सृष्टिविस्तारप्रश्नः (Sṛṣṭi-vistāra-praśnaḥ) — The Detailed Inquiry into Creation

Verse 1

शौनक उवाच । देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् । सृष्टिं तु विस्तरेणेमां सूतपुत्र वदाशु मे

Śaunaka dijo: «Oh hijo de Sūta, dime pronto y con todo detalle acerca de la creación de los dioses, los Dānavas, los Gandharvas, los Nāgas y los Rākṣasas».

Verse 2

सूत उवाच । यदा न ववृधे सा तु वीरणस्य प्रजापतिः । सुतां सुतपसा युक्तामाह्वयत्सर्गकारणात्

Sūta dijo: Cuando ella ya no creció más, el Prajāpati Vīraṇa—pues era causa de la continuidad de la creación—mandó llamar a su hija, dotada de excelsa austeridad.

Verse 3

स मैथुनेन धर्मेण ससर्ज विविधाः प्रजाः । ताः शृणु त्वं महाप्राज्ञ कथयामि समासतः

Por el dharma legítimo de la procreación (maithuna-dharma), él hizo surgir seres diversos. Oh sapientísimo, escucha: te los describiré en breve.

Verse 4

तस्यां पुत्रसहस्राणि वीरिण्यां पंच वीर्यवान् । आश्रित्य जनयामास दक्ष एव प्रजापतिः

En ella—Vīriṇī—el vigoroso Prajāpati Dakṣa, apoyándose en ella, engendró miles de hijos, y además cinco poderosos.

Verse 5

एतान्सृष्टांस्तु तान्दृष्ट्वा नारदः प्राह वै मुनिः । सर्वं स तु समुत्पन्नो नारदः परमेष्ठिनः

Al ver a aquellos seres ya creados, el sabio Nārada habló. En verdad, Nārada—nacido por entero de Parameṣṭhin (Brahmā)—se dirigió a ellos.

Verse 6

श्रुतवान्वा कश्यपाद्वै पुंसां सृष्टिर्भविष्यति । दक्षस्येव दुहितृषु तस्मात्तानब्रवीत्तु सः

«O bien, de Kaśyapa surgirá la creación de los hombres, tal como ocurrió por medio de las hijas de Dakṣa». Por eso, él les habló de ese modo.

Verse 7

अजानतः कथं सृष्टिं बालिशा वै करिष्यथ । दिशं कांचिदजानंतस्तस्माद्विज्ञाय तां भुवम्

Oh necios como niños, ¿cómo realizaréis la creación permaneciendo en la ignorancia? Sin conocer siquiera dirección alguna, por eso primero comprended este mundo (su orden y su naturaleza) y luego actuad.

Verse 8

इत्युक्ताः प्रययुस्सर्वे आशां विज्ञातुमोजसा । तदंतं न हि संप्राप्य न निवृत्ताः पितुर्गृहम्

Así instruidos, todos partieron con ardor para conocer el límite de aquella dirección (y su vastedad). Pero, al no alcanzar su término, no regresaron a la morada de su padre.

Verse 9

तज्ज्ञात्वा जनयामास पुनः पंचशतान्सुतान् । तानुवाच पुनस्सोऽपि नारदस्सर्वदर्शनः

Sabiendo esto, engendró de nuevo quinientos hijos. Entonces Nārada también—versado en todas las doctrinas—les habló una vez más.

Verse 10

नारद उवाच । भुवो मानमजानंतः कथं सृष्टिं करिष्यथ । सर्वे हि बालिशाः किं हि सृष्टिकर्तुं समुद्यताः

Dijo Nārada: «Sin conocer la medida y la verdadera extensión de los mundos, ¿cómo realizaréis la creación? En verdad, todos sois inexpertos: ¿por qué os habéis dispuesto a obrar como creadores?»

Verse 11

सूत उवाच । तेऽपि तद्वचनं श्रुत्वा निर्यातास्सर्वतोदिशम् । सुबलाश्वा दक्षसुता हर्यश्वा इव ते पुरा

Dijo Sūta: Al oír aquellas palabras, ellos también partieron en todas direcciones—fuertes y veloces, los hijos de Dakṣa—tal como los Haryaśvas lo habían hecho antaño.

Verse 12

अनंतं पुष्करं प्राप्य गतास्तेऽपि पराभवम् । अद्यापि न निवर्तंते समुद्रेभ्य इवापगाः

Al llegar al Pushkara infinito, incluso ellos hallaron la derrota; y aún hoy no regresan—como los ríos que, al entrar en el océano, no vuelven a fluir hacia atrás.

