साधुवेषद्विजाह्वयावतारकथनम् | Account of the ‘Sādhu-veṣa’ Brahmin-Named Incarnation (Prelude)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ शिवस्य परमात्मनः । अवतारं शृणु विभोस्साधुवेषद्विजाह्वयम्

Dijo Nandīśvara: «Oh Sanatkumāra, omnisciente; oh poderoso, escucha la encarnación de Śiva, el Paramātman, que apareció con el atuendo de un santo asceta y fue conocido con el nombre de un brāhmaṇa».

Verse 2

मेनाहिमालयोर्भक्तिं शिवे ज्ञात्वा महोत्तमाम् । चिन्तामापुस्तुरास्सर्वे मन्त्रयामासुरादरात्

Cuando los reyes supieron de la devoción supremamente excelsa que Menā y Himālaya tenían hacia el Señor Śiva, todos quedaron sobrecogidos por la inquietud y, con respetuosa atención, comenzaron a deliberar juntos.

Verse 3

एकान्तभक्त्या शैलश्चेत्कन्यां दास्यति शम्भवे । ध्रुवं निर्वाणतां सद्यः सम्प्राप्स्यति शिवस्य वै

Si la Montaña (Śaila) entrega a su hija a Śambhu con devoción de un solo punto, entonces, con certeza y de inmediato, alcanzará el estado de nirvāṇa: la gracia liberadora de Śiva.

Verse 4

अनन्तरत्नाधारोऽसौ चेत्प्रयास्यति मोक्षताम् । रत्नगर्भाभिधा भूमिर्मिथ्यैव भविता ध्रुवम्

Si aquel sostén que porta infinitas joyas partiera hacia la liberación, entonces la tierra, célebre como “Ratnagarbhā” (la de vientre de joyas), se volvería sin duda un mero nombre falso: una pretensión vacía.

Verse 5

अस्थिरत्वम्परित्यज्य दिव्यरूपं विधाय सः । कन्यां शूलभृते दत्त्वा शिवालोकं गमिष्यति

Abandonando su antigua inconstancia, asumirá una forma divina; y, tras ofrecer a la doncella al Portador del Tridente, el Señor Śiva, partirá hacia Śivaloka.

Verse 6

महादेवस्य सारूप्यं प्राप्य शम्भोरनुग्रहात् । तत्र भुक्त्वा महाभोगांस्ततो मोक्षमवाप्स्यति

Por la gracia de Śambhu se alcanza el sārūpya, la semejanza con Mahādeva. Allí, tras gozar de las grandes bienaventuranzas divinas, se obtiene después el mokṣa, la liberación final.

Verse 7

इत्यालोच्य सुरास्सर्वे जग्मुर्गुरुगृहं मुने । चक्रुर्निवेदनं गत्वा गुरवे स्वार्थसाधकाः

Así, tras deliberar, oh sabio, todos los dioses fueron a la morada de su maestro; y, buscando el cumplimiento de su propio propósito, se acercaron al Gurú y presentaron su petición.

Verse 8

देवा ऊचुः । गुरो हिमालयगृहं गच्छास्मत्कार्य्यसिद्धये । कृत्वा निंदां महेशस्य गिरिभक्तिं निवारय

Dijeron los dioses: «Oh Gurú, ve a la casa de Himālaya para que se cumpla nuestro propósito. Con palabras de censura hacia Maheśa, refrena la devoción del Rey de las Montañas por Śiva».

Verse 9

स्वश्रद्धया सुतां दत्त्वा शिवाय स गिरिर्गुरो । लभेत मुक्तिमत्रैव धरण्यां स हि तिष्ठतु

Oh venerable Gurú, aquella Montaña (el Himālaya), al entregar a su hija a Śiva con su propia fe ardiente, alcanzó la liberación allí mismo; en verdad, permanece firme sobre la tierra como sostén del mundo.

Verse 10

इति देववचः श्रुत्वा प्रोवाच च विचार्य्य तान्

Al oír las palabras de los dioses, reflexionó sobre ellas y luego habló en respuesta.

Verse 11

गुरुरुवाच । कश्चिन्मध्ये च युष्माकं गच्छेच्छैलान्तिकं सुराः । सम्पादयेत्स्वाभिमतमहं तत्कर्तुमक्षमः

Dijo el Gurú: «Oh dioses, que alguno de vosotros vaya a las cercanías de la montaña y cumpla lo que se desea. Yo no soy capaz de realizar esa tarea».

Verse 12

अथवा गच्छत सुरा ब्रह्मलोकं सवासवाः । तस्मै वृत्तं कथय स्वं स वः कार्यं करिष्यति

«O bien, oh dioses —junto con Indra— id al mundo de Brahmā. Contadle lo sucedido; él cumplirá vuestra tarea».

