, por el deseo de otorgar gracia a los mundos. En ese mismo lugar existe un estanque sagrado que concede mérito, célebre con el nombre de Amṛtavāpikā.

Verse 4

तस्यां निमज्जतां नृणां न जरांतकजं भयम् । अस्याममृतवाप्यां यः सश्रद्धं स्नाति मानवः

Para quienes se sumergen en ella, no hay temor nacido de la vejez y de la muerte. Quien, con fe, se baña en esta Amṛtavāpī—

Verse 5

अमृतत्वं भजत्येष शंकरस्य प्रसादतः । महापातकनाशिन्यामस्यां वाप्यां निमज्जताम्

Quien se sumerge en este estanque participa de la inmortalidad por la gracia de Śaṅkara; pues este estanque destruye incluso los grandes pecados de los que en él se bañan.

Verse 6

अमृतत्वं हरो दातुं सन्निधत्ते सदा तटे । ।ऋषय ऊचुः । इयं ह्यमृतवापीति कुतो हेतोर्निगद्यते

Para otorgar la inmortalidad, Hara permanece siempre presente en su orilla. Dijeron los ṛṣis: «¿Por qué razón se la llama Amṛtavāpī, el Estanque del Néctar?»

Verse 7

अस्माकमेतद्ब्रूहि त्वं कृपया व्यासशासित । तथैवामृतनामिन्या वापिकायाश्च वैभवम् । तृप्तिर्न जायतेऽस्माकं त्वद्वचोऽमृतपायिनाम्

Dínoslo, por compasión, oh tú instruido por Vyāsa; y también la maravillosa gloria del estanque que lleva el nombre de «Amṛta». Pues nosotros, que bebemos el néctar de tus palabras, nunca quedamos saciados.

Verse 8

श्रीसूत उवाच । अस्या अमृतनामत्वं वैभवं च मनोहरम्

Śrī Sūta dijo: Hablaré de por qué recibe el nombre de «Amṛta» y de su encantadora grandeza.

Verse 9

प्रवक्ष्यामि विशेषेण शृणुत द्विजसत्तमाः । पुरा हिमवतः पार्श्वे नानामुनिसमाकुले

Lo explicaré con detalle; escuchad, oh los mejores de los brāhmaṇas. Antaño, junto a Himavat, en un lugar concurrido por muchos sabios—

Verse 10

सिद्धचारणगंधर्वदेवकिन्नरसेविते । सिंहव्याघ्रवराहेभमहिषादिसमाकुले

Es frecuentado por Siddhas, Cāraṇas, Gandharvas, Devas y Kinnaras; y rebosa de leones, tigres, jabalíes, elefantes, búfalos y otras criaturas.

Verse 11

तमालतालहिंतालचंपकाशोकसंतते । हंसकोकिलदात्यूहचक्रवाकादिशोभिते

Se extiende con árboles de tamāla, palmeras, hiṃtāla, campaka y aśoka; y se engalana con cisnes, cucos, aves acuáticas, cakravākas y otros.

Verse 12

पद्मेंदीवरकह्लारकुमुदाढ्यसरो वृते । सत्यवाञ्छीलवान्वाग्मी वशी कुंभजसोदरः

Rodeado por un lago rico en lotos, lotos azules, kahlāras y kumudas, allí mora el hermano de Kumbhaja (Agastya): veraz, de noble conducta, elocuente y dueño de sí.

Verse 13

आस्ते तपश्चरन्नित्यं मोक्षार्थी शंकरप्रियः । त्रिकालमर्चयञ्छंभु वन्यैर्मूलफलादिभिः

Allí permanece, practicando austeridades sin cesar—anhelante de liberación y amado de Śaṅkara—adorando a Śambhu tres veces al día con ofrendas del bosque, como raíces y frutos.

Verse 14

आगतान्स्वाश्रमाभ्याशमतिथीन्वन्यभोजनैः । पूजयन्नर्चयन्नग्निं संध्योपासनतत्परः

Honra a los huéspedes que llegan cerca de su āśrama con sencillo alimento del bosque; venera el fuego sagrado y se entrega a la adoración en las sandhyās, los crepúsculos.

Verse 15

गायत्र्यादीन्महामंत्रान्कालेकाले जपन्मुदा । निद्रां परित्यजन्ब्राह्मे मुहूर्ते विष्णुचिंतकः

Con gozo recita, a su debido tiempo, los grandes mantras que comienzan con la Gāyatrī; al levantarse en el brāhma-muhūrta, abandona el sueño y medita en Viṣṇu.

Verse 16

स्नानं कुर्वन्नुषःकाले नमन्संध्यां प्रसन्नधीः । गायत्रीं प्रजपन्विप्राः पूजयन्हरिशंकरौ

Al alba se baña y, con mente serena, se inclina ante la sandhyā; recitando la Gāyatrī, el brāhmaṇa venera a Hari y a Śaṅkara.