Verse 13

तदाप्रभृति वै भ्राता भ्रातुरन्वेषणे रतः । प्रयातो नश्यति मुने तन्न कार्य्यं विपश्चिता

«Desde entonces, el hermano quedó absorto en la búsqueda de su hermano. Pero quien parte de ese modo se arruina, oh sabio; por ello, el prudente no debe emprender tal acción.»

Verse 14

तांश्चापि नष्टान्विज्ञाय पुत्रान्दक्षः प्रजापतिः । स च क्रोधा द्ददौ शापं नारदाय महात्मने

Cuando Prajāpati Dakṣa supo que aquellos hijos suyos también habían desaparecido (al apartarse de la propagación mundana), dominado por la ira pronunció una maldición contra el magnánimo sabio Nārada.

Verse 15

कुत्रचिन्न लभस्वेति संस्थितिं कलहप्रिय । तव सान्निध्यतो लोके भवेच्च कलहस्सदा

Oh amante de la discordia, que no halles morada estable en parte alguna. Pues por tu sola presencia entre los hombres, la querella surge en el mundo, siempre.

Verse 16

सांत्वितोऽथ विधात्रा हि स दक्षस्तु प्रजापतिः । कन्याः षष्ट्यसृजत्पश्चाद्वीरिण्यामिति नः श्रुतम्

Entonces Dakṣa, el Prajāpati—consolado por el Creador (Brahmā)—engendró más tarde sesenta hijas en Vīriṇī; así, en verdad, lo hemos oído.

Verse 17

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । सप्तविंशति सोमाय चतस्रोऽरिष्टनेमिने

Entregó diez (hijas) a Dharma, trece a Kaśyapa, veintisiete a Soma y cuatro a Ariṣṭanemi.

Verse 18

द्वे चैवं ब्रह्मपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे तदा । द्वे कृशाश्वाय विदुषे तासां नामानि मे शृणु

Así, dos fueron dadas al hijo de Brahmā, dos asimismo entonces a Aṅgiras, y dos al sabio Kṛśāśva. Ahora escucha de mí sus nombres.

Verse 19

अरुंधती वसुर्य्यामिर्लम्बा भानुर्मरुत्वती । संकल्पा च मुहूर्ता च संध्या विश्वा च वै मुने

Oh sabio, Arundhatī, Vasur(y)āmī, Lambā, Bhānu, Marutvatī, Saṅkalpā, Muhūrtā, Sandhyā y Viśvā: estos nombres (potencias femeninas divinas) también se mencionan en este contexto.

Verse 20

धर्मपत्न्यो मुने त्वेतास्तास्वपत्यानि मे शृणु । विश्वेदेवास्तु विश्वायास्साध्यान्साध्या व्यजायत

Oh sabio, éstas son las esposas de Dharma; escucha ahora los hijos nacidos de ellas. De Viśvā surgieron los Viśvedevas, y de Sādhyā nacieron los dioses llamados Sādhyas.

Verse 21

मरुत्वत्यां मरुत्वंतो वसोस्तु वसवस्तथा । भानोस्तु भानवस्सर्वे मुहूर्तायां मुहूर्तजाः

De Marutvatī nacieron los Marutvans; de Vasū nacieron asimismo los Vasus. De Bhānu nacieron todos los Bhānavas; y de Muhūrtā nacieron los dioses llamados Muhūrtajas.

Verse 22

लम्बायाश्चैव घोषोऽथ नागवीथी च यामिजा । पृथिवी विषमस्तस्यामरुन्धत्यामजायत

De Lambā nacieron Ghoṣa, y también Nāgavīthī y Yāmijā. De Arundhatī nacieron Pṛthivī y Viṣama.

Verse 23

संकल्पायास्तु सत्यात्मा जज्ञे संकल्प एव हि । अयादया वसोः पुत्रा अष्टौ ताञ्छृणु शौनक

De Saṅkalpā nació el de alma veraz: Saṅkalpa en verdad. Y de Ayā y las demás nacieron los ocho hijos de Vasu; escúchalos, oh Śaunaka.

Verse 24

अयो धुवश्च सोमश्च धरश्चैवानिलोऽनलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवाऽष्टा च नामतः

Se les conoce por nombre como los Ocho Vasus: Ayo, Dhruva, Soma, Dhara, Anila, Anala, Pratyūṣa y Prabhāsa.

Verse 25

अयस्य पुत्रो वैतण्डः श्रमः शांतो मुनिस्तथा । ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकभावनः

El hijo de Ayo fue Vaitaṇḍa; y también (hubo) Śrama, Śānta y el sabio muni. El hijo de Dhruva fue el venerable Kāla, sustentador y nutridor de los mundos.

