Mantra 30
Rishi: Ritual formula tradition (ṛṣi not foregrounded in Śrauta deployment).
Devata: Devīr Dvāraḥ (Divine Doors).
Chandas: Triṣṭubh-like cadence; liturgical verse.
Samhita Patha (Devanagari)
व्यच॑स्वतीरुर्वि॒या वि श्र॑यन्तां॒ पति॑भ्यो॒ न जन॑य॒: शुम्भ॑मानाः । देवी॑र्द्वारो बृहतीर्विश्वमिन्वा दे॒वेभ्यो॑ भवत सुप्राय॒णाः
Transliteration
vyácasvatīr urviyā́ ví śrayantāṃ pátibhyo ná jánayaḥ śúmbhamānāḥ | devī́r dvā́ro bṛhatīr viśvám invā devébhyo bhavata suprāyaṇāḥ
Translation
Que ellas, de amplia expansión, en espacioso ámbito, sean dispuestas en orden, engalanándose como esposas para sus señores. Oh Puertas divinas, grandes, que todo impulsáis, sed para los dioses un acceso de feliz llegada.
Padapatha (Word Analysis)
व्यच॑स्वतीः । उ॒र्वि॒या । वि । श्र॒य॒न्ता॒म् । पति॑भ्यः । न । जन॑यः । शुम्भ॑मानाः । दे॒वीः । द्वारः । बृ॒ह॒तीः । वि॒श्वम् । इ॒न्वाः । दे॒वेभ्यः॑ । भ॒व॒त॒ । सु॒प्रा॒य॒णाः ।
Word by Word
व्यचस्वतीःall-pervading (fem. pl.)
व्यचस्वतीः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootव्यचस् (प्रातिपदिक) ← व्यच् (धातु, ‘व्याप्तौ/प्रकाशने’)
उर्वियाःbroad, wide (fem. pl.)
उर्वियाः:
कर्तृ (व्यचस्वतीः इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण)
TypeNoun/Adjective
Rootउर्वी (प्रातिपदिक)
विapart, forth
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
आtowards, unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
विapart, widely
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
श्रयन्ताम्let them resort/lean/attach (themselves)
श्रयन्ताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootश्रि (धातु, ‘आश्रये/सेवने’)
पतिभ्यःto the lords/masters
पतिभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
जनयःpeople, folk
जनयः:
कर्तृ (उपमा-आधार)
TypeNoun
Rootजनय (प्रातिपदिक; ‘जन’ से ‘जनय’ = जनसमूह/जनाः) अथवा ‘जन’ (प्रातिपदिक) का वैदिक रूप
शुम्भमानाःadorning themselves, shining
शुम्भमानाः:
कर्तृ (श्रयन्ताम् इत्यस्य कर्तृणां विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootशुभ् (धातु, ‘दीप्तौ/शोभने’)
देवीःgoddesses
देवीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
द्वारःdoors, gateways
द्वारः:
कर्तृ (देवीः इत्यस्य समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक; नपुंसकलिङ्ग ‘द्वारम्’ का वैदिक बहुवचन-प्रयोग ‘द्वारः’)
बृहतीःgreat, lofty (fem. pl.)
बृहतीः:
कर्तृ (देवीः/द्वारः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootबृहती (प्रातिपदिक) ← बृह् (धातु, ‘वृद्धौ’)
विश्वम्all, the whole (universe)
विश्वम्:
कर्म
TypeAdjective/Noun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
इन्वाःimpelling, setting in motion; pervading/activating
इन्वाः:
कर्तृ (देवीः/द्वारः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootइन्/इन्व् (धातु, ‘गत्यर्थ/प्रेरणे’ वैदिक) → इन्व (प्रातिपदिक)
देवेभ्यःfor/to the gods
देवेभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
भवतbe (you all), become
भवत:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु, ‘सत्तायाम्’)
सुप्रायणाःof good approach/leading to good progress; auspiciously guiding
सुप्रायणाः:
कर्तृ-विशेषण (भवत इत्यस्य कर्तृणां विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु-प्रायण (प्रातिपदिक; सु + प्रायण ‘good going/advance, good passage’)
Entities Mentioned
D
Devīr Dvāraḥ (Divine Doors)D
Devaḥ (the Gods collectively)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes