Adhyaya 28
El capítulo 28 expone la grandeza del tīrtha Lohayaṣṭikā, situado en el cuadrante suroeste (nairṛta) y señalado por la presencia de Rudra como un svayaṃbhu-liṅga. En el marco dialogal entre Vyāsa y Mārkaṇḍeya, se precisan los tiempos rituales—en especial la amāvāsyā y el menguante lunar en el contexto de Nabhasya/Bhādrapada—y se prescriben los procedimientos de śrāddha y tarpaṇa vinculados a las aguas de Sarasvatī. El texto equipara el fruto de ofrecer piṇḍas repetidamente en este lugar con el célebre paradigma de Gayā, afirmando que la satisfacción de los antepasados puede alcanzarse localmente mediante ritos disciplinados. También detalla dádivas auxiliares en tīrthas nombrados: donación de vaca en Rudra-tīrtha y donación de oro en Viṣṇu-tīrtha para quienes buscan mokṣa. Se ofrece una fórmula devocional para depositar el piṇḍa en la “mano de Hari (Janārdana)”, vinculando los ritos pitṛ con el teísmo vaiṣṇava y con la liberación del ṛṇa-traya (las tres deudas). Las declaraciones de phala incluyen la liberación de los ancestros de estados de preta, la obtención de mérito perdurable y beneficios para los descendientes—salud y protección—, subrayando además que incluso las donaciones modestas, ganadas con rectitud, producen resultados amplificados en este tīrtha.
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । गोवत्सान्नैरृते भागे दृश्यते लोहयष्टिका । स्वयंभुलिंगरूपेण रुद्रस्तत्र स्थितः स्वयम् । श्रीमार्कण्डेय उवाच । मोक्षतीर्थे सरस्वत्या नभस्ये चंद्रसंक्षये । विप्रान्संपूज्य विधिवत्तेभ्यो दत्त्वा च दक्षिणाम्
Dijo Vyāsa: En el cuadrante suroeste de Govatsāna se ve la Lohayaṣṭikā. Allí mora el propio Rudra, en la forma de un Liṅga auto-manifestado. Dijo el venerable Mārkaṇḍeya: En Mokṣatīrtha, a orillas del Sarasvatī, cuando la luna mengua en el mes de Nabhas (Bhādrapada), debe honrarse debidamente a los brāhmaṇas y otorgarles la dakṣiṇā prescrita.
Verse 2
एकविंशतिवारांस्तु भक्त्या पिंडस्य यत्फलम् । गयायां प्राप्यते पुंसां ध्रुवं तदिह तर्प्पणात्
El fruto que los hombres obtienen en Gayā al ofrecer piṇḍas con devoción en veintiuna ocasiones, ese mismo fruto se alcanza aquí con certeza mediante el tarpaṇa.
Verse 3
लोहयष्ट्यां कृते श्राद्धे नभस्ये चंद्रसंक्षये । प्रेतयोनिविनिर्मुक्ताः क्रीडंति पितरो दिवि
Cuando se realiza el śrāddha en Lohayaṣṭikā, en el mes de Nabhas, al menguar la luna, los antepasados—liberados del estado de preta—se recrean en el cielo.
Verse 5
लोहयष्ट्याममावस्यां कार्यं भाद्रपदे जनैः । श्राद्धं वै मुनयः प्राहुः पितरो यदि वल्लभाः
En el día de amāvasyā (luna nueva) en Lohayaṣṭikā, la gente debe realizar el śrāddha en Bhādrapada; así lo proclaman los sabios, si se tiene a los antepasados por amados.
Verse 6
क्षीरेण तु तिलैः श्वेतैः स्नात्वा सारस्वते जले । पितॄंस्तर्पयते यस्तु तृप्तास्तत्पितरो ध्रुवम्
Tras bañarse en las aguas del Sarasvatī con leche y sésamo blanco, quien ofrezca tarpaṇa a los pitṛs, con certeza deja satisfechos a sus antepasados.
