Adhyaya 10

Verse 1

श्रीसूत उवाच । वेतालवरदे तीर्थे नरः स्नात्वा द्विजोत्तमाः । ततः शनैःशनैर्गच्छेद्गन्धमादनपर्वतम्

Śrī Sūta dijo: Oh los mejores de los dos veces nacidos, tras bañarse un hombre en el Tīrtha de Vētālavarada, debe luego avanzar poco a poco hacia el monte Gandhamādana.

Verse 2

योंऽबुधौ सेतुरूपेण वर्तते गन्धमादनः । स मार्गो ब्रह्मलोकस्य विश्वकर्त्रा विनिर्मितः

Ese Gandhamādana que se alza en el océano en forma de puente: ése es el camino hacia Brahmaloka, construido por el Creador del universo.

Verse 3

लक्षकोटिसहस्राणि सरांसि सरितस्तथा । समुद्राश्च महापुण्या वनान्यप्याश्रमाणि च

Hay cientos de miles y hasta crores de lagos, y asimismo ríos; también océanos, supremamente sagrados; y bosques igualmente, junto con ermitas.

Verse 4

पुण्यानि क्षेत्रजातानि वेदारण्या दिकानि च । मुनयश्च वसिष्ठाद्या सिद्धचारणकिन्नराः

Hay campos sagrados (kṣetra) y ‘bosques del Veda’ en todas las direcciones; y sabios, comenzando por Vasiṣṭha, junto con Siddhas, Cāraṇas y Kinnaras.

Verse 5

लक्ष्म्या सह धरण्या च भगवान्मधुसूदनः । सावित्र्या च सरस्वत्या सहैव चतु राननः

Allí está Bhagavān Madhusūdana (Viṣṇu) junto con Lakṣmī y Dharaṇī (la Tierra); y también Caturānana (Brahmā), juntamente con Sāvitrī y Sarasvatī.

Verse 6

हेरंबः षण्मुखश्चैव देवाश्चेंद्रपुरोगमाः । आदित्यादिग्रहाश्चैव तथाष्टौ वसवो द्विजाः

Allí están Heraṃba (Gaṇeśa) y Ṣaṇmukha (Skanda), y los dioses encabezados por Indra; los astros celestes comenzando por los Ādityas, y asimismo los ocho Vasus, oh dos veces nacido.

Verse 7

पितरोलोकपालाश्च तथान्ये देवता गणाः । महापातकसंघानां नाशने लोकपावने

Allí están los Pitṛs (ancestros), los Lokapālas (guardianes de los mundos) y otras huestes de deidades, en ese purificador de los mundos que destruye multitudes de grandes pecados.

Verse 9

दिवानिशं वसंत्यत्र पर्वते गंधमादने । अत्र गौरी सदा तुष्टा हरेण सह वर्तते । अत्र किन्नरकांतानां क्रीडा जागर्ति नित्यशः । तस्य दर्शनमात्रेण बुद्धिसौख्यं नृणां भवेत्

Día y noche moran allí, en el monte Gandhamādana. Allí Gaurī permanece siempre complacida, habitando junto a Hara (Śiva). Allí el juego de las amadas de los Kinnaras está siempre despierto. Con sólo contemplar ese monte, los hombres alcanzan sosiego y dicha de mente y entendimiento.

Verse 10

तन्मूर्धनि कृतावासाः सिद्धचारणयोषितः । पूजयंति सदा कालं शंकरं गिरिजापतिम्

En su cumbre habitan las mujeres de los Siddhas y de los Cāraṇas; y en todo tiempo adoran a Śaṅkara, el Señor de Girijā (Pārvatī).

Verse 11

कोटयो ब्रह्महत्यानामगम्यागमकोटयः । अंगलग्नैर्विनश्यंति गन्धमादनमारुतैः

Crores de pecados como la brahmahatyā, y crores incontables de otras transgresiones prohibidas—aunque se adhieran al propio cuerpo—son destruidos por los vientos de Gandhamādana.

Verse 12

असावुल्लोलकल्लोले तिष्ठन्मध्ये महांबुधौ । आसीन्मुनिगणैः सेव्यः पुरा वै गन्धमादनः

Este Gandhamādana, erguido en medio del gran océano de olas que se arremolinan y se alzan, fue antaño un lugar venerado y frecuentado por multitudes de sabios.

Verse 13

ततो नलेन सेतौ तु बद्धे तन्मध्यगोचरः । रामाज्ञयाखिलैः सेव्यो बभूव मनुजैरपि

Luego, cuando Nala construyó el Setu, este (monte) quedó al alcance del paso en medio de aquel camino; y por mandato de Rāma llegó a ser un lugar que todos debían visitar y honrar, incluso los seres humanos.

Verse 14

सेतुरूपं गिरिं तं तु प्रार्थयेद्गंधमादनम् । क्षमाधर महापुण्य सर्वदेवनमस्कृत

Entonces debe orar al monte Gandhamādana, que tiene la forma del Setu: «Oh sustentador de la tierra, oh de gran mérito, oh venerado por todos los dioses».

Verse 15

विष्ण्वा दयोऽपि ये देवास्सेवंते श्रद्धया सह । तं भवंतमहं पद्भ्यामाक्रमामि नगोत्तम

«Aun los dioses —Viṣṇu y los demás— te sirven con fe. Y sin embargo yo, oh el mejor de los montes, te piso con mis pies».

Verse 16

क्षमस्व पादघातं मे दयया पापचेतसः । त्वन्मूर्द्धनि कृतावासं शंकरं दर्शयस्व मे

«Perdona, por compasión, mi pisada, nacida de una mente pecadora. Muéstrame a Śaṅkara, que ha hecho morada en tu cumbre».

Verse 17

प्रार्थयित्वा नरस्त्वेवं सेतुरूपं नगोत्तमम् । ततो मृदुपदं गच्छेत्पावनं गन्धमादनम्

Habiendo orado así al mejor de los montes, que tiene la forma del Setu, la persona debe avanzar luego con pasos suaves hacia el purificador Gandhamādana.

Verse 18

अब्धौ तत्र नरः स्नात्वा पर्वते गन्धमादने । पिंडदानं ततः कुर्यादपि सर्षपमात्रकम्

Allí, tras bañarse en el océano y (después) ir al monte Gandhamādana, la persona debe realizar la ofrenda de piṇḍa, aunque sea tan pequeña como un grano de mostaza.

Verse 19

तृप्तिं प्रयांति पितरस्तस्य यावद्युगक्षयः । शमीदलसमानान्वा दद्यात्पिंडान्पितॄन्प्रति

Sus antepasados alcanzan satisfacción hasta el fin de la era. O bien, ofrézcanse piṇḍas a los Pitṛs, cada uno del tamaño de una hoja de śamī.

Verse 21

सर्वतीर्थोत्तमं पुण्यं नाम्ना पापविनाशनम् । अस्ति पुण्यतमं विप्राः पवित्रे गन्धमादने

Oh brāhmaṇas, en el sagrado Gandhamādana existe un tīrtha de mérito supremo, el mejor de todos los vados sagrados, célebre con el nombre de «Pāpavināśana», el Destructor de los pecados.

Verse 22

यस्य संस्मरणादेव गर्भवासो न विद्यते । तत्प्राप्य तु नरः स्नायात्स्वदे हमलनाशनम् । तत्र स्नानान्नरो याति वैकुण्ठं नात्र संशयः

Con sólo recordarlo, ya no hay de nuevo morada en el vientre. Habiendo llegado allí, el hombre debe bañarse para destruir la impureza de su propio cuerpo; por el baño en ese lugar, el hombre va a Vaikuṇṭha: de esto no hay duda.

Verse 23

ऋषय ऊचुः । सूत पापविनाशाख्य तीर्थस्य ब्रूहि वैभवम् । व्यासेन बोधितस्त्वं हि वेत्सि सर्वं महामुने

Los ṛṣis dijeron: Oh Sūta, dinos la grandeza del tīrtha llamado Pāpavināśana. Pues has sido instruido por Vyāsa, y así, oh gran sabio, lo sabes todo.

Verse 24

श्रीसूत उवाच । ब्रह्माश्रमपदे वृत्तां पार्श्वे हिमवतः शुभे । वक्ष्यामि ब्राह्मणश्रेष्ठा युष्माकं तु कथां शुभाम्

Śrī Sūta dijo: Oh los mejores de los brāhmaṇas, os relataré una historia auspiciosa ocurrida en el sagrado Brahmāśrama, en la bendita ladera del Himavat.

Verse 25

अस्याश्रमपदं पुण्यं ब्रह्माश्रमपदे शुभे । नानावृक्षगणाकीर्णं पार्श्वे हिमवतः शुभे

Aquel lugar de ermita—santo y auspicioso, llamado Brahmāśrama—se alzaba en el lado bendito del Himavat, colmado de multitudes de árboles de muchas clases.