Verse 26

सोमस्य भगवान्वर्चा वर्चस्वी येन जायते । धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस्तथा

De Soma surge el resplandor divino por el cual uno se vuelve radiante; de Dhara nace Draviṇa, y asimismo Hutahavyavaha, el portador de las ofrendas del sacrificio.

Verse 27

मनोहरायाश्शिशिरः प्राणोऽथ रमणस्तथा । अनिलस्य शिवा भार्य्या यस्याः पुत्राः पुरोजवः

De Manoharā, sus hijos fueron Śiśira, Prāṇa y también Ramaṇa. Ella se convirtió en la esposa auspiciosa de Anila (el dios del Viento), y sus hijos fueron los veloces Purojavas.

Verse 28

अविज्ञातगतिश्चैव द्वौ पुत्रावनिलस्य तु । अग्निपुत्रः कुमारस्तु शरस्तम्बे श्रियावृते

Dos hijos de Vāyu, el dios del Viento, tenían en verdad un curso inescrutable. Y Kumāra—nacido de Agni—fue hallado entre los resplandecientes juncos śara, en un haz de cañas adornado de esplendor.

Verse 29

तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च पृष्ठतः । अपत्यं कृत्तिकानां तु कार्तिकेय इति स्मृतः

De él nacieron Śākha y Viśākha, y tras ellos (nació) Naigameya. Pero el hijo de las Kṛttikās es recordado con el nombre de Kārttikeya.

Verse 30

प्रत्यूषस्य त्वभूत्पुत्र ऋषिर्नाम्ना तु देवलः । द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि प्रजावन्तौ मनीषिणौ

Ahora bien, Pratyūṣa tuvo un hijo: un ṛṣi llamado Devala. Devala también tuvo dos hijos, ambos sabios y colmados de descendencia.

Verse 31

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां सर्गवर्णनं नामैकऽत्रिंशोध्यायः

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa, en el Quinto Libro—la Umā-saṃhitā—concluye el capítulo trigésimo primero, titulado “Sarga-varṇana” (descripción de la creación cósmica).

Verse 32

प्रभासस्य तु सा भार्य्या वसूनामष्टमस्य च । विश्वकर्मा महाभाग तस्य जज्ञे प्रजापतिः

Ella llegó a ser la esposa de Prabhāsa, el octavo entre los Vasus; y de aquel ilustre nació el Prajāpati llamado Viśvakarmā.

Verse 33

कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानां च वार्द्धकिः । भूषणानां च सर्वेषां कर्ता शिल्पवतां वरः

Él es el artífice de miles de oficios, el arquitecto divino entre los dioses; el creador de toda clase de ornamentos—en verdad, el primero entre todos los artesanos.

Verse 34

यस्सर्वासां विमानानि देवतानां चकार ह । मनुष्याश्चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः

Él fue quien forjó los vimānas, los carros celestes de todos los dioses; y gracias al noble arte de aquel magnánimo, incluso los seres humanos sostienen su sustento.

Verse 36

सरूपायां प्रसूतस्य स्त्रियां रुद्रश्च कोटिशः । तत्रैकादशमुख्यास्तु तन्नामानि मुने शृणु

De Sarūpā, en el seno de aquella mujer, nacieron Rudras en incontables crores. Sin embargo, entre ellos, once son tenidos por los principales; oh sabio, escucha ahora sus nombres.

Verse 37

अजैकपादहिर्बुध्न्यस्त्वष्टा रुद्रश्च वीर्यवान् । हरश्च बहुरूपश्च त्र्यम्बकश्चापराजितः

Ajaikapāda y Ahirbudhnya; Tvaṣṭā; y Rudra, poderoso en valentía; Hara, el de múltiples formas; y Tryambaka, el Invencible: éstos son Sus veneradas manifestaciones y nombres.

Verse 38

वृषाकपिश्च शम्भुश्च कपर्दी रैवतस्तथा । एकादशैते कथिता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः

«Vṛṣākapi, Śambhu, Kapardī y asimismo Raivata: éstos son proclamados los Once Rudras, señores soberanos de los tres mundos.»

Verse 39

शतं त्वेवं समाख्यातं रुद्राणाममितौजसाम् । शृणु कश्यपपत्नीनां नामानि मुनिसत्तम

Así te he expuesto los cien Rudras de esplendor inconmensurable. Ahora escucha, oh el mejor de los sabios, los nombres de las esposas de Kaśyapa.