Adhyaya 15

Verse 1

व्यास उवाच । न पश्यंति तदा शीर्षं ब्रह्माद्यास्तु सुरास्तदा । किं कुर्म इति हेत्युक्त्वा ज्ञानिनस्ते व्यचिन्तयन्

Vyāsa dijo: «Entonces los dioses, encabezados por Brahmā, no podían ver la cabeza. Diciendo: “¿Qué haremos?”, aquellos sabios se pusieron a reflexionar».

Verse 2

उवाच विश्वकर्माणं तदा ब्रह्मा सुरान्वितः

Entonces Brahmā, acompañado por los dioses, habló a Viśvakarmā.

Verse 3

ब्रह्मोवाच । विश्वकर्मस्त्वमेवासि कार्यकर्ता सदा विभो । शीघ्रमेव कुरु त्वं वै वक्त्रं सांद्रं च धन्विनः

Brahmā dijo: «Oh poderoso Viśvakarmā, tú eres en verdad el ejecutor de las obras en todo tiempo. Así pues, pronto: forja un rostro firme y compacto para el arquero».

Verse 4

यज्ञकार्यं निवृत्याशु वदंति विविधाः सुराः

Habiendo detenido con presteza los ritos del yajña, los diversos dioses se pusieron a hablar entre sí.

Verse 5

यज्ञभागविहीनं मां किं पुनर्वच्मि ते ऽग्रतः । यज्ञभागमहं देव लभेयैवं सुरैः सह

«Privado de mi porción del sacrificio, ¿qué más he de decir ante ti? Oh Dios, que así obtenga yo mi parte del yajña, junto con los dioses».

Verse 6

ब्रह्मोवाच । दास्यामि सर्वयज्ञेषु विभागं सुरवर्द्धके । सोमे त्वं प्रथमं वीर पूज्यसे श्रुतिकोविदैः

Dijo Brahmā: «Oh acrecentador de los devas, te asignaré la parte debida en todos los yajñas. Oh Soma, oh héroe: entre los versados en la Śruti, serás adorado en primer lugar».

Verse 7

तद्विष्णोश्च शिरस्तावत्संधत्स्वामरवर्द्धक । विश्वकर्माब्रवीद्देवानानयध्वं शिरस्त्विति

«Entonces, oh acrecentador de los devas, une de inmediato esa cabeza al cuerpo de Viṣṇu». Viśvakarmā dijo a los dioses: «Traed la cabeza, en verdad».

Verse 8

तन्नास्तीति सुराः सर्वे वदंति नृपसत्तम । मध्याह्ने तु समुद्भूते रथस्थो दिवि चांशुमान्

Todos los devas dijeron: «No está allí», oh el mejor de los reyes. Pero cuando surgió el mediodía, el resplandeciente Aṃśumān, en su carro, apareció en el cielo.

Verse 9

दृष्टं तदा सुरैः सर्वै रथादश्वमथानयन् । छित्त्वा शीर्षं महीपाल कबंधाद्वाजिनो हरेः

Entonces todos los devas lo vieron; y del carro trajeron el caballo. Oh rey, tras cortar la cabeza del caballo de Hari de su tronco, la tomaron.

Verse 10

कबंधे योजयामास विश्वकर्मातिचातुरः । दृष्ट्वा तं देवदेवेशं सुराः स्तुतिमकुर्वत

El sumamente diestro Viśvakarmā lo unió al tronco. Al ver a aquel Señor, Dios de dioses, los devas entonaron himnos de alabanza.

Verse 11

देवा ऊचुः । नमस्तेऽस्तु जगद्बीज नमस्ते कमलापते । नमस्तेऽस्तु सुरेशान नमस्ते कमलेक्षण

Los dioses dijeron: «¡Salve a Ti, Semilla del universo! ¡Salve a Ti, Señor de Lakṣmī! ¡Salve a Ti, Soberano de los dioses! ¡Salve a Ti, el de ojos de loto!»

