कैलासमार्गे शङ्करस्य परीक्षा — Śiva Tests the Approachers on the Kailāsa Path

Verse 1

व्यास उवाच । भो ब्रह्मन्भगवन्पूर्वं श्रुतं मे ब्रह्मपुत्रक । जलंधरं महादैत्यमवधीच्छंकरः प्रभुः

Vyāsa dijo: «Oh venerable brahmán, oh bienaventurado—oh hijo de Brahmā—antes oí que el Señor Śaṅkara, el soberano Maestro, dio muerte al gran daitya Jalandhara.»

Verse 2

तत्त्वं वद महाप्राज्ञ चरितं शशिमौलिनः । विस्तारपूर्वकं शृण्वन्कस्तृप्येत्तद्यशोऽमलम्

Oh sapientísimo, declara el verdadero sentido y las sagradas hazañas del Señor de la Cresta Lunar, Śiva. ¿Quién, al oírlas con pleno detalle, podría quedar satisfecho? Tan inmaculada es Su gloria.

Verse 3

सूत उवाच । इत्येवं व्याससंपृष्टो ब्रह्मपुत्रो महामुनिः । उवाचार्थवदव्यग्रं वाक्यं वाक्यविशारदः

Dijo Sūta: Así, interrogado por Vyāsa, aquel gran sabio, hijo de Brahmā, diestro en el arte de la palabra, pronunció un discurso pleno de sentido, sereno y sin distracción.

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । एकदा जीवशक्रौ च भक्त्या परमया मुने । दर्शनं कर्तुमीशस्य कैलासं जग्मतुर्भृशम्

Sanatkumāra dijo: Oh sabio, una vez Jīva y Śakra, colmados de suprema devoción, partieron con gran empeño hacia Kailāsa para obtener el darśana directo del Señor Īśa.

Verse 5

अथ गुर्विन्द्रयोर्ज्ञात्वागमनं शंकरः प्रभुः । परीक्षितुं तयोर्ज्ञानं स्वदर्शनरतात्मनोः

Entonces el Señor Śaṅkara, al saber de la llegada del Gurú y de Indra, resolvió poner a prueba su comprensión: a esos dos cuyas mentes anhelaban Su propia visión divina.

Verse 6

महातेजस्विनं शांतं जटासंबद्धमस्तकम् । महाबाहुं महोरस्कं गौरं नयनभीषणम्

Contempló a uno de inmenso resplandor y, sin embargo, perfectamente sereno, con la cabeza ceñida por las trenzas de jaṭā; de brazos poderosos y pecho ancho, de tez clara y de mirada que infundía reverente temor.

Verse 7

अथ तौ गुरुशक्रौ च कुर्वंतौ गमनं मुदा । आलोक्य पुरुषं भीमं मार्गमध्येऽद्भुताकृतिम्

Entonces aquellos dos—Bṛhaspati, el preceptor, y Śakra (Indra)—prosiguieron su camino con alegría. En medio de la senda vieron a una persona temible, de forma maravillosa y extraordinaria, erguida ante ellos.

Verse 9

अथो पुरंदरोऽपृच्छत्स्वाधिकारेण दुर्मदः । पुरुषं तं स्वमार्गांतस्थितमज्ञाय शंकरम्

Entonces Purandara (Indra), embriagado por el orgullo de su propia autoridad, interrogó a aquella Persona que estaba al final de su camino, sin reconocer que era Śaṅkara (el Señor Śiva).

Verse 10

पुरन्दर उवाच । कस्त्वं भोः कुत आयातः किं नाम वद तत्त्वतः । स्वस्थानेसंस्थितश्शंभु किं वान्यत्र गतः प्रभुः

Purandara (Indra) dijo: «Señor, ¿quién eres? ¿De dónde has venido? Dime tu nombre con verdad. ¿Está Śambhu, el Señor, establecido en su propia morada, o el Supremo Dueño ha partido a otro lugar?»

Verse 11

सनत्कुमार उवाच । शक्रेणेत्थं स पृष्टस्तु किंचिन्नोवाच तापसः । शक्रः पुनरपृच्छद्वै नोवाच स दिगंबरः

Sanatkumāra dijo: Así interrogado por Śakra (Indra), aquel asceta no respondió nada en absoluto. Śakra preguntó de nuevo, pero el renunciante “vestido del cielo” (digambara) tampoco habló.

