Adhyaya 27

Verse 1

सूत उवाच । तत्र तस्य समीपस्थं मार्कंडेनोपलक्षितम् । तीर्थं गोवत्ससंज्ञं तु सर्वत्र भुवि संश्रुतम्

Sūta dijo: Cerca de aquel lugar hay un tīrtha sagrado, reconocido por Markaṇḍeya, llamado Govatsa-tīrtha, célebre en toda la tierra.

Verse 2

तत्रावतीर्य गोवत्सस्वरूपेणांबिकापतिः । स्वयंभूलिंगरूपेण संस्थितो जगतां पतिः

Allí, el Señor de Ambikā descendió en forma de ternero, y el Señor de los mundos quedó establecido como un Liṅga Svayambhū, auto-manifestado.

Verse 3

आसीद्बलाहकोनाम रुद्रभक्तो महाबलः । आखेटकसमायुक्तो नृपः परपुरंजयः

Hubo un rey llamado Balāhaka, devoto de Rudra y de gran fuerza; dedicado a la caza, era conquistador de las ciudades enemigas.

Verse 4

मृगयूथे स्थितं दृष्ट्वा गोवत्सं तत्पदातिना । उक्तो राजा मया दृष्टं कौतुकं नृपसत्तम

Al ver a un ternero de vaca de pie en medio de una manada de ciervos, el soldado de a pie dijo al rey: «Oh, el mejor de los reyes, he visto una maravilla».

Verse 5

गोवत्सो मृगयूथस्य दृष्टो मध्यस्थितो मया । तेषामेवानुरक्तोऽसौ जनन्या रहितस्तथा

«Vi al ternero en el mismo centro de la manada de ciervos. Está apegado sólo a ellos, y asimismo se halla sin su madre».

Verse 6

द्रष्टुं तु कौतुकं राजा तं पदातिं पुरः स्थितम् । उवाच दर्शयस्वेति गोवत्सं च समाविशत्

Deseando ver la maravilla, el rey dijo al soldado de a pie que estaba ante él: «Muéstramelo», y se encaminó hacia el ternero.

Verse 7

गत्वाटवीं तदा राज्ञो दर्शितः स पदातिना । पदातिभिर्मृगानीकं दुद्राव त्रासितं यदा

Cuando entraron en el bosque, el soldado de a pie se lo señaló al rey. Y cuando los infantes se acercaron, la manada de ciervos, aterrada, huyó.

Verse 8

पीलुगुल्मं प्रति गतं गोवत्सः प्रस्थितस्तदा । राजा तद्धरणाकांक्षो प्राविशद्गुल्ममादरात्

Entonces el ternero se encaminó hacia un matorral de arbustos de pīlu. El rey, deseoso de apresarlo, entró con afán en la espesura.

Verse 9

तत्र स्थितं स गोवत्समपश्यन्नृपतिः स्वयम् । यावद्गृह्णाति तं तावल्लिंगं जातं समुज्वलम्

Allí el rey vio con sus propios ojos a un ternero de pie. Y cuando se dispuso a apresarlo, de pronto se manifestó un resplandeciente liṅga de Śiva, fulgurante de gloria.

Verse 10

तं दृष्ट्वा विस्मितो राजा किमेतदित्यचिंतयत् । यावच्चिंतयते ह्येवं देहं त्यक्त्वा दिवं गतः

Al verlo, el rey quedó maravillado y pensó: «¿Qué es esto?». Mientras aún reflexionaba así, abandonó el cuerpo y ascendió al cielo.

Verse 11

अत्रांतरे गगनतले समंततः श्रूयते सुरजयकारगर्जितम् । पपात पुष्पवृष्टिरंबराद्राजा गतः शिवभुवनं च तत्क्षणात्

Entretanto, por toda la bóveda del cielo se oyó el clamor atronador de la victoria de los devas. Llovió una lluvia de flores desde lo alto, y en ese mismo instante el rey fue a la morada de Śiva.