Verse 12

त्वं स्थितिः सर्वभूतानां त्वमेव शरणं सताम् । त्वं हंता सर्वदुष्टानां हयग्रीव नमोऽस्तु ते

«Tú eres el poder que sostiene a todos los seres; sólo Tú eres el refugio de los justos. Tú eres el destructor de todos los malvados—¡oh Hayagrīva, homenaje a Ti!»

Verse 13

त्वमोंकारो वषट्कारः स्वाहा स्वधा चतुर्विधा । आद्यस्त्वं च सुरेशान त्वमेव शरणं सदा

«Tú eres la sílaba Oṃ; Tú eres el clamor vaṣaṭ; Tú eres svāhā y svadhā en sus cuatro formas. Tú eres el Primordial, oh Señor de los dioses; en verdad, sólo Tú eres el refugio eterno.»

Verse 14

यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा द्रव्यं होता हुतस्तथा । त्वदर्थं हूयते देव त्वमेव शरणं सखा

«Tú eres el yajña, el Señor del yajña y el ofrendante; Tú eres la sustancia ofrecida, el sacerdote Hotṛ y también la oblación. Por Ti, oh Deva, se vierte la ofrenda—y sin embargo, sólo Tú eres el refugio, oh amigo.»

Verse 15

कालः करालरूपस्त्वं त्वं वार्क्कः शीतदीधितिः । त्वमग्निर्वरुणश्चैव त्वं च कालक्षयंकरः

«Tú eres el Tiempo, de forma terrible; Tú eres el Sol, de fulgor de rayos frescos. Tú eres también Agni y Varuṇa; y Tú eres quien provoca el fin incluso del Tiempo.»

Verse 16

गुणत्रयं त्वमेवेह गुणहीनस्त्वमेव हि । गुणानामालयस्त्वं च गोप्ता सर्वेषु जंतुषु

Tú solo eres aquí las tres guṇas—sattva, rajas y tamas—y, sin embargo, Tú mismo estás verdaderamente más allá de toda guṇa. Tú eres también la morada donde reposan las guṇas, y el Protector que habita en todos los seres vivientes.

Verse 17

स्त्रीपुंसोश्च द्विधा त्वं च पशुपक्ष्यादिमानवैः । चतुर्विधं कुलं त्वं हि चतुराशीतिलक्षणः

Tú existes en la doble forma de mujer y varón. Por medio de animales, aves y humanos, Tú constituyes la cuádruple asamblea de la vida. En verdad, Tú eres la encarnación de los ochenta y cuatro lakh de especies de seres vivientes.

Verse 18

दिनांतश्चैव पक्षांतो मासांतो हायनं युगम् । कल्पांतश्च महांतश्च कालांतस्त्वं च वै हरे

Oh Hari, Tú eres el fin del día, el fin de la quincena, el fin del mes, y el giro del año y de las edades. Tú eres el fin de un kalpa, el fin de los grandes ciclos, y en verdad el fin mismo del Tiempo.

Verse 19

एवंविधैर्महादिव्यैः स्तूयमानः सुरैर्नृप । संतुष्टः प्राह सर्वेषां देवानां पुरतः प्रभुः

Oh Rey, así alabado por los dioses con himnos tan grandiosos y divinos, el Señor—complacido—habló ante la asamblea de las deidades.

Verse 20

श्रीभगवानुवाच । किमर्थमिह संप्राप्ताः सर्वे देवगणा भुवि । किमेतत्कारणं देवाः कि नु दैत्यप्रपीडिताः

El Bienaventurado Señor dijo: «¿Por qué razón han venido aquí a la tierra todas las huestes de los dioses? ¿Cuál es la causa de esto, oh Devas: acaso habéis sido afligidos y oprimidos por los Dānavas (Daityas)?»

