शिवस्य सैन्यप्रयाणम् तथा गणपतिनामावलिः (Śiva’s Mobilization for War and the Catalogue of Gaṇa Commanders)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । तस्य तद्वाक्यमाकर्ण्य सुरराट् ततः । सक्रोधः प्राह गिरिशो वीरभद्रादिकान्गणान्

Sanatkumāra dijo: Al escuchar esas palabras, el Señor de los dioses —Giriśa (Śiva)— con creciente ira, se dirigió a los gaṇas, comenzando por Vīrabhadra.

Verse 2

रुद्र उवाच । हे वीरभद्र हे नंदिन्क्षेत्रपालष्टभैरवाः । सर्वे गणाश्च सन्नद्धास्सायुधा बलशालिनः

Rudra dijo: "¡Oh Vīrabhadra! ¡Oh Nandī! ¡Oh Kṣetrapāla y los Ocho Bhairavas! Que todos los Gaṇas —completamente armados, bien preparados y dotados de fuerza— se mantengan listos".

Verse 3

कुमाराभ्यां सहैवाद्य निर्गच्छंतु ममाज्ञया । स्वसेनया भद्रकाली निर्गच्छतु रणाय च । शंखचूडवधार्थाय निर्गच्छाम्यद्य सत्वरम्

"Por mi mandato, que salgan hoy junto con los dos Kumāras. Que Bhadrakālī también marche a la batalla con su propio ejército. Con el fin de matar a Śaṅkhacūḍa, yo también partiré hoy mismo".

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । इत्याज्ञाप्य महेशानो निर्ययौ सैन्यसंयुतः । सर्वे वीरगणास्तस्यानु ययुस्संप्रहर्षिताः

Dijo Sanatkumāra: Habiendo dado así su mandato, Maheśvara partió acompañado de su ejército; y todas las huestes heroicas lo siguieron, colmadas de gran júbilo.

Verse 5

एतस्मिन्नंतरे स्कंदगणेशौ सर्वसैन्यपौ । यततुर्मुदितौ नद्धौ सायुधौ च शिवांतिके

Entretanto, Skanda y Gaṇeśa—ambos comandantes de todo el ejército—se prepararon con júbilo, plenamente acorazados y con armas en mano, y tomaron su puesto junto al Señor Śiva.

Verse 6

वीरभद्रश्च नन्दी च महाकालस्सुभद्रकः । विशालाक्षश्च बाणश्च पिंगलाक्षो विकंपनः

Vīrabhadra y Nandī; Mahākāla y Subhadraka; Viśālākṣa y Bāṇa; Piṅgalākṣa y Vikaṃpana: éstos eran (entre otros) los poderosos gaṇas, los asistentes del Señor Śiva en aquella hueste.

Verse 7

विरूपो विकृतिश्चैव मणिभद्रश्च बाष्कलः । कपिलाख्यो दीर्घदंष्द्रो विकरस्ताम्रलोचनः

«(Entre los asistentes de Śiva estaban) Virūpa, Vikṛti, Maṇibhadra y Bāṣkala; también Kapila, Dīrgha-daṃṣṭra (el de colmillos largos), Vikara y Tāmra-locana (el de ojos cobrizos)».

Verse 8

कालंकरो बलीभद्रः कालजिह्वः कुटीचरः । बलोन्मत्तो रणश्लाघ्यो दुर्जयो दुर्गमस्तथा

«Kālaṅkara, Balībhadra, Kāla-jihva y Kuṭīcara; Balonmatta (henchido de fuerza); Raṇaślāghya (renombrado en la batalla); Durjaya (difícil de vencer) y Durgama (difícil de alcanzar) también».

Verse 9

इत्यादयो गणेशानास्सैन्यानां पतयो वराः । तेषां च गणनां वच्मि सावधानतया शृणु

Así y de otras maneras, éstos son los excelsos Gaṇeśas: señores y comandantes de los ejércitos. Ahora relataré su enumeración; escuchad con atenta cautela.