Verse 12

तावत्पश्यति तन्नाभ्यं गोवत्सं बालकं स्थितम् । नूनमेष महादेवो वत्सरूपी महेश्वरः

Entonces vio, en aquel mismo lugar, a un ternero, como un niño pequeño, allí de pie. Sin duda, éste es el propio Mahādeva: Maheśvara aparecido en forma de ternero.

Verse 13

तमानेतुं समुद्युक्तो राजा तमुज्जहार च । तदा तद्देव लिंगं तु नोत्तिष्ठति कथंचन । तदा देवाः सहानेन प्रार्थयामासुरीश्वरम्

Deseoso de llevárselo, el rey se dispuso a alzarlo. Pero aquel liṅga divino no se levantó en modo alguno. Entonces los devas, junto con él, comenzaron a suplicar al Señor.

Verse 14

देवा ऊचुः । भगवन्सर्वदेवेश स्थातव्यं भवता विभो । शुक्लेन लिंगरूपेण सर्वलोकहितैषिणा

Los dioses dijeron: «Oh Bienaventurado, Señor de todos los dioses, oh Todopoderoso: permanece aquí, en la forma de un liṅga resplandeciente y puro, buscando el bien de todos los mundos».

Verse 15

श्रीमहादेव उवाच । स्थास्याम्यहं सदैवात्र लिंगरूपेण देवताः । यस्माद्भाद्रपदे मासि कृष्णपक्षे कुहू दिने

Śrī Mahādeva dijo: «Oh dioses, ciertamente permaneceré aquí por siempre en la forma del liṅga—pues en el mes de Bhādrapada, en la quincena oscura, en el día de Kuhū…»

Verse 16

तथा तद्दिवसे तत्र स्नानं कृत्वा विधानतः । लिंगं ये पूजयिष्यंति न तेषां विद्यते भयम्

Asimismo, en ese día, quienes se bañen allí conforme al rito prescrito y adoren el liṅga—para ellos no existirá temor.

Verse 17

ऋते च पिंडदानेन पूर्वजाः शाश्वतीः समाः । रौरवे नरके घोरे कुंभीपाके च ये गताः

Además, sin la ofrenda de piṇḍa, los antepasados pueden permanecer por años interminables—aquellos que han caído en terribles infiernos como Raurava y Kuṃbhīpāka.

Verse 18

अनेकनरकस्थाश्च तिर्यग्योनिगताश्च ये । सकृत्पिंडप्रदानेन स्यात्ते षामक्षया गतिः

Aun aquellos que moran en muchos infiernos, y aquellos que han caído en nacimientos animales—con una sola ofrenda de piṇḍa, alcanzan un destino imperecedero.

Verse 19

ततो बलाहको राजा सर्वदेवसमन्वितः । स्थापयामास तल्लिंगं सर्वदेवसमीपतः

Entonces el rey Balāhaka, acompañado por todos los dioses, estableció aquel sagrado Liṅga en la misma presencia y cercanía de toda la asamblea de deidades.

Verse 20

चकार बहुदानानि लोकानां हितकाम्यया । यावदर्चयते ह्येवं रुद्रोऽपि स्वयमागतः

Deseando el bienestar del pueblo, realizó muchas obras de caridad. Y mientras continuaba adorando de ese modo, Rudra mismo llegó allí en persona.

Verse 21

रुद्र उवाच । अस्यां रात्रौ तु मनुजाः श्रद्धाभक्तिसमन्विताः । येर्चयिष्यंति देवेशं तेषां पुण्यमनंतकम्

Rudra dijo: «En esta noche, aquellos hombres dotados de fe y devoción que adoren al Señor de los Devas obtendrán un mérito sin fin».