Verse 26

वहुगुल्मलताकीर्णं मृगद्विपनिषेवितम् । सिद्धचारणसंघुष्टं रम्यं पुष्पितकाननम्

Estaba espeso de muchos arbustos y enredaderas, frecuentado por ciervos y elefantes; resonante con los Siddhas y los Cāraṇas, un bosque encantador cuajado de flores.

Verse 27

वृतिभिर्बहुभिः कीर्णं तापसैरुशोभितम् । ब्राह्मणैश्च महाभागैः सूर्यज्वलनसंनिभैः

Estaba rodeado de muchos cercados y embellecido por ascetas; y también por afortunados Brāhmaṇas, radiantes como el sol en llamas.

Verse 28

नियमव्रतसं पन्नैः समाकीर्णं तपस्विभिः । दीक्षितैर्यागहेतोश्च यताहारैः कृतात्मभिः

Estaba colmado de ascetas dotados de disciplinas y votos sagrados—dīkṣitas por causa del yajña—dueños de sí, moderados en el alimento y de espíritu dominado.

Verse 29

वेदाध्ययनसंपन्नैर्वैदिकैः परिवेष्टितम् । वर्णिभिश्च गृहस्थैश्च वानप्रस्थैश्च भिक्षुभिः

Estaba rodeado por hombres védicos, consumados en el estudio de los Vedas; junto con brahmacārins, gṛhasthas, vānaprasthas y bhikṣus.

Verse 30

स्वाश्रमाचारनिरतैः स्ववर्णोक्तविधायिभिः । वालखिल्यैश्च मुनिभिः संप्राप्तैश्च मरीचिभिः

Allí, en aquel eremitorio, había sabios entregados a los deberes de sus propios āśramas y que cumplían fielmente los ritos prescritos para sus respectivos varṇas; también estaban presentes los Vālakhilyas, y Marīci y otros más habían llegado.

Verse 31

तत्राश्रमे पुरा कश्चिच्छूद्रो दृढमतिर्द्विजाः । साहसी ब्राह्मणाभ्याशमाजगाम मुदान्वितः

Oh, dos veces nacidos, antaño en aquel eremitorio hubo un Śūdra llamado Dṛḍhamati; audaz por naturaleza, llegó gozoso a las cercanías de los brahmanes.

Verse 32

आगतो ह्याश्रमपदं पूजितश्च तपस्विभिः । नाम्ना दृढमतिः शूद्रः साष्टांगं प्रणनाम वै

Al llegar al recinto del eremitorio, fue honrado por los ascetas. Aquel Śūdra, llamado Dṛḍhamati, se postró entonces por completo, con la reverencia de los ocho miembros.

Verse 33

तान्स दृष्ट्वा मुनिगणान्देवकल्पान्महौजसः । कुर्वतो विविधान्यज्ञान्संप्रहृष्य स शूद्रकः

Al ver a aquellas compañías de munis, semejantes a dioses y resplandecientes por su gran poder espiritual, realizando diversos yajñas, aquel Śūdra se llenó de júbilo.

Verse 34

अथास्य बुद्धिरभवत्तपःकर्तुमनुत्तमम् । ततोऽब्रवीत्कुलपतिं मुनिमागत्य तापसम्

Entonces surgió en él el pensamiento de emprender una austeridad sin igual. Por ello, acercándose al kulapati, el muni que era cabeza del eremitorio, el asceta, le habló.

Verse 35

दृढमतिरुवाच । तपोधन नमस्तेऽस्तु रक्ष मां करुणानिधे । तव प्रसादादिच्छामि धर्मं चर्तुं द्विजर्षभ

Dṛḍhamati dijo: «Oh tesoro de austeridad, a ti sean mis salutaciones. Protégeme, océano de compasión. Por tu gracia deseo practicar el dharma, oh toro entre los dos veces nacidos».

Verse 36

तस्मादभिगतं मां त्वं यागे दीक्षय सुव्रत । ब्रह्मन्नवरवर्णोऽहं शूद्रो जात्यास्मि सत्तम

«Por eso, ya que he venido a ti, iníciame para un yajña, oh hombre de excelentes votos. Oh brahmán, soy del varṇa más bajo; por nacimiento soy un Śūdra, oh noble.»

Verse 37

शुश्रूषां कर्तुमिच्छामि प्रपन्नाय प्रसीद मे । एवमुक्ते तु शूद्रेण तमाह ब्राह्मणस्तदा

«Deseo prestar servicio; sé propicio conmigo, que me he refugiado.» Dicho esto por el Śūdra, el brahmán entonces le respondió.