Verse 10

शंखकर्णः कोटिगणैर्युतः परविमर्दकः । दशभिः केकराक्षश्च विकृतोऽष्टाभिरेव च

Śaṅkhakarṇa, acompañado por crores de gaṇas, destructor de las huestes enemigas; y Kekarākṣa con diez compañías, y Vikṛta asimismo con ocho—de este modo avanzaron en la batalla aquellos comandantes.

Verse 11

चतुष्षष्ट्या विशाखश्च नवभिः पारियात्रिकः । षड्भिस्सर्वान्तकः श्रीमांस्त थैव विकृताननः

Viśākha se apostó con sesenta y cuatro acompañantes; Pāriyātrika con nueve; el ilustre Sarvāntaka con seis; y asimismo Vikṛtānana—así quedaron dispuestos para la batalla los gaṇas de Śiva.

Verse 12

जालको हि द्वादशभिः कोटिभिर्गणपुंगवः । सप्तभिस्समदः श्रीमान्दुन्दुभोऽष्टाभिरेव च

Jālaka, caudillo eminente entre los gaṇas, venía acompañado por doce koṭis. El ilustre Samada iba con siete koṭis, y Dundubha asimismo con ocho koṭis.

Verse 13

पंचभिश्च करालाक्षः षड्भिस्संदारको वरः । कोटिकोटिभिरेवेह कंदुकः कुंडकस्तथा

Karālākṣa, el de mirada terrible, avanzó aquí con cinco huestes. El excelente Saṃdāraka llegó con seis. Y Kaṃduka—junto con Kuṇḍaka—vino aquí con ejércitos de koṭis sobre koṭis.

Verse 14

विष्टंभोऽष्टाभिरेवेह गणपस्सर्वस त्तमः । पिप्पलश्च सहस्रेण संनादश्च तथाविधः

Aquí, el supremo Gaṇapa llamado Viṣṭambha se mantuvo firme con ocho acompañantes. Pippala estaba con mil, y Saṃnāda también de igual modo—cada cual con su gran hueste.

Verse 15

आवेशनस्तथाष्टाभिस्त्वष्टभिश्चन्द्रतापनः । महाकेशः सहस्रेण कोटीनां गणपो वृतः

Asimismo, Āveśana llegó con ocho huestes asistentes, y Candratāpana con otras ocho; y Mahākeśa, caudillo de los gaṇas de Śiva, estaba rodeado por mil koṭis de gaṇas.

Verse 16

कुंडी द्वादशभिर्वीरस्तथा पर्वतकश्शुभः । कालश्च कालकश्चैव महाकालश्शतेन वै

Kuṇḍī llegó con doce héroes; asimismo llegó el auspicioso Parvataka. También arribaron Kāla y Kālaka, y Mahākāla en verdad vino con cien guerreros.

Verse 17

अग्निकश्शत कोट्या च कोट्याग्निमुख एव च । आदित्यो ह्यर्द्धकोट्या च तथा चैवं घनावहः

Había Agnis que sumaban cien koṭis, y asimismo huestes con un koṭi de bocas ígneas. Los Ādityas eran cincuenta millones; y del mismo modo, los portadores de nubes (huestes de lluvia) estaban en multitudes inmensas.

Verse 18

सनाहश्च शतेनैव कुमुदः कोटिभिस्तथा । अमोघः कोकिलश्चैव शतकोट्या सुमंत्रकः

Sanāha llegó con cien fuerzas; Kumuda, con koṭis innumerables. Amogha y Kokila también llegaron; y Sumantraka arribó con cien koṭis: así se congregaron las huestes para la batalla.

Verse 19

काकपादः कोटिषष्ट्या षष्ट्या संतानकस्तथा । महाबलश्च नवभिः पञ्चभिर्मधुपिंगल

Kākapāda, el comandante, condujo sesenta koṭis; Saṃtānaka igualmente condujo sesenta. Mahābala condujo nueve, y Madhupiṅgala condujo cinco divisiones de tropas.