Verse 13

नन्दीश्वर उवाच । तच्छ्रुत्वा ते समालोच्य जग्मुर्विधिसभां सुराः । सर्वं निवेदयामासुस्तद्वृत्तं पुरतो विधेः

Dijo Nandīśvara: Al oírlo, los dioses deliberaron y fueron a la asamblea de Vidhātā (Brahmā). De pie ante Brahmā, le expusieron por completo todo el curso de los acontecimientos.

Verse 14

अवोचत्तान्विधिः श्रुत्वा तद्वचः सुविचिंत्य वै । नाहं करिष्ये तन्निंदां दुःखदां कहरां सदा

Al oír sus palabras, Vidhi (Brahmā) reflexionó hondamente y dijo: «Jamás incurriré en esa censura, siempre dadora de dolor y destructora»។

Verse 15

सुरा गच्छत कैलासं संतोषयत शङ्करम् । प्रस्थापयत तं देवं हिमालयगृहं प्रति

«Oh Devas, id a Kailāsa y complaced a Śaṅkara. Luego escoltad a ese Dios y enviadlo en camino hacia la morada del Himālaya.»

Verse 16

स गच्छेदथ शैलेशमात्मनिन्दां करोतु वै । परनिन्दा विनाशाय स्वनिन्दा यशसे मता

Entonces debe ir a Śaileśa (Śiva, Señor de la montaña) y practicar, en verdad, la autocrítica. Criticar a otros conduce a la ruina; en cambio, el reproche a uno mismo se tiene por causa de auténtico honor y buena fama.

Verse 17

नन्दीश्वर उवाच । ततस्ते प्रययुः शीघ्रं कैलासं निखिलास्सुराः । सुप्रणम्य शिवं भक्त्या तद्द्रुतं निखिला जगुः

Nandīśvara dijo: «Entonces todos aquellos dioses partieron con presteza hacia Kailāsa. Postrándose ante Śiva con devoción, todos allí entonaron sin demora sus alabanzas.»

Verse 18

तच्छ्रुत्वा देववचनं स्वीचकार महेश्वरः । देवान्सुयापयामास तानाश्वास्य विहस्य सः

Al oír las palabras de los dioses, Mahādeva aceptó su ruego. Luego, sonriendo, consoló a los devas y los despidió en paz.

Verse 19

ततः स भगवाञ्छम्भुर्महेशो भक्तवत्सलः । गन्तुमैच्छच्छैलमूलं मायेशो न विकारवान्

Entonces el Bienaventurado Señor Śambhu—Maheśa, siempre tierno con sus devotos—quiso ir al pie de la montaña. Aunque es el Señor de Māyā, permanece sin alteración ni cambio alguno.

Verse 20

दण्डी छत्री दिब्यवासा बिभ्रत्तिलकमुज्ज्वलम् । करे स्फटिकमालां च शालग्रामं गले दधत्

Apareció como un asceta, llevando báculo y sombrilla, vestido con radiantes vestiduras divinas, y con la frente resplandeciente por un tilaka luminoso. En la mano sostenía un rosario de cristal, y en el cuello portaba un Śālagrāma, asumiendo así una forma visible para los devotos.

Verse 21

जपन्नाम हरेर्भक्त्या साधुवेषधरो द्विजः । हिमाचलं जगामाशु बन्धुवर्गेस्समन्वितम्

Con devoción repetía sin cesar el Nombre de Hari; aquel dos veces nacido, habiendo tomado el atuendo de un santo asceta, partió con presteza hacia Himācala, acompañado por su círculo de parientes.

Verse 22

तं च दृष्ट्वा समुत्तस्थौ सगणोऽपि हिमालयः । ननाम दण्डवद्भूमौ साष्टाङ्गं विधिपूर्वकम्

Al verle, el Himalaya —con su séquito— se levantó al instante; y luego, conforme al rito prescrito, se postró en tierra como un bastón, ofreciendo la prosternación completa con los ocho miembros.

Verse 23

ततः पप्रच्छ शैलेशस्तं द्विजं को भवानिति । उवाच शीघ्रं विप्रेन्द्रस्स योग्यद्रिम्महादरात्

Entonces Śaileśa preguntó a aquel dos veces nacido: «¿Quién eres tú?» El más eminente de los brāhmaṇas respondió al instante, con recto discernimiento y gran respeto.

Verse 24

साधुद्विज उवाच । साधु द्विजाह्वः शैलाहं वैष्णवः परमार्थदृक् । परोपकारी सर्वज्ञः सर्वगामी गुरोर्बलात्

Dijo Sādhudvija: «Soy la montaña llamada Sādhu, también conocida como Dvijāhva. Soy devoto de Viṣṇu y vidente de la verdad suprema. Busco el bien de los demás, lo sé todo y puedo ir a todas partes—por la fuerza y la gracia de mi Gurú.»

Verse 25

मया ज्ञातं स्वविज्ञानात्स्वस्थाने शैलसत्तम । तच्छृणु प्रीतितो वच्मि हित्वा दम्भन्तवांतिकम्

Oh, el mejor de los montes: en mi propio estado verdadero lo he conocido por realización interior directa. Ahora escucha: con afecto te lo diré, dejando a un lado todo orgullo y fingimiento ante ti.