Verse 38

कुलपतिरुवाच । यागे दीक्षयितुं शक्यो न शूद्रो हीनजन्मभाक् । श्रूयतां यदि ते बुद्धिः शुश्रूषानिरतो भव

El kulapati dijo: «Un Śūdra, por ser de nacimiento inferior (según la norma vigente), no es apto para ser iniciado en un sacrificio. Pero escucha: si de veras tienes esa determinación, entrégate al servicio.»

Verse 39

उपदेशो न कर्तव्यो जातिहीनस्य कर्हिचित् । उपदेशे महान्दोष उपाध्यायस्य विद्यते

«Nunca debe darse instrucción (upadeśa) a quien es tenido por ‘falto de estatus de jāti’ según la norma ritual-social. Si se da instrucción, se dice que una grave falta recae sobre el maestro.»

Verse 40

नाध्यापयेद्बुधः शूद्रं तथा नैव च याजयेत् । न पाठयेत्तथा शूद्रं शास्त्रं व्याकरणादिकम्

El sabio no debe enseñar a un Śūdra, ni tampoco oficiar sacrificios para él. Del mismo modo, no debe hacer que un Śūdra estudie los śāstras, como la gramática y disciplinas afines.

Verse 41

काव्यं वा नाटकं वापि तथालंकारमेव च । पुराणमितिहासं च शूद्रं नैव तु पाठयेत्

Tampoco debe hacerse que un Śūdra estudie poesía, teatro o tratados de ornamento literario; ni (debe enseñársele) los Purāṇas y los Itihāsas.

Verse 42

यदि चोपदिशेद्विप्रः शूद्रं चैतानि कर्हिचित् । त्यजेयुर्ब्राह्मणा विप्रं तं ग्रामाद्ब्रह्मसंकुलात्

Si alguna vez un Brāhmaṇa enseñara estas materias a un Śūdra, entonces los Brāhmaṇas deben expulsar a ese Brāhmaṇa de la aldea, de ese lugar colmado de santidad védica.

Verse 43

शूद्राय चोपदेष्टारं द्विजं चंडालवत्त्यजेत् । शूद्रं चाक्षरसंयुक्तं दूरतः परिवर्जयेत्

A un dos veces nacido que instruya a un Śūdra se le debe desechar como si fuera un Caṇḍāla. Y a un Śūdra que se haya unido a las letras (al estudio) se le debe evitar desde lejos.

Verse 44

अतः शुश्रूष भद्रं ते ब्राह्मणाञ्छ्रद्धया सह । शूद्रस्य द्विजशुश्रूषा मन्वादिभिरुदीरिता

Por tanto, para tu bien, sirve a los brāhmaṇas con fe y reverencia. Para el śūdra, el servicio a los dos veces nacidos es proclamado como recta conducta por Manu y otras autoridades.

Verse 45

नहि नैसर्गिकं कर्म परित्यक्तुं त्वमर्हसि । एवमुक्तस्तु मुनिना स शूद्रोऽचिंतयत्तदा

«No debes abandonar tu deber natural y asignado». Así amonestado por el sabio, aquel Śūdra entonces meditó profundamente.

Verse 46

किं कर्तव्यं मया त्वद्य व्रते श्रद्धा हि मे पुरा । यथा स्यान्मम विज्ञानं यतिष्येऽहं तथाद्य वै

(Pensó:) «¿Qué debo hacer hoy? En otro tiempo tuve verdadera fe en el voto. Para que en mí nazca el entendimiento, me esforzaré conforme a ello—hoy mismo.»

Verse 47

इति निश्चित्य मनसा शूद्रो दृढमतिस्तदा । गत्वाश्रमपदाद्दूरं कृतवानुटजं शुभम्

Así resuelto en su mente, el Śūdra, firme en su determinación, se alejó del lugar del āśrama y edificó una choza auspiciosa.

Verse 48

तत्र वै देवतागारं पुण्यान्यायतनानिच । पुष्पारामादिकं चापि तटाकखननादिकम्

Allí estableció un santuario para la deidad y otras moradas sagradas; también dispuso jardines de flores y emprendió obras como la excavación de un estanque.

Verse 49

श्रद्धया कारयामास तपःसिद्ध्यर्थमात्मनः । अभिषेकांश्च नियमानुपवासादिकानपि

Con fe hizo realizar todo ello para la perfección de sus austeridades; y también observó abhiṣekas, disciplinas (niyamas) y ayunos, y otras prácticas.