Verse 20

नीलो नवत्या देवेशः पूर्णभद्रस्तथैव च । कोटीनां चैव सप्तानां चतुर्वक्त्रो महाबलः

Nīla (el Azul) es el Señor de los dioses, que preside sobre noventa koṭis. Asimismo Pūrṇabhadra; y Caturvaktra (el de Cuatro Rostros), de gran poder, preside sobre siete koṭis.

Verse 21

कोटिकोटिसहस्राणां शतैर्विंशतिभिस्तथा । तत्राजग्मुस्तथा वीरास्ते सर्वे संगरोत्सवे

Por koṭis sobre koṭis y por millares—y aun por centenas y veintenas—todos aquellos héroes llegaron allí, anhelando el combate como si fuese una fiesta solemne.

Verse 22

भूतकोटिसहस्रेण प्रमथैर्कोटिभि स्त्रिभिः । वीरभद्रश्चतुष्षष्ट्या लोमजानां त्रिकोटिभिः

Vīrabhadra avanzó acompañado por mil koṭis de bhūtas, por tres koṭis de pramathas y por tres koṭis de los feroces Lomajas, teniendo sesenta y cuatro como sus principales jefes.

Verse 23

काष्ठारूढश्चतुःषष्ट्या सुकेशो वृषभस्तथा । विरूपाक्षश्च भगवांश्चतुष्षष्ट्या सनातनः

Junto con aquellas sesenta y cuatro huestes asistentes estaba Kāṣṭhārūḍha; asimismo Sukeśa y Vṛṣabha. Y con otras sesenta y cuatro huestes llegó Virūpākṣa: el Bhagavān, el Eterno, el Sanātana.

Verse 24

तालकेतुः षडास्यश्च पंचास्यश्च प्रतापवान् । संवर्तकस्तथा चैत्रो लंकुलीशस्स्वयं प्रभुः

Allí estaban Tālketu, Ṣaḍāsya y el poderoso Paṃcāsya; y también Saṃvartaka y Caitra; y el propio Laṅkulīśa—el Señor.

Verse 25

लोकांतकश्च दीप्तात्मा तथा दैत्यांतकः प्रभुः । देवो भृङ्गीरिटिः श्रीमान्देवदेवप्रियस्तथा

Allí también estaba Lokāntaka, de espíritu refulgente; y el Señor Daityāntaka, destructor de los daitya (demonios). Asimismo se hallaba el dios Bhṛṅgīriṭi, ilustre y amado por el Deva de los devas.

Verse 26

अशनिर्भानुकश्चैव चतुः षष्ट्या सहस्रशः । कंकालः कालकः कालो नन्दी सर्वान्तकस्तथा

Y estaba también Aśanir-bhānuka, que se manifestaba en sesenta y cuatro mil formas. Estaban Kaṅkāla, Kālaka, Kāla, y asimismo Nandī, junto con Sarvāntaka: terribles potencias de Śiva que conducen a todo ser hacia su fin destinado.

Verse 27

एते चान्ये च गणपा असंख्याता महाबलाः । युद्धार्थं निर्ययुः प्रीत्या शंखचूडेन निर्भयाः

Estos y muchos otros Gaṇas—innumerables y de gran poder—partieron gozosos hacia la batalla, sin temor ante Śaṅkhacūḍa.

Verse 28

सर्वे सहस्रहस्ताश्च जटामुकुटधारिणः । चन्द्ररेखावतंसाश्च नीलकंठास्त्रिलोचनाः

Todos eran de mil brazos, llevando coronas de cabellera enmarañada (jaṭā); adornados con la marca de la luna creciente, eran de garganta azul y de tres ojos.

Verse 29

रुद्राक्षाभरणास्सर्वे तथा सद्भस्मधारिणः । हारकुंडलकेयूरमुकुटाद्यैरलंकृताः

Todos llevaban ornamentos de rudrākṣa y también portaban la ceniza sagrada; estaban engalanados con collares, pendientes, brazaletes, coronas y otros adornos.