Verse 21

देवा ऊचुः । न दैत्यस्य भयं जातं यज्ञ कर्मोत्सुका वयम् । त्वद्दर्शनपराः सर्वे पश्यामो वै दिशो दश

Los Devas dijeron: "No tememos al Daitya, pues estamos ansiosos por proceder con los ritos del sacrificio. Todos nosotros estamos decididos a contemplarte; en verdad, miramos en las diez direcciones."

Verse 22

त्वन्मायामोहिताः सर्वे व्यग्रचित्ता भयातुराः । योगारूढस्वरूपं च दृष्टं तेऽस्माभिरुत्तमम्

Engañados por Tu Maya, todos nos volvimos inquietos de mente y angustiados por el miedo. Sin embargo, ahora hemos contemplado —oh Exaltado— Tu forma suprema establecida en el Yoga.

Verse 23

वम्री च नोदितास्माभिर्जागराय तवेश्वर । ततश्चापूर्वमभवच्छिरश्छिन्नं बभूव ते

"Y la hormiga, instada por nosotros para despertarte, oh Señor, así lo hizo. Entonces ocurrió algo sin precedentes: Tu cabeza fue cercenada; de hecho, Tu cabeza fue cortada."

Verse 24

सूर्याश्वशीर्षमानीय विश्व कर्मातिचातुरः । समधत्त शिरो विष्णो हयग्रीवोऽस्यतः प्रभो

Entonces, el poderoso Señor Hayagriva trajo la cabeza del caballo del Sol; y Vishvakarman, supremamente hábil, colocó esa cabeza en el cuerpo de Vishnu.

Verse 25

विष्णुरुवाच । तुष्टोऽहं नाकिनः सर्वे ददाम्रि वरमीप्सितम् । हयग्रीवोऽस्म्यहं जातो देवदेवो जगत्पतिः

Vishnu dijo: "Estoy complacido. Oh habitantes del cielo, os concedo el don que deseáis. Me he manifestado como Hayagriva, Dios de dioses, el Señor del universo."

Verse 26

न रौद्रं न विरूपं च सुरैरपि च सेवितम् । जातोऽहं वरदो देवा हयाननेति तोषितः

«No soy feroz ni deforme, ni tampoco uno a quien sólo sirven incluso los Devas. He aparecido como dador de dones, oh Devas, complacido por el nombre “Hayānana” (de rostro de caballo).»

Verse 27

व्यास उवाच । कृते सत्रे ततो वेधा धीमान्सन्तुष्टचेतसा । यज्ञभागं ततो दत्त्वा वम्रीभ्यो विश्वकर्मणे

Vyāsa dijo: Concluida la sesión sacrificial (satra), el sabio Creador (Vedhā/Brahmā), con el corazón complacido, asignó entonces la porción del sacrificio, entregándola a los Vamrīs para Viśvakarman.

Verse 28

यज्ञांते च सुरश्रेष्ठं नमस्कृत्य दिवं ययौ । एतच्च कारणं विद्धि हयाननो यतो हरिः

Y al concluir el sacrificio, tras inclinarse ante el más excelso de los Devas, partió al cielo. Sabe que ésta es la razón por la cual Hari es llamado Hayānana.

Verse 29

युधिष्ठिर उवाच । येनाक्रांता मही सर्वा क्रमेणैकेन तत्त्वतः । विवरे विवरे रोम्णां वर्तंते च पृथक्पृथक्

Yudhiṣṭhira dijo: Aquel por quien toda la tierra fue verdaderamente penetrada con un solo paso; en cada poro de Su vello, en cada abertura, existen por separado, cada uno distinto (mundos dentro de mundos).

Verse 30

ब्रह्मांडानि सहस्राणि दृश्यंते च महाद्युते । न वेत्ति वेदो यत्पारं शीर्षघातो हि वै कथम्

Se ven miles de brahmāṇḍas (huevos cósmicos, universos), oh muy resplandeciente. Ni siquiera el Veda conoce Su límite más remoto; ¿cómo, entonces, podría hablarse de un “golpe en la cabeza”, como si hubiera un fin alcanzable?