Verse 50

बलिं च कृत्वा हुत्वा च दैवतान्यभ्यपूजयत् । संकल्पनियमोपेतः फलाहारो जितेंद्रियः

Habiendo ofrecido el bali y realizado el homa, veneró debidamente a las deidades. Firme en su sagrado propósito y en sus observancias, viviendo sólo de frutos, mantuvo los sentidos bajo dominio.

Verse 51

नित्यं कंदैश्च मूलैश्च पुष्पैरपि तथा फलैः । अतिथीन्पूजयामास यथावत्समुपागतान्

Cada día, con bulbos, raíces, flores y también frutos, honraba a los huéspedes que llegaban, atendiéndolos debidamente conforme al dharma.

Verse 52

एवं हि सुमहान्कालो व्यतिचक्राम तस्य वै । अथाश्रममगात्तस्य सुमतिर्नाम नामतः

Así transcurrió para él un tiempo muy largo. Entonces llegó a su ermita un sabio, conocido por nombre como Sumati.

Verse 53

द्विजो गर्गकुलोद्भूतः सत्यवादी जितेंद्रियः । स्वागतेन मुनिं पूज्य तोषयित्वा फलादिकैः

Un dvija, nacido del linaje de Garga—veraz y dueño de sí—dio la bienvenida al sabio, lo honró y lo complació con frutos y otras ofrendas sencillas.

Verse 54

कथयन्वै कथाः पुण्याः कुशलं पर्यपृच्छत । इत्थं सप्रणिपाताद्यैरुपचारैस्तु पूजितः

Relató historias sagradas, dadoras de mérito, y preguntó por el bienestar del sabio. Así fue honrado el sabio con atenciones que comenzaban con la reverente postración y otros servicios.

Verse 55

आशीर्भिरभिनंद्यैनं प्रतिगृह्य च सत्क्रियाम् । तमापृछ्य प्रहृष्टाप्मा स्वाश्रमं पुनराययौ

Bendiciéndolo con auspiciosas bendiciones y aceptando la respetuosa hospitalidad, el sabio se despidió de él y, con el corazón jubiloso, volvió de nuevo a su propio āśrama.

Verse 56

एवं दिनेदिने विप्रः शूद्रेस्मिन्पक्षपातवान् । आगच्छदाश्रमं तस्य द्रष्टुं तं शूद्रयोनिजम्

Así, día tras día, el brāhmaṇa—mostrando inclinación por aquel śūdra—seguía yendo a su āśrama para ver a ese hombre nacido en linaje de śūdra.

Verse 57

बहुकालं द्विजस्याभूत्संसर्गः शूद्रयोनिना । स्नेहस्य वशमापन्नः शूद्रोक्तं नातिचक्रमे

Durante mucho tiempo, el dos veces nacido mantuvo estrecha compañía con el hombre de nacimiento śūdra. Dominado por el afecto, no traspasó lo que el śūdra decía, sino que se conformó a ello.

Verse 58

अथागतं द्विजं शूद्रः प्राह स्नेहवशीकृतम् । हव्यकव्यविधानं मे कृत्स्नं ब्रूहि मुनीश्वर

Entonces el śūdra habló al dvija, ya sometido al poder del afecto: «Oh señor entre los munis, dime por completo el rito de las ofrendas: el havya para los devas y el kavya para los antepasados».

Verse 59

पितृकार्यविधानार्थं देवकार्यार्थमेव च । मंत्रानुपदिश त्वं मे महालयविधिं तथा

«Para establecer los ritos debidos a los pitṛs y asimismo los ritos debidos a los devas, enséñame los mantras; y también el debido procedimiento de la observancia de Mahālaya».

Verse 60

अष्टकाश्राद्धकृत्यं च वैदिकं यच्च किंचन । सर्वमेतद्रहस्यं मे ब्रूहि त्वं वै गुरुर्मतः

Enséñame los principios secretos de los ritos del Aṣṭakā-Śrāddha y cuanto haya de védico. Dímelo todo, pues eres tenido por mi gurú.

Verse 61

एवमुक्तः स शूद्रेण सर्वमेतदुपादिशत् । कारयामास तस्यायं पितृकार्यादिकं तथा

Así interpelado por el Śūdra, el dos veces nacido le enseñó todo aquello; y también le hizo realizar los ritos para los antepasados y los demás deberes conexos.