Verse 17

वेदाध्यायी शास्त्रपाठी मध्याह्नेऽतिथिपूजकः । श्रोतापुराणपाठानामग्निकार्येष्वतंद्रितः

Estudia el Veda y recita los śāstras; al mediodía honra a los huéspedes; escucha las recitaciones de los Purāṇas y no se fatiga en los deberes del fuego sagrado.

Verse 18

पंचयज्ञपरो नित्यं वैश्वदेवबलिप्रदः । प्रत्यब्दं श्राद्धकृत्पित्रोस्तथान्यश्राद्धकृद्द्विजाः

Siempre dedicado a los cinco grandes yajñas, ofrece el bali de Vaiśvadeva; cada año realiza el śrāddha para sus antepasados, y también los demás śrāddhas prescritos para un dvija.

Verse 19

एवं निनाय कालं स नित्यानुष्ठानतत्परः । तस्यैवं वर्तमानस्य तपश्चरत उत्तमम्

Así transcurrió su tiempo, enteramente dedicado a las observancias diarias; y viviendo de ese modo, su práctica de tapas se volvió supremamente excelente.

Verse 20

सहस्रवर्षाण्यगमञ्च्छंकरासक्तचेतसः । तथापि शंकरो नास्याययौ प्रत्यक्षतां तदा

Con la mente enteramente absorta en Śaṅkara, para él transcurrieron mil años; y aun así, entonces Śaṅkara no le concedió de inmediato su presencia directa y visible.

Verse 21

ततस्त्वगस्त्यभ्रातासौ ग्रीष्मे पंचानिमध्यगः । भास्करं दत्तदृष्टिश्च मौनव्रतसमन्वितः

Entonces el hermano de Agastya emprendió, en el verano, la austeridad en medio de los cinco fuegos, fijando la mirada en el Sol y observando el voto de silencio.

Verse 22

तिष्ठन्कनिष्ठिकांगुल्यां वामपादस्य निश्चलः । ऊर्ध्वबाहुर्निरालंबस्तपस्तेपेऽतिदारुणम्

Permaneciendo inmóvil sobre el meñique del pie izquierdo, con los brazos alzados y sin apoyo alguno, realizó austeridades sumamente terribles.

Verse 23

अथ तस्य प्रसन्नात्मा महादेवो घृणानिधिः । प्रादुरासीत्स्वया दीप्त्या दिशो दश विभासयन्

Entonces Mahādeva, océano de compasión, se complació en él y se manifestó, iluminando con su propio resplandor las diez direcciones.

Verse 24

ततोऽद्राक्षीन्मुनिः शंभुं सांबं वृषभसंस्थि तम् । दृष्ट्वा प्रणम्य तुष्टाव भवानीपतिमीश्वरम्

Entonces el sabio contempló a Śambhu, junto con Ambā, sentado sobre el toro; al verlo, se postró y alabó al Señor, Īśvara, divino consorte de Bhavānī.

Verse 25

मुनिरुवाच । नमस्ते पार्वतीनाथ नीलकंठ महेश्वर । शिव रुद्र महादेव नम स्ते शंभवे विभो

Dijo el sabio: ¡Salve a Ti, Señor de Pārvatī, Maheśvara de garganta azul! Oh Śiva, oh Rudra, oh Mahādeva: a Ti, Śambhu, Señor que todo lo penetra, mi salutación.

Verse 26

श्रीकंठोमापते शूलिन्भगनेत्रहराव्यय । गंगाधर विरूपाक्ष नमस्ते रुद्र मन्यवे

Oh Śrīkaṇṭha, Señor de Umā, portador del tridente; destructor del ojo de Bhaga, el imperecedero. Oh portador del Gaṅgā, Señor de amplia mirada: salutación a Ti, Rudra, de poderosa ira.

Verse 28

अंतकारे कामशत्रो देवदेव जगत्पते । स्वामिन्पशुपते शर्व नमस्ते शतधन्वने । दक्षयक्षविनाशाय स्नायूनां पतये नमः । निचेरवे नमस्तुभ्यं पुष्टानां पतये नमः

Oh aniquilador de la Muerte, enemigo de Kāma, Dios de dioses, Señor del mundo. Oh Soberano, Paśupati, Śarva: salutación a Ti, el que empuña el arco de cien pliegues. Salutación a Ti, destructor del sacrificio de Dakṣa; salutación al Señor de los tendones. Salutación a Ti, Nicerava; salutación al Señor de los bien nutridos y prósperos.

Verse 29

भूयोभूयो नमस्तुभ्यं महादेव कृपालय । दुस्तराद्भवसिंधोर्मां तारयस्व त्रिलोचन

Una y otra vez me inclino ante Ti, Mahādeva, morada de compasión. Oh Señor de tres ojos, hazme cruzar este océano de devenir mundano, tan difícil de atravesar.

