Adhyaya 20

Verse 1

व्यास उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि शिवतीर्थमनुत्तमम् । यत्रासौ शंकरो देवः पुनर्जन्मधरोऽभवत्

Vyāsa dijo: Ahora describiré el insuperable Śiva-tīrtha, donde el propio Señor Śaṅkara asumió la condición de un nuevo nacimiento.

Verse 2

कीलितो देवदेवेशः शंकरश्च त्रिलोचनः । गिरिजया महाभाग पातितो भूमिमंडले

El Señor de los dioses, Śaṅkara el de los Tres Ojos, fue ‘clavado’ y sometido; y por Girijā, oh grande, fue arrojado sobre la faz de la tierra.

Verse 3

छलितो मुह्यमानस्तु दिवारात्रिं न वेत्ति च । पुंस्त्रीनपुंसकाश्चैव जडीभूतस्त्रिलोचनः

Engañado y confundido, ya no distinguía el día de la noche; y el de los Tres Ojos, aturdido, no podía discernir varón, mujer ni neutro.

Verse 4

कल्पांतमिव संजातं तदा तस्मिंश्च कीलिते । पार्वत्या सहसा तस्य कृत कीलनकं तदा

Cuando así quedó inmovilizado, parecía como si hubiera llegado el fin de un kalpa. Entonces Pārvatī, de improviso, realizó sobre él aquel acto de ‘clavarlo’.

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । एतदाश्चर्यमतुलं वचनं यत्त्वयोदितम् । यो गुरुः सर्वदेवानां योगिनां चैव सर्वदा

Yudhiṣṭhira dijo: Maravillosa e incomparable es esta palabra que has pronunciado: que Aquel que es siempre el Gurú de todos los devas y de los yoguis (pudiera verse así afectado).

Verse 6

पार्वत्या कीलितः कस्मा न्नष्टवृत्तिः शिवः कथम् । कारणं कथ्यतां तत्र परं कौतूहलं हि मे

¿Por qué fue inmovilizado Śiva por Pārvatī, y cómo perdió su conciencia habitual? Dime la causa de ello, pues grande es mi anhelo de saber.

Verse 7

व्यास उवाच । मन्त्रौघा विविधा राजञ्छंकरेण प्रकाशिताः । पार्वत्यग्रे महाराज अथर्वणोपवेदजाः

Vyāsa dijo: Oh rey, muchas corrientes de mantras diversos—nacidos del upaveda de Atharvaṇa—fueron reveladas por Śaṅkara ante Pārvatī, oh gran rey.

Verse 9

बीजान्युद्धृत्य वै ताभ्यो माला चैकवृता कृता । शंभुना कथिता चैव पार्वत्यग्रे नृपोत्तम

Oh el mejor de los reyes, extrayendo de ellos las sílabas-semilla (bīja), se formó un rosario de una sola hebra; y Śambhu lo enseñó ante Pārvatī.

Verse 10

तैश्चैव अष्टा भवति मंत्रोद्धारः कृतस्तु सा । साधयेत्सा महादुष्टा शाकिनी प्रमदानघे

Y con esas (sílabas-semilla) se hizo una extracción del mantra en ocho partes. Entonces aquella sumamente malvada Śākinī procuraría ‘realizarlo’ (dominarlo), oh señora sin mancha.

Verse 11

श्रीपार्वत्युवाच । प्रकाशितास्त्वया नाथ भेदा ह्येते षडेव हि । षड्विधाः शक्तयो नाथ अगम्यायोगमालिनीः । षड्विधोक्तं त्वयैकेन कूटात्कृतं वदस्व माम्

Dijo Śrī Pārvatī: Oh Señor, ya has revelado estas distinciones; en verdad son seis. Oh Maestro, las potencias son de seis modos, difíciles de comprender y enguirnaldadas con yoga. Puesto que tú solo has enseñado esta doctrina séxtuple, explícame cómo se forma a partir del ‘kūṭa’, los nudos y estructuras esotéricas.

Verse 12

श्रीमहादेव उवाच । अप्रकाशो महादेवि देवासुरैस्तु मानवैः

Dijo Śrī Mahādeva: Oh gran Diosa, esto no se revela con facilidad; permanece oculto para los dioses, los asuras y también para los seres humanos.