Verse 31

व्यास उवाच । शृणु त्वं पांडवश्रेष्ठ कथां पौराणिकीं शुभाम् । ईश्वरस्य चरित्रं हि नैव वेत्ति चराचरे

Vyāsa dijo: Escucha, oh el mejor de los Pāṇḍavas, este auspicioso relato puránico. En verdad, las hazañas del Señor no son plenamente conocidas ni entre todos los seres móviles e inmóviles.

Verse 32

एकदा ब्रह्मसभायां गता देवाः सवासवाः । भूर्लोकाद्याश्च सर्वे हि स्थावराणि चराणि च

Una vez, los dioses—junto con Indra—fueron al salón de asambleas de Brahmā. Allí estaban también todos los seres, comenzando por Bhūrloka: los inmóviles y los móviles.

Verse 33

देवा ब्रह्मर्षयः सर्वे नमस्कर्तुं पितामहम् । विष्णुरप्यागतस्तत्र सभायां मंत्रकारणात्

Todos los dioses y los Brahmarṣis acudieron a postrarse ante Pitāmaha (Brahmā). También Viṣṇu llegó allí, a la asamblea, por causa de una deliberación y mandato divino (mantra).

Verse 34

ब्रह्मा चापि विगर्विष्ठ उवाचेदं वचस्तदा । भोभो देवाः शृणुध्वं कस्त्रयाणां कारणं महत्

Entonces Brahmā también — henchido de orgullo — pronunció estas palabras: «¡Oh, Devas, escuchad! ¿Quién es la gran causa de los tres (mundos)?»

Verse 35

सत्यं ब्रुवंतु वै देवा ब्रह्मेशविष्णुमध्यतः । तां वाचं च समाकर्ण्य देवा विस्मयमागताः

«Que los dioses digan en verdad la verdad, allí, en presencia de Brahmā, Īśa (Śiva) y Viṣṇu.» Al oír esas palabras, los dioses quedaron colmados de asombro.

Verse 36

ऊचुश्चैव ततो देवा न जानीमो वयं सुराः । ब्रह्मपत्नी तदोवाच विष्णुं प्रति सुरेश्वरम् । त्रयाणामपि देवानां महांतं च वदस्व मे

Entonces dijeron los dioses: «Nosotros, los devas, no lo sabemos». Entonces la consorte de Brahmā se dirigió a Viṣṇu, Señor de los dioses: «Dime: entre las tres deidades, ¿quién es en verdad el más grande?»

Verse 37

विष्णुरुवाच । विष्णुमायाबलेनैव मोहितं भुवनत्रयम् । ततो ब्रह्मोवाच चेदं न त्वं जानासि भो विभोः

Viṣṇu dijo: «Por el poder de la propia māyā de Viṣṇu, los tres mundos han sido engañados». Entonces Brahmā dijo: «Oh, Omnipresente, ¿acaso no conoces la verdad?»

Verse 38

नैव मुह्यति ते मायाबलेन नैवमेव च । गर्वहिंसापरो देवो जगद्भर्ता जगत्प्रभुः

«Él no es engañado por el poder de tu māyā, ciertamente no. Esa deidad, inclinada al orgullo y a la violencia, (se proclama) sustentador del mundo y señor del universo.»

Verse 39

ज्येष्ठं त्वां न विदुः सर्वे विष्णुमायावृताः खिलाः । ततो ब्रह्मा स रोषेण क्रुद्धः प्रस्फुरिताननः

«Todos ellos, cubiertos por la māyā de Viṣṇu, no te reconocen como el más antiguo y supremo». Entonces Brahmā, encendido de ira, se enfureció, con el rostro tembloroso.

Verse 40

उवाच वचनं कोपाद्धे विष्णो शृणु मे वचः । येन वक्त्रेण सभायां वचनं समुदीरितम्

Encolerizado, habló: «Oh Viṣṇu, escucha mis palabras. La boca con la que, en la asamblea, se pronunció aquella declaración—»

Verse 41

तच्छीर्षं पततादाशु चाल्पकालेन वै पुनः । ततो हाहाकृतं सर्वं सेंद्राः सर्षिपुरोगमाः

«¡Que esa cabeza caiga pronto, sí, en breve tiempo!» Entonces todos clamaron con espanto: Indra y los devas, con los rishis a la cabeza.