Verse 30

अगस्त्यसोदरेणैवं स्तुतः शंभुरभाषत । प्रीणयन्वचसा स्वेन कुंभजस्यानुजं मुनिम्

Así, alabado por el hermano de Agastya, Śambhu habló, deleitando con sus propias palabras al sabio, el hermano menor de Kumbhaja (Agastya).

Verse 31

ईश्वर उवाच । कुंभजानुज वक्ष्यामि मुक्त्युपायं तवानघ । सेतुमध्ये महातीर्थं गंधमादनपर्वते

Dijo Īśvara: «Oh hermano menor de Kumbhaja (Agastya), oh inmaculado: ahora te declararé el medio para la liberación. En medio de Setu hay un gran tīrtha, en el monte Gandhamādana.»

Verse 32

मंगलाख्यस्य तीर्थस्य नातिदूरेण वर्तते । तत्र गत्वा कुरु स्नानं ततो मुक्तिमवाप्स्यसि

«No está lejos del tīrtha llamado Maṅgala. Ve allí y realiza el baño sagrado; entonces alcanzarás la liberación.»

Verse 33

तत्तीर्थसेवनान्नान्योमोक्षो पायो लघुस्तव । न हि तत्तीर्थवैशिष्ट्यं वक्तुं शक्यं मयापि च

«Para ti no hay medio más fácil de liberación que servir a ese mismo tīrtha. En verdad, ni siquiera yo puedo describir por completo la singular excelencia de ese lugar sagrado.»

Verse 34

संदेहो नात्र कर्तव्यस्त्वयाद्य मुनिसत्तम । तस्मात्तत्रैव गच्छ त्वं यदीच्छसि भवक्षयम्

«Oh el mejor de los sabios, no debes albergar duda alguna aquí. Por eso ve a ese mismo lugar, si deseas el fin del devenir mundano (saṃsāra).»

Verse 35

इत्युक्त्वा भगवानीशस्तत्रैवांतरधीयत । ततो देवस्य वचनादगस्त्यस्य सहोदरः

Habiendo dicho esto, el Bienaventurado Señor Īśa desapareció allí mismo. Entonces, conforme al mandato de la Deidad, el hermano de Agastya se puso en camino.

Verse 36

गत्वा सेतुं समुद्रे तु गंधमादनपर्वते । ईश्वरणैव गदितं तीर्थं तच्छीघ्रमासदत्

Habiendo ido a Setu en el mar, y al monte Gandhamādana, llegó pronto a aquel tīrtha que el mismo Īśvara había proclamado.

Verse 37

तत्र तीर्थे महापुण्ये स्नातानां मुक्तिदायिनि । एकांतरामनाथाख्ये क्षेत्रालंकरणे शुभे

Allí, en aquel tīrtha de grandísimo mérito, que otorga mokṣa a quienes se bañan, en el auspicioso lugar llamado Ekāntarāmanātha, ornamento del sagrado kṣetra,

Verse 38

सस्नौ नियमपूर्वं स त्रीणि वर्षाणि वै द्विजः । ततश्चतुर्थवर्षे तु समाधिस्थो महामुनिः

Aquel dvija se bañó allí, conforme a votos y disciplina, durante tres años completos. Luego, en el cuarto año, el gran muni entró en samādhi.

Verse 39

ब्रह्मनाड्या प्राणवायुं मूर्द्धन्यारोप्ययोगतः । प्राणान्निर्गमयामास ब्रह्मरंध्रेण तत्र सः

Allí, mediante disciplina yóguica, elevó el prāṇa por la brahma-nāḍī hasta la coronilla, e hizo partir los prāṇas por el brahma-randhra.

Verse 41

विनष्टाशेषदुःखस्य तत्तीर्थस्नानवैभवात् । मृतत्वमभूद्यस्मादगस्त्यानुजजन्मनः

Por la majestuosa eficacia del baño en ese mismo tīrtha, quedaron destruidos por completo todos sus sufrimientos; y así, el nacido como hermano menor de Agastya alcanzó la muerte, la partida final del cuerpo.

Verse 42

ततो ह्यमृतवापीतिप्रथाऽस्यासीन्मुनीश्वराः । अत्र तीर्थे नरा ये तु वर्षत्रयमतंद्रिताः

Por ello, oh señores entre los sabios, este lugar sagrado llegó a ser célebre con el nombre de “Amṛtavāpī”. Aquellos hombres que, en este tīrtha, cumplen sus observancias con diligencia durante tres años—

Verse 43

स्नानं कुर्वंति ते सत्यममृतत्वं प्रयांति हि । एवं त्वमृतवापीति प्रथा तद्वैभवं तथा । युष्माकं कथितं विप्राः किंभूयः श्रोतुमिच्छथ

Quienes se bañan aquí alcanzan en verdad la inmortalidad. Así surgió la fama de este lugar como “Amṛtavāpī”, y tal es ciertamente su potencia divina. Ya os lo he dicho, oh brāhmaṇas: ¿qué más deseáis oír?