Verse 26

शङ्कराय सुतान्दातुन्त्वमिच्छसि निजोद्भवाम् । इमाम्पद्मासमां रम्यामज्ञातकुलशीलिने

«¿Deseas dar en matrimonio a tu propia hija, nacida de ti, a Śaṅkara—esta doncella encantadora, igual a Padmā (Lakṣmī)—aunque se desconozcan su linaje y su conducta?»

Verse 27

इयं मतिस्ते शैलेन्द्र न युक्ता मङ्गलप्रदा । निबोध ज्ञानिनां श्रेष्ठ नारायणकुलोद्भव

Oh Señor de las montañas, esa opinión tuya no es apropiada y no concede buen augurio. Compréndelo bien, oh el mejor entre los sabios, nacido en el linaje de Nārāyaṇa.

Verse 28

पश्य शैलाधिपत्वं च न तस्यैकोऽस्ति बान्धवः । बान्धवान्स्वान्प्रयत्नेन पृच्छ मेनां च स्वप्रियाम्

Mira: aunque posee el señorío de las montañas, no tiene ni un solo pariente. Por ello, con el debido empeño, pregunta por sus propios deudos, y pregunta también a Menā, tu amada.

Verse 29

सर्वान्संपृच्छ यत्नेन मेनादीन्पा र्वती विना । रोगिणे नौषधं शैल कुपथ्यं रोचते सदा

Oh Montaña Himālaya, consulta con esmero a todos—Menā y los demás—pero no involucres a Pārvatī. Pues para quien está enfermo, la medicina nunca sabe grata; sólo el alimento dañino le parece siempre agradable.

Verse 30

न ते पात्रानुरूपश्च पार्वतीदानकर्म्मणि । महाजनः स्मेरमुखः श्रुति मात्राद्भविष्यति

En el acto de dar limosna en nombre de Pārvatī, no tienes un destinatario verdaderamente digno y acorde contigo. El pueblo, en cambio, sólo sonreirá—satisfecho con oírlo únicamente.

Verse 31

निराश्रयस्सदासङ्गो विरूपो निगुर्णोऽव्ययः । स्मशानवासी विकटो व्यालग्राही दिगम्बरः

Él no depende de nada, siempre desapegado, más allá de toda forma, nirguṇa e imperecedero. Mora en el crematorio, de aspecto sobrecogedor, domador de serpientes y Señor vestido del cielo (Digambara).

Verse 32

विभूतिभूषणो व्यालवरावेष्टितमस्तकः । सर्वाश्रमपरिभ्रष्टस्त्वविज्ञातगतिस्सदा

Adornado con vibhūti como ornamento, con la cabeza ceñida por una noble serpiente, estaba más allá de todas las etapas de la vida mundana (āśrama), moviéndose siempre por sendas desconocidas para los seres comunes.

Verse 33

ब्रह्मोवाच । इत्याद्युक्त्वा वचस्तथ्यं शिवनिन्दापरं स हि । जगाम स्वालयं शीघ्रन्नाना लीलाकरः शिवः

Brahmā dijo: Habiendo hablado así, pronunció palabras que en verdad se dirigían a la censura de Śiva. Luego partió con presteza a su propia morada. Así avanzó Śiva, el Señor que despliega múltiples līlās divinas.

Verse 34

तच्छ्रुत्वा विप्रवचनमभूताञ्च तनू तयोः । विपरीतानर्थपरे किं करिष्यावहे ध्रुवम्

Al oír las palabras del brāhmaṇa, ambos quedaron abatidos. «Si el sentido se ha vuelto contrario y dañino —dijeron—, ¿qué podremos hacer ahora con certeza?»

Verse 35

ततो रुद्रो महोतिं च कृत्वा भक्तमुदावहाम् । विवाहयित्वा गिरिजां देवकार्य्यं चकार सः

Luego Rudra, tras realizar un gran rito y honrar debidamente a su devoto, desposó a Girijā (Pārvatī) y después cumplió la obra divina en favor de los dioses.

Verse 36

इति प्रोक्तस्तु ते तात साधुवेषो द्विजाह्वयः । शिवावतारो हि मया देवकार्य्यकरः प्रभो

Así pues, hijo querido, te he hablado de aquel llamado Dvijāhvaya, que llevaba el porte de un santo asceta. En verdad es una encarnación de Śiva, manifestada por mí, oh Señor, para cumplir la obra de los dioses.

Verse 37

इदमाख्यानमनघं स्वर्ग्यमायुष्यमुत्तमम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि स सुखी गतिमाप्नुयात्

Este relato sagrado, sin mancha, es celestial, otorga larga vida y es excelso. Quien lo recite o incluso lo escuche alcanza la dicha y llega a la meta auspiciosa.