Verse 42

ब्रह्माणं क्षमयामासुर्विष्णुं प्रति सुरोत्तमाः । विष्णुश्च तद्वचः श्रुत्वा सत्यंसत्यं भविष्यति

Los dioses más excelsos procuraron aplacar a Brahmā, volviéndose hacia Viṣṇu. Y Viṣṇu, al oír esas palabras, dijo: «Así será—en verdad, en verdad».

Verse 43

ततो विष्णुर्महातेजास्तीर्थस्योत्पादनेन च । तपस्तेपे तु वै तत्र धर्मारण्ये सुरेश्वरः । अश्वशीर्ष मुखं दृष्ट्वा हयग्रीवो जनार्द्दनः

Entonces el poderoso y resplandeciente Viṣṇu—también para hacer surgir un tīrtha, un vado sagrado—practicó austeridades allí, en Dharmāraṇya, el Señor de los dioses. Y al ver un rostro con cabeza de caballo, Janārdana se manifestó como Hayagrīva.

Verse 44

तपस्तेपे महाभाग विधिना सह भारत । न शक्यं केनचित्कर्त्तुमात्मनात्मैव तुष्टवान्

Oh afortunado Bhārata, realizó austeridad junto con Vidhātṛ (Brahmā), conforme al rito. Nadie más puede lograrlo; sólo por su propio Ser quedó satisfecho, pleno en sí mismo.

Verse 45

ब्रह्मापि तपसा युक्तस्तेपे वर्षशतत्रयम् । तिष्ठन्नेव पुरो विष्णोर्विष्णुमायाविमोहितः

Brahmā también, unido a la austeridad, practicó tapas durante trescientos años—de pie ante Viṣṇu, y aun así confundido por la māyā de Viṣṇu.

Verse 46

यज्ञार्थमवदत्तुष्टो देवदेवो जगत्पतिः । ब्रह्मंस्ते मुक्तताद्यास्ति मम मायाप्यदुःसहा

Complacido por lo ofrecido en favor del yajña, el Dios de los dioses, Señor del universo, dijo: «Oh Brahmā, para ti hay liberación (mokṣa) y lo demás; sin embargo, aun Mi Māyā es difícil de soportar».

Verse 47

ततो लब्धवरो ब्रह्मा हृष्टचित्तो जनार्द्दनः । उवाच मधुरां वाचं सर्वेषां हितकारणात्

Entonces Brahmā, habiendo obtenido el don, y Janārdana, gozoso de corazón, pronunciaron palabras dulces por el bien de todos.

Verse 48

अत्राभवन्महाक्षेत्रं पुण्यं पापप्रणाशनम् । विधिविष्णुमयं चैतद्भवत्वेतन्न संशयः

«Que aquí surja un gran kṣetra sagrado, santo y destructor del pecado. Que este lugar esté impregnado de Vidhi (Brahmā) y de Viṣṇu; de ello no hay duda.»

Verse 49

तीर्थस्य महिमा राजन्हयशीर्षस्तदा हरिः । शुभाननो हि संजातः पूर्वेणैवा ननेन तु

«Oh Rey, tal es la grandeza de este tīrtha: entonces Hari se volvió Hayagrīva (de cabeza de caballo), apareciendo en verdad con rostro auspicioso, por aquella causa anterior y también por este tīrtha.»

Verse 50

कंदर्पकोटिलावण्यो जातः कृष्णस्तदा नृप । ब्रह्मापि तपसा युक्तो दिव्यं वर्षशतत्रयम्

«Oh Rey, entonces Kṛṣṇa nació con la hermosura de diez millones de Kāmas; y Brahmā también, entregado al tapas (austeridad), lo practicó durante trescientos años divinos.»