Verse 13

पार्वत्युवाच । नमस्ते सर्वरूपाय नमस्ते वृषभध्वज । जटिलेश नमस्तुभ्यं नीलकण्ठ नमोस्तुते

Dijo Pārvatī: Salutaciones a ti, que eres de toda forma; salutaciones a ti, cuyo estandarte es el Toro. Oh Señor de las trenzas enmarañadas, salutaciones a ti; oh Nīlakaṇṭha, a ti mi homenaje.

Verse 14

कृपासिंधो नमस्तुभ्यं नमस्ते कालरूपिणे । एतैश्च बहुभिर्वाक्यैः कोमलैः करुणानिधिम्

Salud a ti, océano de compasión; salud a ti, cuya forma es el Tiempo. Con estas muchas y suaves palabras, ella alabó al tesoro de misericordia.

Verse 15

तोषयित्वाद्रितनया दण्डवत्प्रणिपत्य च । जग्राह पादयुगलं तां प्रोवाच दयापरः

Habiéndolo complacido así, la Hija de la Montaña se postró en reverencia, tendida en el suelo; y, tomando sus dos pies, permaneció ante él. Entonces el Señor, lleno de compasión, le habló.

Verse 16

किमर्थं स्तूयसे भद्रे याच्यतां मनसीप्सितम्

¿Por qué me alabas así, oh dulce bienamada? Pide lo que tu corazón anhela.

Verse 17

पार्वत्युवाच । समाहारं च सध्यानं कथयस्व सविस्तरम् । असंदेहमशेषं च यद्यहं वल्लभा तव

Pārvatī dijo: Cuéntame con amplitud el compendio completo, junto con su meditación. Explícalo todo, sin duda alguna, si en verdad me tienes por amada.

Verse 19

मायाबीजं तु सर्वेषां कूटानां हि वरानने । सर्वेषां मध्यमो वर्णो बिंदुना दादिशोभितः

Oh de hermoso rostro, el māyā-bīja está ciertamente en todos los kūṭas. En todos ellos resplandece la letra central, adornada con un bindu.

Verse 20

वह्निबीजं सवातं च कूर्मबीजसमन्वितम् । आदित्यप्रभवं बीजं शक्तिबीजोद्भवं सदा

La semilla del fuego, junto con el principio del viento, se une a la semilla de la tortuga. La semilla nacida del Sol—que siempre brota de la semilla de Śakti como su fuente—es así enseñada.

Verse 21

एतत्कूटं चाद्यबीजं द्वितीयं च विभोर्मतम् । तृतीयं चाग्निबीजं तु संयुक्तं बिंदुनेंदुना

Este kūṭa es la primera semilla; la segunda se tiene por la del Señor. La tercera es la semilla del fuego, unida con bindu y con la marca lunar.

Verse 22

चतुर्थं युक्तं शेषेण ब्रह्मबीजमृषिस्तथा । पंचमं कालबीजं च षष्ठं पार्थिव बीजकम्

El cuarto (miembro) ha de unirse con las letras restantes; y el ṛṣi ha de declararse asimismo junto con la Semilla de Brahmā. El quinto es la Semilla del Tiempo, y el sexto es la semilla terrenal.

Verse 23

सप्तमे चाष्टमे बाह्यं नृसिंहेन समन्वितम् । नवमे द्वितीयमेकं च दशमे चाष्टकूटकम्

En el séptimo y el octavo se emplea la porción exterior, unida a Narasiṃha. En el noveno se toma solo el segundo elemento; y en el décimo está el kūṭa de ocho partes (agrupación codificada).

Verse 24

विपरीतं तयोर्बीजं रुद्राक्षे वर चारिणि । चतुर्दशे चतुर्थ्यर्थं पृथ्वीबीजेन संयुतम्

Su semilla (sílaba) ha de tomarse en orden inverso, oh noble asceta portador de rudrākṣa. En el decimocuarto (miembro), para el propósito del cuarto (paso), se une con la Semilla de la Tierra.