Verse 30

ब्रह्मेन्द्रविष्णुसंकाशा अणिमादिगुणैर्वृताः । सूर्यकोटिप्रतीकाशाः प्रवीणा युद्धकर्मणि

Aparecieron con un esplendor comparable al de Brahmā, Indra y Viṣṇu; dotados de las perfecciones yóguicas que comienzan con aṇimā, resplandecían como crores de soles y eran consumados en las artes de la guerra.

Verse 31

वायुश्च वरुणश्चैव बुधश्च मंगलश्च वै । ग्रहाश्चान्ये महेशेन कामदेवश्च वीर्यवान्

Vāyu y Varuṇa, Budha (Mercurio) y Maṅgala (Marte), y también las demás potencias planetarias—junto con el vigoroso Kāmadeva—fueron todos dispuestos y fortalecidos por Maheśa (el Señor Śiva).

Verse 32

किं बहूक्तेन देवर्षे सर्वलोकनिवासिनः । ययुश्शिवगणास्सर्वे युद्धार्थं दानवैस्सह

«¿Para qué decir más, oh sabio divino? Todos los Śiva-gaṇas, moradores de todos los mundos, partieron—junto con los Dānavas—con el propósito de la batalla»។

Verse 33

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे शङ्खचूडवधे महादेवयुद्धयात्रावर्णनं नाम त्रय स्त्रिंशत्तमोऽध्यायः

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa—en el Segundo Libro, la Rudra-saṃhitā, en la quinta sección llamada Yuddha-khaṇḍa—en el relato de la muerte de Śaṅkhacūḍa, concluye el capítulo trigésimo tercero, titulado «Descripción de la marcha guerrera de Mahādeva».

Verse 34

हुताशनश्च चन्द्रश्च विश्वकर्माश्विनौ च तौ । कुबेरश्च यमश्चैव निरृतिर्नलकूबरः

Agni, el dios del Fuego, y Soma, el dios de la Luna; Viśvakarmā y los dos gemelos Aśvin; Kubera y Yama, así como Nirṛti y Nalakūbara: todos ellos también estaban presentes y dispuestos en aquel gran combate.

Verse 36

उग्रदंष्ट्रश्चोग्रदण्डः कोरटः कोटभस्तथा । स्वयं शतभुजा देवी भद्रकाली महेश्वरी

Se la llama Ugradaṃṣṭrā, y empuña el fiero bastón Ugradaṇḍa; es también Koraṭā y Koṭabhā. En verdad, la Diosa misma—de cien brazos—Bhadrakālī, Maheśvarī, la suprema Potencia de Śiva, se alzó manifiesta.

Verse 37

रत्नेन्द्रसारनिर्माणविमानोपरि संस्थिता । रक्तवस्त्रपरीधाना रक्तमाल्यानुलेपना

Sentada en un vimāna celestial, forjado con la esencia misma del señor de las gemas, iba vestida con ropajes rojos, engalanada con guirnaldas rojas y ungida con perfumes rojos.

Verse 38

नृत्यंती च हसंती च गायंती सुस्वरं मुदा । अभयं ददती स्वेभ्यो भयं चारिभ्य एव सा

Danzando, riendo y cantando con dulce voz en gozosa dicha, otorgaba abhaya—la ausencia de temor—a sus devotos; mas a los enemigos les concedía sólo espanto.

Verse 39

बिभ्रती विकटां जिह्वां सुलोलां योजनायताम् । शंखचक्रगदापद्मखङ्गचर्मधनुश्शरान्

Ella llevaba una lengua terrible, ondulante y extendida hasta la medida de un yojana; y empuñaba la caracola, el disco, la maza, el loto, la espada, el escudo, el arco y las flechas, manifestando en la batalla una forma imponente colmada de armas.

Verse 40

खर्परं वर्तुलाकारं गंभीरं योजनायतम् । त्रिशूलं गगनस्पर्शिं शक्तिं च योजनायताम्

Contempló un vasto kharpara, de forma circular y profundo, extendido hasta un yojana; y también un tridente que parecía tocar el cielo, junto con una lanza igualmente de un yojana—terribles emblemas de un poder arrollador en aquella batalla.

Verse 41

मुद्गरं मुसलं वक्त्रं खङ्गं फलकमुल्बणम् । वैष्णवास्त्रं वारुणास्त्रं वायव्यं नागपाशकम्

“(Tomó) un martillo, un mazo, un arma feroz para golpear, una espada y un escudo formidable; y también el proyectil vaiṣṇava, el proyectil de Varuṇa, el proyectil de Vāyu y el lazo de las serpientes.”

Verse 42

नारायणास्त्रं गांधर्वं ब्रह्मास्त्रं गारुडं तथा । पार्जन्यं च पाशुपतं जृंभणास्त्रं च पार्वतम्

Entonces fueron desatadas el arma de Nārāyaṇa, el arma gāndharva, el arma de Brahmā y asimismo el arma gāruḍa; además el arma de Pārjanya, el arma Pāśupata, el arma Jṛmbhaṇa y el arma Pārvatā.

Verse 43

महावीरं च सौरं च कालकालं महानलम् । महेश्वरास्त्रं याम्यं च दंडं संमोहनं तथा

Entonces empleó el poderoso misil Mahāvīra y el Saura (solar), el Kālakāla —la “muerte de la Muerte”— y el abrasador Mahānala; y también el arma de Maheśvara, la Yāmya (de Yama), la Daṇḍa (vara de castigo) y asimismo la Saṃmohana (arma del embeleso).

Verse 44

समर्थमस्त्रकं दिव्यं दिव्यास्त्रं शतकं परम् । बिभ्रती च करैस्सर्वैरन्यान्यपि च सा तदा

Entonces ella—plenamente capaz y presta para la batalla—portó un asombroso arsenal de armas celestiales: en verdad, un supremo centenar de astra divinos, y otras armas también, sostenidas en todas sus manos.

Verse 45

आगत्य तस्थौ सा तत्र योगिनीनां त्रिकोटिभिः । सार्द्धं च डाकिनीनां वै विकटानां त्रिकोटिभिः

Llegada allí, ella se mantuvo en pie acompañada por tres crores de Yoginīs; y en verdad, junto con tres crores de feroces y formidables Ḍākinīs.

Verse 46

भूतप्रेतपिशाचाश्च कूष्माण्डा ब्रह्मराक्षसाः । वेताला राक्षसाश्चैव यक्षाश्चैव सकिन्नराः

Había bhūtas, pretas y piśācas; kūṣmāṇḍas y brahma-rākṣasas; y también vetālas, rākṣasas, yakṣas y kinnaras.

Verse 47

तश्चैवाभिवृतः स्कंदः प्रणम्य चन्द्रशेखरम् । पितुः पार्श्वे सहायो यः समुवास तदाज्ञया

Entonces Skanda también, así rodeado por las huestes divinas, se postró ante Chandrashekhara (el Señor Śiva). Como auxiliador al lado de su padre, permaneció allí obedeciendo el mandato de Śiva.

Verse 48

अथ शम्भुस्समानीय स्वसैन्यं सकलं तदा । युद्धार्थमगमद्रुद्रश्शंङ्खचूडेन निर्भयः

Entonces Śambhu, tras reunir por completo a todas Sus huestes, partió hacia la batalla. Sin temor, Rudra avanzó para enfrentarse a Śaṅkhacūḍa.

Verse 49

चन्द्रभागानदीतीरे वटमूले मनोहरे । तत्र तस्थौ महादेवो देवनिस्ता रहेतवे

A la orilla del río Chandrabhāgā, al pie encantador de un baniano, allí permaneció Mahādeva, convirtiéndose en la causa misma de la liberación de los dioses.