Verse 7
तत्र श्राद्धानि कुर्वीत सक्तुभिः पयसा सह । अमावास्यादिनं प्राप्य पितॄणां मोक्षमिच्छकैः
Allí, quienes desean la liberación de sus antepasados deben realizar los ritos de śrāddha, ofreciendo saktu (harina de grano tostado) junto con leche, especialmente cuando llega la sagrada jornada de amāvāsyā, la luna nueva.
Verse 8
रुद्रतीर्थे ततो धेनुं दद्याद्वस्त्रादिभूषिताम् । विष्णुतीर्थे हिरण्यं च प्रदद्यान्मोक्षमिच्छुकः
Luego, en Rudra-tīrtha, quien anhela la liberación debe donar una vaca adornada con vestiduras y otros ornamentos; y en Viṣṇu-tīrtha, debe asimismo ofrecer oro en caridad.
Verse 9
गयायां पितृरूपेण स्वयमेव जनार्दनः । तं ध्यात्वा पुंडरीकाक्षं मुच्यते च ऋणत्रयात्
En Gayā, Janārdana mismo mora en la forma de los antepasados. Meditando en ese Señor de ojos de loto, uno queda liberado de la triple deuda.
Verse 10
प्रार्थयेत्तत्र गत्वा तं देवदेवं जनार्दनम् । आगतोऽस्मि गयां देव पितृभ्यः पिंडदित्सया । एष पिंडो मया दत्तस्तव हस्ते जनार्दन
Habiendo ido allí, debe orar a Janārdana, Dios de dioses: «Oh Señor, he venido a Gayā deseando ofrecer piṇḍas a mis antepasados. Este piṇḍa lo he puesto en Tu mano, oh Janārdana».
Verse 11
परलोकगतेभ्यश्च त्वं हि दाता भविष्यसि । अनेनैव च मंत्रेण तत्र दद्याद्धरेः करे
«Y para quienes han partido al otro mundo, Tú serás en verdad el dador.» Con este mismo mantra, allí debe ponerse la ofrenda en la mano de Hari.
Verse 12
चंद्रे क्षीणे चतुर्दश्यां नभस्ये पिंडमाहरेत् । पितॄणामक्षया तृप्तिर्भविष्यति न संशयः
Cuando la luna mengua—en el decimocuarto día lunar del mes de Nabhas—debe ofrecerse el piṇḍa; y la satisfacción de los antepasados será inagotable, sin duda alguna.
Verse 13
एकविंशतिवारांश्च गयायां पिंडपातनैः । भक्त्या तृप्तिमवाप्नोति लोहयष्ट्यां पितृतर्प्पणे
Y en Gayā, arrojando piṇḍas veintiuna veces, se alcanza la satisfacción (de los antepasados) por la devoción—especialmente en el rito de pitṛ-tarpaṇa en Lohayaṣṭī.
Verse 14
वारिदस्तृप्तिमाप्नोति सुखमक्षय्यमत्र हि । फलप्रदः सुतान्भक्तानारोग्यमभयप्रदः
Aquí, en verdad, quien da agua alcanza satisfacción y felicidad imperecedera. Este (tīrtha/acto) otorga frutos: concede hijos devotos, salud y ausencia de temor.
Verse 15
वित्तं न्यायार्जितं दत्तं स्वल्पं तत्र महाफलम् । स्नानेनापि हि तत्तीर्थे रुद्रस्यानुचरो भवेत्
La riqueza ganada con justicia, aun dada en pequeña cantidad, produce allí un gran fruto. Y aun con solo bañarse en ese mismo tīrtha, uno llega a ser seguidor de Rudra.
Verse 28
इति श्रीस्कांदे महापुराणे एकाकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां तृतीये ब्रह्मखण्डे पूर्वभागे धर्मारण्यमाहात्म्ये संक्षेपतस्तीर्थमाहात्म्य वर्णनं नामाष्टविंशोऽध्यायः
Así concluye el capítulo vigésimo octavo, titulado «Descripción concisa de la grandeza de los tīrthas», en el Dharmāraṇya Māhātmya, en la parte anterior del tercer Brahmakhaṇḍa, dentro del Śrī Skanda Mahāpurāṇa, la Saṃhitā de ochenta y un mil versos.