Verse 44

ऋषय ऊचुः । एकांतरामनाथाख्या तस्य क्षेत्रस्य वै मुने

Los ṛṣis dijeron: “Oh sabio, hay un lugar llamado Ekāntarāmanātha, que pertenece ciertamente a ese sagrado kṣetra—”

Verse 45

कथं समागता सूत वक्तुमेतत्त्वमर्हसि । अस्माकं मुनिशार्दूल तच्छुश्रूषातिभूयसी

“Oh Sūta, ¿cómo llegó a estar allí? Tú eres digno de explicarlo. Oh tigre entre los sabios, nuestro anhelo de oírlo se ha vuelto inmenso.”

Verse 46

श्रीसूत उवाच । पुरा दाशरथी रामः ससुग्रीवभिभीषणः । लक्ष्मणेन युतो भ्रात्रा मंत्रज्ञेन हनूमता

Śrī Sūta dijo: Antaño, Rāma, hijo de Daśaratha—junto con Sugrīva y Vibhīṣaṇa—acompañado por su hermano Lakṣmaṇa y por Hanūmān, diestro en el consejo—

Verse 47

वानरैर्बध्यमाने तु सेतावंबुधिमध्यतः । चिंतयन्मनसा सीतामेकांते सममंत्रयत्

Mientras los vānaras levantaban el puente en medio del océano, Rāma—guardando a Sītā en su corazón—celebró consejo en secreto, apartado en soledad.

Verse 48

तेषु मंत्र यमाणेषु रावणादिवधं प्रति । उल्लोलतरकल्लोलो जुघोष जलधिर्भृशम्

Mientras deliberaban sobre la muerte de Rāvaṇa y de los demás, el océano bramó con fiereza, y sus olas se alzaron y se arremolinaron en tumulto.

Verse 49

अर्णवस्य महाभीमे जृंभमाणे महाध्वनौ । अन्योन्यकथितां वार्तां नाशृण्वंस्ते परस्परम्

Cuando el temible océano, hinchándose, alzó un estruendo enorme, no podían oírse unos a otros, aunque se hablaran entre sí.

Verse 50

ततः किंचिदिव क्रुद्धो भृकुटीकुटिलेक्षणः । भ्रूभंगलीलया रामो नियम्य जलधिं तदा

Entonces Rāma, como si se irritara levemente, con la mirada afilada por el ceño fruncido, contuvo al océano en ese instante tan sólo con el juego de contraer las cejas.

Verse 51

न्यमंत्रयत विप्रेंद्रा राक्षसानां वधं प्रति । एकांतेऽमंत्रयत्तत्र तैः सार्धं राघवो यतः

Oh el más excelso de los brāhmaṇas, entonces consultó acerca de la destrucción de los rākṣasas; allí, en secreto, Rāghava celebró consejo junto con ellos.

Verse 52

एकांतरामनाथाख्यं तत्क्षेत्रमभवद्विजाः । सोयं नियमितो वार्धी रामभ्रूभंगलीलया

Oh brāhmanes, aquella región sagrada llegó a ser conocida como el kṣetra de Ekāntarāmanātha. Aquí mismo el océano fue contenido y refrenado por el gesto juguetón del entrecejo de Rāma.

Verse 53

अद्यापि निश्चलजलस्तत्प्रदेशेषु दृश्यते । एकांतरामनाथाख्यं तदेतत्क्षेत्रमुत्तमम्

Aún hoy, en esos mismos parajes, las aguas se ven quietas e inmóviles. Éste, en verdad, es el supremo lugar sagrado llamado Ekāntarāmanātha.

Verse 54

आगत्यामृतवाप्यां च स्नात्वा नियमपूर्वकम् । रामादीनपि सेवंते ते सर्वे मुक्तिमाप्नुयुः

Habiendo venido aquí y bañándose en la Amṛta-vāpī con las debidas observancias, adoran a Rāma y a las demás manifestaciones divinas; todos ellos alcanzan la liberación.

Verse 55

अद्वैतविज्ञानविवेकशून्या विरक्तिहीनाश्च समाधि हीनाः । यागाद्यनुष्ठानविवर्जिताश्च स्नात्वात्र यास्यंत्यमृतं द्विजेंद्राः

Oh el mejor de los brāhmanes, aun quienes carecen de discernimiento de la sabiduría no dual, quienes no tienen desapego ni samādhi, y quienes están privados de ritos como los sacrificios—con sólo bañarse aquí, llegarán al Estado Inmortal.