Verse 51

सावित्र्या च कृतं यत्र विष्णुमाया न बाधते । मायया तु कृतं शीर्षं पंचमं शार्दुलस्य वा

Y donde se realizó el rito junto con Sāvitrī, la Māyā de Viṣṇu no aflige. Mas por la Māyā fue modelada una cabeza: como una quinta, cual si el tigre tuviera un rostro añadido.

Verse 52

धर्मारण्ये कृतं रम्यं हरेण च्छेदितं पुरा । तस्मै दत्त्वा वरं विष्णुर्जगामादर्शनं ततः

En Dharmāraṇya, algo deleitoso que había sido hecho fue antaño cortado por Hari. Tras concederle una gracia, Viṣṇu partió y desapareció de la vista.

Verse 53

स्थापयित्वा विधिस्तत्र तीर्थं चैव त्रिलोचनम् । मुक्तेशं नाम देवस्य मोक्षतीर्थमरिंदम

Entonces Vidhi (Brahmā) estableció allí un tīrtha y también un santuario de Trilocana. Se volvió el ‘Mokṣa-tīrtha’ del dios llamado Mukteśa, oh domador de enemigos.

Verse 54

गतः सोऽपि सुरश्रेष्ठः स्वस्थानं सुरसेवितम् । तत्र प्रेता दिवं यांति तर्पणेन प्रतर्पिताः

Aquel excelso entre los dioses también fue a su propia morada, servida por los devas. Allí, los espíritus de los difuntos alcanzan el cielo cuando son satisfechos mediante el tarpaṇa, la ofrenda de agua.

Verse 55

अश्वमेधफलं स्नाने पाने गोदानजं फलम् । पुष्कराद्यानि तीर्थानि गंगाद्याः सरितस्तथा

Aquí, el baño otorga el fruto del sacrificio Aśvamedha; beber su agua concede el fruto nacido del don de vacas. Es comparable a los tīrthas que comienzan con Puṣkara y a los ríos que comienzan con el Gaṅgā.

Verse 56

स्नानार्थमत्रागच्छंति देवताः पितरस्तथा । कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगे मुक्तेशं पूजयेत्तु यः

Aquí también acuden los dioses y los Pitṛs para el baño sagrado. Quien, en el mes de Kārttika, en la conjunción con el asterismo Kṛttikā, adore a Mukteśa, recibe la gracia singular de este tīrtha.

Verse 57

स्नात्वा देवसरे रम्ये नत्वा देवं जनार्द्दनम् । यः करोति नरो भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते

Tras bañarse en el deleitoso Devasaras y postrarse ante el Señor Janārdana, el hombre que rinde culto con devoción queda liberado de todos los pecados.

Verse 58

भुक्त्वा भोगा न्यथाकामं विष्णुलोकं स गच्छति । अपुत्रा काकवंध्या च मृतवत्सा मृतप्रजा

Habiendo gozado de los placeres deseados según su voluntad, él va al mundo de Viṣṇu. Incluso para la mujer sin hijo, o estéril, o que ha perdido a su niño, o cuyos descendientes perecen, se enseña el rito de este tīrtha como removedor de tales aflicciones.

Verse 59

एकांबरेण सुस्नातौ पतिपत्न्यौ यथाविधि । तद्दोषं नाशयेन्नूनं प्रजाप्तिप्रतिबन्धकम्

Cuando marido y mujer se bañan debidamente según la norma, vistiendo una sola prenda, ese rito destruye sin duda la falta que impide obtener descendencia.

Verse 60

मोक्षेश्वरप्रसादेन पुत्रपौत्रादि वर्द्धयेत् । दद्याद्वैकेन चित्तेन फलानि सत्यसंयुता

Por la gracia de Mokṣeśvara, prosperará la estirpe: hijos, nietos y demás. Con la mente unificada y unida a la veracidad, debe ofrecer frutos en caridad.