Verse 62

पितृकार्ये कृते तेन विसृष्टः स द्विजो गतः । अथ दीर्घेण कालेन पोषितः शूद्रयोनिना

Cuando él hubo cumplido los ritos para los antepasados, aquel dos veces nacido fue despedido y se marchó. Luego, tras largo tiempo, fue sustentado en un nacimiento de Śūdra.

Verse 63

त्यक्तो विप्रगणैः सोऽयं पंचत्वमगमद्द्विजः । वैवस्वतभटैर्नीत्वा पातितो नरकेष्वपि

Abandonado por la comunidad de los brāhmaṇas, este dos veces nacido llegó a la muerte. Llevado por los servidores de Yama, fue arrojado también a los infiernos.

Verse 64

कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च । भुक्त्वा क्रमेण नरकांस्तदंते स्था वरोऽभवत्

Tras padecer, en debido orden, los infiernos por miles de crores de kalpas y por cientos de crores de kalpas, al término de ello se convirtió en un sthāvara, un ser inmóvil.

Verse 65

गर्दभस्तु ततो जज्ञे विड्वराहस्ततः परम् । जज्ञेऽथ सारमेयोऽसौ पश्चाद्वायसतां गतः

Entonces nació como asno; después, como un jabalí que se alimenta de inmundicias. Luego nació como perro; y más tarde entró en el estado de cuervo.

Verse 66

अथ चंडालतां प्राप शूद्रयोनिमगात्ततः । गतवान्वैश्यतां पश्चात्क्षत्रियस्तदनंतरम्

Luego alcanzó la condición de Caṇḍāla; después entró en un nacimiento de Śūdra. Más tarde obtuvo la condición de Vaiśya, e inmediatamente después (nació) como Kṣatriya.

Verse 67

प्रबलैर्बाध्यमानोऽसौ ब्राह्मणो वै तदाऽभवत् । उपनीतः स पित्रा तु वर्षे गर्भाष्टमे द्विजः

Oprimido por poderosas fuerzas (del destino), entonces en verdad llegó a ser un Brāhmaṇa. Aquel dos veces nacido fue investido con el cordón sagrado por su padre en el octavo año desde la concepción.

Verse 68

वर्तमानः पितुर्गेहे स्वाचाराभ्यासतत्परः । गच्छन्कदाचिद्गहने गृहीतो ब्रह्मरक्षसा

Viviendo en la casa de su padre y entregado a practicar la recta conducta, una vez, al caminar por un bosque espeso, fue apresado por un Brahmarākṣasa.

Verse 69

रुदन्भ्रमन्स्खल न्मूढः प्रहसन्विलपन्नसौ । शश्वद्धाहेति च वदन्वैदिकं कर्म सोऽत्यजत्

Llorando, dando tumbos y tropezando en su confusión—ora riendo, ora lamentándose—repitiendo sin cesar: «¡Arde! ¡Arde!», abandonó el cumplimiento de los deberes védicos.

Verse 70

दृष्ट्वा सुतं तथाभूतं पिता दुःखेन पीडितः । सुतमादाय च स्नेहा दगस्त्यं शरणं ययौ

Al ver a su hijo en tan terrible estado, el padre, oprimido por el dolor, lo tomó con amor y acudió a Agastya en busca de amparo.

Verse 71

भक्त्या मुनिं प्रणम्यासौ पिता तस्य सुतस्य वै । तस्मै निवेदयामास स्वपुत्रस्य विचेष्टितम्

Con devoción, aquel padre se postró ante el sabio y le expuso la extraña y perturbadora conducta de su propio hijo.

Verse 72

अब्रवीच्च तदा विप्रः कुम्भजं मुनिपुंगवम् । एष मे तनयो ब्रह्मन्गृहीतो ब्रह्मरक्षसा

Entonces el brāhmaṇa habló a Kumbhaja, el más excelso de los sabios: «Oh venerable, este hijo mío ha sido apresado por un brahma-rākṣasa».

Verse 73

सुखं न भजते ब्रह्मन्रक्ष तं करुणादृशा । नास्ति मे तनयोऽ प्यन्यः पितॄणामृणमुक्तये

«Oh venerable, no halla dicha alguna; protégelo con tu mirada compasiva. No tengo otro hijo por el cual pueda librarme de la deuda debida a los antepasados».

Verse 74

अस्य पीडाविनाशार्थमुपायं ब्रूहि कुम्भज । त्वत्समस्त्रिषु लोकेषु तपःशीलो न विद्यते

«Oh Kumbhaja, dime el medio para destruir esta aflicción. En los tres mundos no hay nadie igual a ti en austeridad y recta disciplina».