Verse 22

जागरं ये करिष्यंति गीतशास्त्रपुरःसरम् । उद्धरिष्यंति ते मर्त्याः कुलमेकोत्तरं शतम्

Aquellos mortales que guarden la vigilia nocturna, guiados por el canto sagrado y la recitación de las escrituras, elevarán y liberarán a ciento una generaciones de su linaje.

Verse 23

तावद्गर्ज्जंति तीर्थानि नैमिषं पुष्करं गया । प्रयागं च प्रभासं च द्वारका मथुराऽर्बुदः

En aquel momento resonaron los grandes lugares de peregrinación: Naimiṣa, Puṣkara, Gayā, Prayāga y Prabhāsa, así como Dvārakā, Mathurā y Arbuda.

Verse 24

यावन्न दृश्यते लिंगं गोवत्सं परमाद्भुतम् । यदा हि कुरुते भावं गोवत्सगमनं प्रति

Mientras no se veía el Liṅga supremamente maravilloso, llamado Govatsa; pero cuando el corazón se inclinó con intención a acercarse a Govatsa, su manifestación se hizo inminente.

Verse 25

स्ववंशजास्तदा सर्वे नृत्यंति हर्षिता ध्रुवम्

Entonces, todos los de la propia estirpe, sin duda, se alegran y danzan, colmados de júbilo.

Verse 26

सूत उवाच । यच्चान्यदद्भुतं तत्र वृत्तांतं शृणु त द्विजा । येन वै श्रुतमात्रेण सर्वपापक्षयो भवेत्

Sūta dijo: «Oh sabios dos veces nacidos, escuchad otro relato maravilloso ocurrido allí; con sólo oírlo, se produce la destrucción de todos los pecados».

Verse 27

यदा वै स्थापितं लिंगं सर्वदेवैः पुरातनम् । विष्णोः प्रतिष्ठानगुणात्सर्वेषां च दिवौक साम्

Cuando aquel Liṅga antiguo fue instalado por todos los dioses—por la virtud del poder de consagración (pratiṣṭhā) de Viṣṇu—se volvió fuente de auspicioso beneficio también para todos los moradores del cielo.

Verse 28

अणुमात्रप्रमाणेन प्रत्यहं समवर्द्धत । ततस्ते मनुजा देवा भीतास्तं शरणं ययुः

Crecía día tras día, aumentando tan sólo en la medida de un átomo. Entonces, hombres y dioses, sobrecogidos de temor, acudieron a él en busca de refugio.

Verse 29

देवा ऊचुः । वृद्धिं संहर देवेश लोका नां स्वस्ति तद्भवेत् । एवमुक्ते ततो लिंगाद्वागुवाचाशरीरिणी

Dijeron los dioses: «Oh Señor de los dioses, retrae este crecimiento desmesurado, para que el bienestar se establezca en los mundos». Dicho esto, del liṅga surgió una voz incorpórea.

Verse 30

शिववाण्युवाच । हे लोका मा भयं वोऽस्तु उपायः श्रूयतामयम् । कश्चिच्चंडालमानीय मत्पुरः स्थाप्यतां धुवम्

La voz de Śiva dijo: «Oh gentes, no haya temor en vosotros. Escuchad este remedio: traed a cierto caṇḍāla y colocadlo firmemente ante mí».

Verse 31

चंडालांश्च समानीय दधुर्देवस्य ते पुरः । तथापि तस्य वृद्धिस्तु नैव निर्वर्तते पुनः

Trayendo caṇḍālas, los colocaron ante el Señor. Pero aun así, aquel hinchado aumento no se apaciguó de nuevo.

Verse 32

वागुवाच । कर्म्मणा यस्तु चंडालः सोऽग्रे मे स्थाप्यतां जनाः । तच्छ्रुत्वा महदाश्चर्यं मतिं चकुर्विलोचने

La voz dijo: «Oh gentes, el que es caṇḍāla por sus actos, a ése colocadlo delante de mí». Al oírlo, se llenaron de gran asombro y comenzaron a indagar con juicio penetrante.