Verse 61

निधाय वंशपात्रेऽपि नारी दोषात्प्रमुच्यते । प्राप्नुवंति च देवाश्च अग्निष्टोमफलं नृप

Aun depositando (la ofrenda) en el vaso del linaje, la mujer queda libre de la falta; y también los dioses alcanzan el fruto del sacrificio Agniṣṭoma, oh Rey.

Verse 62

वेधा हरिर्हरश्चैव तप्यंते परमं तपः । धर्मारण्ये त्रिसंध्यं च स्नात्वा देवसरस्यथ

Brahmā, Hari y Hara mismos practican la austeridad suprema. En Dharmāraṇya, tras bañarse en el Devasaras en las tres sandhyās—al alba, al mediodía y al ocaso—(se participa de esa disciplina santificadora).

Verse 63

तत्र मोक्षेश्वरः शंभुः स्थापितो वै ततः सुरैः । तत्र सांगं जपं कृत्वा न भूयः स्तनपो भवेत्

Allí, Śambhu como Mokṣeśvara fue en verdad instalado por los dioses. Habiendo realizado allí el japa junto con sus observancias auxiliares, no volverá a ser un lactante—es decir, no renacerá.

Verse 64

एवं क्षेत्रं महाराज प्रसिद्धं भुवनत्रये । यस्तत्र कुरुते श्राद्धं पितॄणां श्रद्धयान्वितः

Así, esta región sagrada, oh gran rey, es célebre en los tres mundos. Quienquiera que allí realice el śrāddha para los antepasados con fe—

Verse 65

उद्धरेत्सप्त गोत्राणि कुलमेकोत्तरं शतम् । देवसरो महारम्यं नानापुष्पैः समन्वितम् । श्यामं सकलकल्हारैर्विविधैर्जलजंतुभिः

Él eleva siete linajes y ciento una familias. El Devasaras es sumamente hermoso, engalanado con flores de muchas clases—oscuro por los ramilletes de diversos lotos kalhāra, y rebosante de variadas criaturas acuáticas.

Verse 66

ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यैः सेवितं सुरमानुषैः । सिद्धैर्यक्षैश्च मुनिभिः सेवितं सर्वतः शुभम्

Es venerado por Brahmā, Viṣṇu, Maheśa y los demás dioses, y es frecuentado por seres celestiales y por los hombres. También lo visitan Siddhas, Yakṣas y sabios; es auspicioso por todas partes.

Verse 67

युधिष्ठिर उवाच । कीदृशं तत्सरः ख्यातं तस्मि न्स्थाने द्विजोत्तम । तस्य रूपं प्रकारं च कथयस्व यथातथम्

Yudhiṣṭhira dijo: «Oh el mejor de los dos veces nacidos, ¿cómo es ese lago célebre en aquel lugar? Cuéntame su forma y su naturaleza tal como realmente son».

Verse 68

व्यास उवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञ धर्मपुत्र युधिष्ठिर । यस्य संकीर्तनान्नूनं सर्वपापैः प्रमुच्यते

Vyāsa dijo: «Bien preguntado, bien preguntado, oh Yudhiṣṭhira de gran entendimiento, hijo de Dharma. En verdad, con solo glorificarlo, uno queda ciertamente liberado de todos los pecados».

Verse 69

अतिस्वछतरं शीतं गंगोदकसमप्रभम् । पवित्रं मधुरं स्वादु जलं तस्य नृपोत्तम

Oh el mejor de los reyes, su agua es sumamente clara y fresca, resplandeciente como las aguas del Gaṅgā: pura, dulce y deliciosa al paladar.

Verse 70

महाविशालं गंभीरं देवखातं मनोरमम् । लहर्यादिभिर्गंभीरः फेनावर्तसमाकुलम्

Es inmenso y profundo, un estanque encantador como si lo hubieran excavado los dioses; se vuelve más hondo con sus olas y está colmado de remolinos espumosos.