Verse 25

कूटाः शेषाक्षराः केचिद्रक्षिता मेनकात्मजे । सा पपात यदोर्व्यां हि शिवपत्नी तदा नृप

Algunas sílabas restantes fueron guardadas como kūṭas, oh hija de Menakā. Entonces, oh Rey, la esposa de Śiva cayó sobre la tierra en aquel momento.

Verse 26

रामेणाश्वासिता तत्र प्रहसंस्त्रिपुरांतकः । भद्रे यस्मात्त्वया पन्नं जंवशक्तिर्भविष्यति

Allí, consolado por Rāma, Tripurāntaka (Śiva) sonrió y dijo: «Oh señora auspiciosa, puesto que lo has obtenido, surgirá para ti el poder llamado Jaṃva».

Verse 27

मारणे मोहने वश्ये आकर्षणे च क्षोभणे । यंयं कामयते नूनं ततत्सिद्धिर्भविष्यति

En herir, en confundir, en someter, en atraer y en agitar: aquello mismo que uno anhela, ciertamente, alcanzará su correspondiente logro.

Verse 28

इति श्रुत्वा तदा देवी दुष्टचित्ता शुचिस्मिता । कूटशेषास्ततो वीराः प्रोक्तास्तस्यै तु शंभु ना

Al oír esto, la diosa—de intención perversa aunque de sonrisa pura—recibió de Śambhu la declaración de las porciones restantes, veladas en clave (kūṭa).

Verse 29

उवाच च कृपासिंधुः साधयस्व यथाविधि । कैलासात्तु हरस्तत्र धर्मारण्यं गतो भृशम्

Y el Océano de Compasión dijo: «Llévalo a cabo conforme al rito debido». Entonces Hara, partiendo de Kailāsa, fue allí a Dharmāraṇya con gran determinación.

Verse 30

ज्ञात्वा देवी ययौ तत्र यत्रासौ वृषभध्वजः । तत्क्षणात्पतितो भूमौ धर्मारण्ये नृपोत्तम

Sabiéndolo, la diosa fue al lugar donde estaba el Señor del estandarte del toro. En ese mismo instante, él cayó al suelo en Dharmāraṇya, oh el mejor de los reyes.

Verse 31

मुंडमाला च कौपीनं कपालं ब्रह्मणस्तु वै

Y había una guirnalda de cráneos, un taparrabo y una copa de cráneo: en verdad, pertenecientes a Brahmā.

Verse 32

गता गणाश्च सर्वत्र भूतप्रेता दिशो दश । विसंज्ञं च स्वमात्मानं ज्ञात्वा देवो महेश्वरः

Cuando los gaṇas se dispersaron por doquier, y huestes de espíritus y difuntos se extendieron por las diez direcciones, el Señor Mahādeva, al reconocer que su propio ser había quedado sin conciencia, obró en consecuencia.

Verse 33

स्वेदजास्तु समुत्पन्ना गणाः कूटादयस्तथा । पंचकूटान्समुत्पाद्य तस्मात्तदाधमूलिने

De la estirpe nacida del sudor surgieron gaṇas como Kūṭa y otros; y, engendrando desde esa misma fuente los cinco “Kūṭas”, quedaron establecidos desde aquella raíz y origen.

Verse 34

साधकास्ते महाराज जपहोमपरायणाः । प्रेतासनास्तु ते सर्वे कालकूटोपरि स्थिताः

Aquellos sādhakas, oh gran rey, estaban entregados al japa y a las ofrendas al fuego. Todos ellos, sentados sobre pretas, permanecían apostados sobre Kālākūṭa.

Verse 35

कथयंति स्वमात्मानं येन मोक्षः पिनाकिनः । ततः कष्टसमाविष्टा गौरी वह्निभयातुरा

Ellos hablaron de su propio estado interior, por el cual el Señor portador de la Pināka concede la liberación. Entonces Gaurī, abrumada por la aflicción y turbada por el temor al fuego, reaccionó.

Verse 36

सभाजितः शिवस्तैश्च गौरी ह्रीणा त्वधोमुखी । तपस्तेपे च तत्रस्था शंकरादेशकारिणी

Śiva fue honrado por ellos; y Gaurī, pudorosa y con el rostro inclinado, practicó allí austeridades, permaneciendo en aquel lugar y cumpliendo el mandato de Śaṅkara.