Verse 75

अग्रणीः शिवभक्तानामुक्तस्त्वं हि महर्षिभिः । त्वां विनास्य परित्राणं न मेपुत्रस्य विद्यते

Los grandes ṛṣis te han proclamado el primero entre los devotos de Śiva. Sin ti, no hallo amparo alguno para mi hijo.

Verse 76

पित्रे कृपां कुरुष्व त्वं दयाशीला हि साधवः । श्रीसूत उवाच । एवमुक्तस्तदा तेन कुम्भजो ध्यानमास्थितः

Ten compasión de un padre, pues los virtuosos son por naturaleza misericordiosos. Dijo Sūta: Así interpelado por él, Kumbhaja (Agastya) entró entonces en meditación.

Verse 77

ध्यात्वा तु सुचिरं कालमब्रवीद्ब्राह्मणं ततः । अगस्त्य उवाच । पूर्वजन्मनि ते पुत्रो ब्राह्मणोऽयं महामते

Tras meditar largo tiempo, habló entonces al brāhmaṇa. Dijo Agastya: «Oh sabio, en una vida anterior este hijo tuyo fue un brāhmaṇa».

Verse 78

सुमतिर्नाम विप्रोऽयं मतिं शूद्राय वै ददौ । कर्माणि वैदिकान्येष सर्वाण्युपदि देश वै

Este brāhmaṇa se llamaba Sumati. Transmitió el saber sagrado a un śūdra e incluso le instruyó en todos los ritos védicos.

Verse 79

अतोऽयं नरकान्भुक्त्वा कल्पकोटिसहस्रकम् । जातो भुवि तदंतेषु स्थावरादिषु योनिषु

Por ello padeció los infiernos durante miles de crores de kalpas; y después, nació en la tierra en vientres de seres inmóviles y en otros nacimientos inferiores.

Verse 80

इदानीं ब्राह्मणो जातः कर्मशेषेण ते सुतः । यमेन प्रेषितेनात्र गृहीतो ब्रह्मरक्षसा

Ahora tu hijo ha nacido como brāhmaṇa por el residuo de su karma pasado; pero aquí ha sido apresado por un Brahmarākṣasa enviado por Yama.

Verse 81

क्रूरेण पातकेनाद्धा पूवजन्मकृतेन वै । उपायं ते प्रवक्ष्यामि ब्रह्मरक्षोविनाशने

En verdad, por un pecado cruel cometido en un nacimiento anterior, te declararé el medio para destruir a ese Brahmarākṣasa.

Verse 82

शृणुष्व श्रद्धया युक्तः समाधाय च मानसम् । दक्षिणांभोनिधौ विप्र सेतुरूपो महागिरिः

Escucha con fe, aquietando y concentrando la mente: en el océano del sur, oh brāhmaṇa, se alza una gran montaña con forma de puente (Setu).

Verse 83

वर्तते दैवतैः सेव्यः पावनो गन्धमादनः । तस्योपरि महातीर्थं नाम्ना पापविनाशनम्

Allí se halla el purificador Gandhamādana, venerado y servido por los dioses; sobre él hay un gran tīrtha llamado ‘Pāpavināśana’ (Destructor del Pecado).

Verse 84

अस्ति पुण्यं प्रसिद्धं च महापातकनाशनम् । भूतप्रेतपिशाचानां वेतालब्रह्म रक्षसाम्

Es santo y célebre, destructor de grandes pecados—eficaz contra bhūtas, pretas, piśācas, vetālas y Brahmarākṣasas.

Verse 85

महतां चैव रोगाणां तीर्थं तन्नाशकं स्मृतम् । सुतमादाय गच्छ त्वं तत्तीर्थं सेतुमध्यगम्

Ese tīrtha es recordado también como destructor de graves enfermedades. Toma a tu hijo y ve a ese vado sagrado situado en medio de la región de Setu.

Verse 86

प्रयतः स्नापय सुतं तीर्थे पापविनाशने । स्नानेन त्रिदिनं तत्र ब्रह्मरक्षो विनश्यति

Con la debida disciplina, baña a tu hijo en el tīrtha llamado Pāpavināśana, destructor del pecado. Con el baño allí durante tres días, el Brahmarākṣasa es aniquilado.