Verse 33

मार्गमाणास्तदा ते तु ग्रामाणि च पुराणि च । कञ्चित्कर्मरतं पापं ददृशुर्ब्राह्मणब्रुवम्

Entonces, buscando por aldeas y ciudades, vieron a cierto hombre pecador, entregado a malas acciones, que sólo se llamaba a sí mismo brāhmaṇa.

Verse 34

वृषभान्भारसंयुक्तान्मध्याह्नेवाहयत्तु सः । क्षुत्तृट्श्रमपरीतांश्च दुर्बलान्क्रूरमानसः

De corazón cruel, hacía andar a los bueyes cargados con pesadas cargas aun al mediodía, criaturas débiles abatidas por el hambre, la sed y el cansancio.

Verse 35

अस्नात्वापि पर्युषितं भक्षयंतीह वै द्विजाः । तं समादाय देवेशं जग्मुर्यत्र जगद्गुरुः

Aunque no se había bañado y comía alimento rancio, los dos veces nacidos lo apresaron y lo llevaron ante el Señor de los dioses, donde estaba el Gurú del mundo.

Verse 36

देवालयाग्रभूमौ तं स्थापयासुरादृताः । भस्मी बभूव सहसा गोवत्साग्रे निरूपितः

Con reverente cuidado lo colocaron en el suelo ante el templo. Al instante quedó reducido a cenizas, como si hubiera sido puesto ante un ternero, en inocencia y pureza.

Verse 37

चंडालस्थल इत्येष प्रसिद्धोसौऽभवत्क्षितौ । तत्र स्थितैर्न चाद्यापि प्रासादो दश्यते हि सः

Este lugar se hizo célebre en la tierra como “Caṇḍālasthala”. Y para quienes permanecen allí, aun hoy, en verdad no se ve allí un templo de aspecto palaciego.

Verse 38

तदाप्रभृति तल्लिंगं साम्यभावमुपागतम् । धौतपाप्मा गतस्तीर्थं द्विजो लिंगनिरीक्षिणात्

Desde entonces, aquel liṅga alcanzó un estado de equilibrio y sosiego. Y un dos veces nacido, purificado de pecado, llega al santo vado con sólo contemplar el liṅga.

Verse 39

प्रत्यहं पूजयामास गोवत्सं गत किल्बिषः । विशेषात्कृष्णपक्षस्य चतुर्द्दश्यां समागतः

Libre de pecado, adoraba a Govatsa día tras día; y, en especial, lo observaba en el decimocuarto día lunar (caturdaśī) de la quincena oscura.

Verse 40

एतत्तदद्भुतं तस्य देवस्य च त्रिशूलिनः । शृणुयाद्यो नरो भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते

Ésta, en verdad, es la maravillosa grandeza de aquel Dios, el Portador del Tridente (Śiva). Quien lo escuche con devoción queda liberado de todos los pecados.

Verse 41

भूत उवाच । गोवत्समिति विख्यातं नराणां पुण्यदं परम् । अनेकजन्मपापघ्नं मार्कंडेयेन भाषितम्

Bhūta dijo: «Es célebre como “Govatsa”, el supremo dador de mérito para los hombres, destructor de los pecados acumulados en muchos nacimientos, según lo declaró Mārkaṇḍeya».

Verse 42

तत्र तीर्थे सकृत्स्नानं रुद्रलोकप्रदं नृणाम् । पापदेहविशुद्धयर्थं पापेनोपहतात्मनाम्

En ese tīrtha, un solo baño concede a los hombres el mundo de Rudra; es para la purificación de quienes, en cuerpo y alma, han sido heridos por el pecado.

Verse 43

कूपे तर्पणतश्चैव श्राद्धतश्चैव तृप्तता । भाद्रपदे विशे षेण पक्षस्यांते भवेत्कलौ

Al realizar tarpaṇa en el pozo—y asimismo al ofrecer śrāddha—surge la satisfacción de los antepasados, especialmente en Bhādrapada, al final de la quincena, en la era de Kali.