Verse 37

पंचाग्निसेवनं कृत्वा धूम्रपानमधोमुखी । कूटाक्षरैः स्तुतस्तैस्तु तोषितो वृषभध्वजः

Habiendo cumplido la observancia de los cinco fuegos y bebiendo humo con el rostro inclinado, lo alabó con sílabas enigmáticas; por esas alabanzas quedó complacido el Señor del estandarte del Toro (Śiva).

Verse 38

धराक्षेत्रमिदं राजन्पापघ्नं सर्वकामदम् । देवमज्जनकं शुभ्रं स्थानकेऽस्मिन्विराजते

Oh rey, este campo sagrado destruye los pecados y concede todos los deseos. Aquí, en este lugar radiante, resplandece el puro «Deva-majjana», el santo baño de los dioses.

Verse 39

आश्विने कृष्णपक्षे च चतुर्दश्या दिने नृप । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च सर्वपापैः प्रमुच्यते

Oh rey, en el día decimocuarto lunar de la quincena oscura de Āśvina, quien se baña allí y también bebe (esa agua) queda liberado de todos los pecados.

Verse 40

पूजयित्वा च देवेशमुपोष्य च विधानतः । शाकिनी डाकिनी चैव वेतालाः पितरो ग्रहाः

Y tras adorar al Señor de los dioses y ayunar conforme al rito, las śākinīs, las ḍākinīs, los vetālas, los antepasados y las fuerzas planetarias quedan apaciguados y dejan de perturbar.

Verse 41

ग्रहा धिष्ण्या न पीड्यंते सत्यंसत्यं वरानने । सांगं रुद्रजपं तत्र कृत्वा पापैः प्रमुच्यते

Los planetas y sus moradas no afligen—verdad, verdad, oh de bello rostro. Habiendo realizado allí el Rudra-japa completo, con sus aṅgas, uno queda libre de pecados.

Verse 42

नश्यंति त्रिविधा रोगाः सत्यंसत्यं च भूपते । एतत्सर्वं मया ख्यातं देवमज्जनकं शृणु

En verdad—muy en verdad, oh Rey—se destruyen las tres clases de enfermedades. Todo esto te lo he declarado; ahora escucha el relato de Deva-majjānaka, el baño sagrado.

Verse 43

अश्वमेधसहस्रैस्तु कृतैस्तु भूरिदक्षिणैः । तत्फलं समवाप्नोति श्रोता श्रावयिता नरः

El oyente—y quien hace que se recite—alcanza ese mismo fruto, como si se hubieran realizado mil sacrificios Aśvamedha con abundantes dádivas (dakṣiṇā) a los sacerdotes.

Verse 44

अपुत्रो लभते पुत्रान्निर्धनो धनमाप्नुयात् । आयुरारोग्यमैश्वर्यं लभते नात्र संशयः

El que no tiene hijos obtiene hijos; el indigente alcanza riqueza. Se logra larga vida, salud y prosperidad—de ello no hay duda.

Verse 45

मनोवाक्कायजनितं पातकं त्रिविधं च यत् । तत्सर्वं नाशमायाति स्मरणात्कीर्तनान्नृप

Todo pecado triple—nacido de la mente, la palabra y el cuerpo—se extingue por completo mediante el recuerdo y la alabanza (de esta sagrada grandeza), oh Rey.

Verse 46

धन्यं यशस्यमायुष्यं सुखसंतानदायकम् । माहात्म्यं शृणुयाद्वत्स सर्वसौख्यान्वितो भवेत्

Este māhātmya es auspicioso, otorga fama, acrecienta la vida y concede una descendencia feliz. Hijo querido, quien lo escucha queda colmado de toda dicha.

Verse 47

सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वदानेषु यत्फलम् । सर्वयज्ञैश्च यत्पुण्यं जायते श्रवणान्नृप

Cualquier mérito que se halle en todos los tīrthas, cualquier fruto de todas las dádivas, y cualquier mérito de todos los yajñas: todo ello nace de esta escucha, oh Rey.