Verse 87

नैवोपायांतरं तस्य विनाशे विद्यते भुवि । तस्माच्छीघ्रं प्रयाहि त्वं रामसेतुं विमुक्तिदम्

Para su destrucción no existe en la tierra otro remedio. Por eso ve pronto a Rāmasetu, dador de liberación.

Verse 88

तत्र पापविनाशाख्यतीर्थे स्नापय ते सुतम् । मा विलंबं कुरुष्वात्र त्वरया याहि वै द्विज

Allí, en el tīrtha llamado Pāpavināśana, baña a tu hijo. No te demores aquí: parte con prisa, oh dos veces nacido.

Verse 89

इत्युक्तः स द्विजोऽगस्त्यं प्रणम्य भुवि दण्डवत् । अनुज्ञातश्च तेनासौ प्रययौ गंधमादनम्

Así instruido, aquel brāhmaṇa se inclinó ante Agastya, postrándose en tierra como un báculo; y, con su permiso, partió hacia Gandhamādana.

Verse 91

सस्नौ स्वयं च विप्रेंद्राः पिता पापविनाशने । अथ तस्य सुतस्तत्र विमुक्तो ब्रह्मरक्षसा

Entonces el eminente padre brāhmana se bañó por sí mismo en el vado sagrado llamado Pāpavināśana. Allí mismo, su hijo fue liberado de la aflicción de un brahmarākṣasa.

Verse 92

समजायत नीरोगः स्वस्थः सुन्दररूपधृक् । सर्वसंपत्समृद्धोऽसौ भुक्त्वा भोगाननेकशः

Quedó libre de enfermedad, plenamente sano, y con hermosa apariencia. Colmado de toda prosperidad, gozó de muchos placeres de diversas clases.

Verse 93

देहांते प्रययौ मुक्तिं स्नानात्पापविनाशने । पितापि तत्र स्नानेन देहांते मुक्तिमाप्तवान्

Al final de su vida, por bañarse en Pāpavināśana, alcanzó la liberación. También su padre—por bañarse allí—obtuvo la liberación al término de su cuerpo.

Verse 94

तेनोपदिष्टो यः शूद्रः स भुक्त्वा नरकान्क्रमात् । अनेकासु जनित्वा च कुत्सितास्वपियोनिषु

Un cierto śūdra que había sido instruido por él, tras padecer los infiernos en el debido orden y nacer muchas veces, incluso en vientres censurables,

Verse 95

गृध्रजन्मा भवत्पश्चाद्गंधमादनपर्वते । स कदाचिज्जलं पातुं तीर्थे पापविनाशने

Después, en el monte Gandhamādana, nació como buitre. En cierta ocasión, llegó al tīrtha de Pāpavināśana para beber agua,

Verse 96

समागतः पपौ तोयं सिषिचे चात्मनस्तनुम् । तदैव दिव्यदेहः सन्सर्वाभरणभूषितः

Al llegar, bebió el agua y roció su propio cuerpo. En ese mismo instante asumió un cuerpo divino, adornado con toda clase de ornamentos.

Verse 97

दिव्यमाल्यांबरधरो रक्तचंदनरूषितः । दिव्यं विमानमारुह्य शोभितश्छत्रचामरैः

Llevando guirnaldas y vestiduras celestiales, ungido con pasta de sándalo rojo, subió a un divino vimāna, resplandeciente con parasoles y abanicos de cola de yak.

Verse 98

उत्तमस्त्रीपरिवृतः प्रययावमरालयम्

Rodeado de excelsas mujeres celestiales, partió hacia la morada de los dioses.

Verse 99

श्रीसूत उवाच । एवं प्रभावमेतद्वै तीर्थं पापविनाशनम् । स्वर्गदं मोक्षदं पुण्यं प्रायश्चित्तकरं तथा । ब्रह्मविष्णुमहे शानैः सेवितं सुरसेवितम्

Śrī Sūta dijo: «Tal es, en verdad, el poder de este tīrtha, Pāpavināśana, destructor del pecado: concede el cielo, concede la liberación, es santo y también otorga expiación; es servido por Brahmā, Viṣṇu y Maheśa, y venerado por los dioses».

Verse 101

इत्थं रहस्यं कथितं मुनींद्रास्तद्वैभवं पापविनाशनस्य । यत्राभिषेकात्सहसा विमुक्तौ द्विजश्च शूद्रश्च विनिंद्यकृत्यौ

Así, oh señores de los sabios, ha sido revelado el secreto: la grandeza de Pāpavināśana, donde por la sola ablución un brāhmaṇa y un śūdra, aun culpables de actos reprobables, quedan de pronto liberados.