Verse 44

एकविंशतिवारांस्तु गयायां तर्पणे कृते । पितॄणां परमा तृप्तिः सकृद्वै गंगकूपके

Aunque el tarpaṇa se realice veintiuna veces en Gayā, la suprema satisfacción de los antepasados se alcanza, en verdad, con hacerlo una sola vez en Gaṅgākūpaka.

Verse 45

तस्मिन्गोवत्ससामीप्ये तिष्ठते गंगकूपकः । तस्मिंस्तिलोदकेनापि सद्गतिं यांति तर्पिताः

Cerca de aquel Govatsa se halla Gaṅgākūpaka; y allí, aun ofreciendo agua con sésamo, los que han sido satisfechos por el tarpaṇa alcanzan un destino bienaventurado.

Verse 46

पितरो नरकाद्वापि सुपुण्येन सुमेधसा । गोप्रदानं प्रशंसंति तस्मिंस्तीर्थे मुनीश्वराः

Aun desde el infierno, los antepasados—por el gran mérito obtenido por el sabio de noble entendimiento—alaban el don de una vaca; y en ese tīrtha los señores de los munis ensalzan tal acto.

Verse 47

विप्राय स्वर्णदानं तु रुद्रलोके नयेन्नरम् । सरस्वतीशिवक्षेत्रे गंगा च गंगकूपके

El don de oro a un brāhmaṇa conduce al hombre a Rudraloka. En la sagrada región de Sarasvatī y Śiva, y asimismo aquí en Gaṅgākūpaka, está presente la Gaṅgā.

Verse 48

एकस्थमेतत्त्रितयं स्वर्गापवर्गकारणम् । सेवितं चर्षिभिः सिद्धैस्तीर्थं सर्वत्र विश्रुतम्

Esta tríada, reunida en un solo lugar, es causa del cielo y de la liberación. Servido por ṛṣis y siddhas, este tīrtha es célebre en todas partes.

Verse 49

पीलुयुग्मं स्थितं तत्र तत्तीर्थं मुनिसेवितम् । स्नानात्स्वर्गप्रदं चैव पानात्पापविशुद्धिदम्

Allí se alza un par de árboles pīlu; ese lugar es un sagrado tīrtha, venerado y frecuentado por los munis. Bañarse allí concede el cielo, y beber su agua purifica de los pecados.

Verse 50

कीर्त्तनात्पुण्यजननं सेवनान्मुक्तिदं परम् । तद्वै पश्यंति ये भक्त्या ब्रह्महा यदि मातृहा

Al glorificarlo mediante kīrtana nace el mérito; al servirlo se otorga la suprema liberación. Quienes lo contemplan con devoción—aunque sean culpables de matar a un brahmán o a su madre—son tenidos por redimidos.

Verse 51

बालघाती च गोघ्नश्च ये च स्त्रीशूद्रघातकाः । गरदाश्चाग्निदाश्चैव गुरुद्रोहरताश्च ये

Aun los asesinos de niños y los matadores de vacas, y quienes matan a mujeres o a śūdras; los que dan veneno, los incendiarios y los entregados a traicionar a su guru—(también ellos quedan comprendidos en esta purificación).

Verse 52

तपस्विनिन्दकाश्चैव कूटसाक्ष्यं करोति यः । वक्ता च परदोषस्य परस्य गुणलोपकः

Asimismo, los que injurian a los ascetas, quien da falso testimonio, quien proclama las faltas ajenas y quien oculta o disminuye las virtudes de otro—(también ellos quedan comprendidos en la liberación prometida).

Verse 53

सर्वपापमयोऽप्यत्र मुच्यते लिंगदर्शनात्

Aun quien está hecho de todo pecado queda liberado aquí, con sólo contemplar el Liṅga.