Verse 71

झषमंडूककमठैर्मकरैश्च समाकुलम् । शंखशुक्त्यादि भिर्युक्तं राजहंसैः सुशोभितम्

Abunda en peces, ranas, tortugas y aun en makaras; es rico en caracolas, conchas y cosas semejantes, y resplandece adornado por cisnes reales.

Verse 72

वटप्लक्षैः समायुक्तमश्वत्थाम्रैश्च वेष्टितम् । चक्रवाकसमोपतं बकसारसटिट्टिभैः

Está provisto de banyanos y árboles plakṣa, ceñido por aśvatthas y mangos, y embellecido por aves cakravāka, garzas, grullas y correlimos.

Verse 73

कमनीय प्रगन्धाच्छच्छत्रपत्रैः सुशोभितम् । सेव्यमानं द्विजैः सर्वैः सारसाद्यैः सुशोभितम्

Encantador por su dulce fragancia, se hermosea con anchas hojas a modo de sombrilla. Es frecuentado por todos los dvijas, y aún más adornado por grullas y otras aves.

Verse 74

सदेवैर्मुनिभिश्चैव विप्रैर्मत्यैश्च भूमिप । सेवितं दुःखहं चैव सर्वपापप्रणाशनम्

Oh rey, es visitado por los devas, los munis, los brāhmaṇas y también por los mortales. Disipa el dolor y destruye todos los pecados.

Verse 75

अनादिनिधनोदंतं सेवितं सिद्धमंडलैः । स्नानादिभिः सर्वदैव तत्सरो नृपसत्तम

Oh el mejor de los reyes, ese lago—antiguo, sin principio ni fin en su gloria—es atendido por círculos de Siddhas, y siempre es buscado para el baño y otras observancias sagradas.

Verse 76

विधिना कुरुते यस्तु नीलोत्सर्गं च तत्तटे । प्रेता नैव कुले तस्य यावदिंद्राश्चतुर्दश

Quien, conforme al rito prescrito, realiza en aquella ribera la ofrenda llamada nīlotsarga, en su linaje no surgirá ningún preta mientras perduren los catorce Indras.

Verse 77

कन्यादानं च ये कुर्युर्विधिना तत्र भूपते । ते तिष्ठन्ति ब्रह्मलोके यावदाभूतसंप्लवम्

Oh rey, quienes allí realizan el kanyādāna conforme a los ritos debidos moran en Brahmaloka hasta la disolución de los seres creados, en el diluvio cósmico.

Verse 78

महिषीं गृहदासीं च सुरभीं सुतसंयुताम् । हेम विद्यां तथा भूमिं रथांश्च गजवाससी

Un búfalo, una sirvienta del hogar, una vaca lechera (surabhī) con su ternero, oro, saber, tierra, carros, elefantes y vestiduras: tales son los dones mencionados.

Verse 79

ददाति श्रद्धया तत्र सोऽक्षयं स्वर्गमश्नुते । देवखातस्य माहात्म्यं यः पठेच्छिवसन्निधौ । दीर्घमायुस्तथा सौख्यं लभते नात्र संशयः

Quien da allí con fe alcanza un cielo imperecedero. Y quien recita la grandeza de Devakhāta en presencia de Śiva obtiene larga vida y dicha; de ello no hay duda.

Verse 80

यः शृणोति नरो भक्त्या नारी वा त्विदमद्भुतम् । कुले तस्य भवेच्छ्रेयः कल्पांतेऽपि युधिष्ठिर

Sea hombre o mujer, quien escuche con devoción este relato maravilloso hará que en su linaje surjan fortuna y bien espiritual hasta el fin del kalpa, oh Yudhiṣṭhira.

Verse 81

एतत्सर्वं मयाख्यातं हयग्रीवस्य कारणम् । प्रभास्तस्य तीर्थस्य सर्वपापायनुत्तये

Todo esto he expuesto: la causa concerniente a Hayagrīva, para la suprema extinción de todos los pecados por el resplandor y la excelencia de aquel sagrado vado (tīrtha).