Verse 12

पुनः पुरंदरोऽपृच्छ्ल्लोकानामधिपेश्वरः । तूष्णीमास महायोगी लीलारूपधरः प्रभुः

De nuevo Indra, señor de los mundos, le interrogó; pero el Señor Supremo—el gran Yogui que asume formas en su juego divino—permaneció en silencio.

Verse 13

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पंचमे युद्धखण्डे जलंधरवधोपाख्याने शक्रजीवनं नाम त्रयोदशोऽ ध्यायः

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa, en la segunda sección llamada Rudra Saṃhitā, dentro de la quinta división, el Yuddha-khaṇḍa, en el episodio sobre la muerte de Jalandhara, concluye el capítulo decimotercero titulado “Śakrajīvana” (la restauración de Indra).

Verse 14

अथ चुक्रोध देवेशस्त्रैलोक्यैश्वर्यगर्वितः । उवाच वचनं चैव तं निर्भर्त्स्य जटाधरम्

Entonces el señor de los dioses, envanecido por su soberanía sobre los tres mundos, se encendió en ira; y, reprendiendo a aquel asceta de cabellos enmarañados, pronunció estas palabras.

Verse 15

इन्द्र उवाच । रे मया पृच्छ्यमानोऽपि नोत्तरं दत्तवानसि । अतस्त्वां हन्मि वज्रेण कस्ते त्रातास्ति दुर्मते

Indra dijo: «¡Eh! Aunque te he preguntado, no has dado respuesta. Por eso te heriré con el Vajra, el rayo: ¿quién podrá protegerte, oh de mente perversa?»

Verse 16

सनत्कुमार उवाच । इत्युदीर्य ततो वज्री संनिरीक्ष्य क्रुधा हि तम् । हंतुं दिगंबरं वज्रमुद्यतं स चकार ह

Sanatkumāra dijo: Tras decir esto, Vajrī lo miró fijamente con ira y alzó su rayo, decidido a dar muerte al Digambara, el “vestido del cielo”.

Verse 17

पुरंदरं वज्रहस्तं दृष्ट्वा देवस्सदाशिवः । चकार स्तंभनं तस्य वज्रपातस्य शंकरः

Al ver a Purandara (Indra) con el vajra en la mano, el Señor Sadāśiva—Śaṅkara—detuvo aquel mismo golpe del rayo, dejando sin fuerza su caída.

Verse 18

ततो रुद्रः क्रुधाविष्टः करालाक्षो भयंकरः । द्रुतमेव प्रजज्वाल तेजसा प्रदहन्निव

Entonces Rudra, poseído por la ira—de ojos terribles y sobrecogedor—ardió al instante, como si con su fulgor ígneo abrasara todas las cosas.

Verse 19

बाहुप्रतिष्टंभभुवामन्युनांतश्शचीपतिः । समदह्यत भोगीव मंत्ररुद्धपराक्रमः

Entonces el señor de Śacī (Indra), cuyo poder y valor habían sido contenidos por la fuerza del mantra, fue abrasado por la ira de aquellos a quienes sus brazos habían detenido, como una serpiente que arde dentro de sí misma.

Verse 20

दृष्ट्वा बृहस्पतिस्तूर्णं प्रज्वलंतं स्वतेजसा । पुरुषं तं धिया ज्ञात्वा प्रणनाम हरं प्रभुम्

Al ver a aquella Persona divina arder de inmediato con su propio esplendor innato, Bṛhaspati lo reconoció con discernimiento y se postró con reverencia ante Hara, el Señor supremo.

Verse 21

कृतांजलिपुटो भूत्वा ततो गुरुरुदारधीः । नत्वा च दंडवद्भूमौ प्रभुं स्तोतुं प्रचक्रमे

Entonces el Guru, de noble entendimiento, juntó las manos en reverente añjali; luego se postró ante el Señor, tendido en la tierra como un báculo, y comenzó a entonarle alabanzas.

Verse 22

गुरुरुवाच । नमो देवाधिदेवाय महादेवाय चात्मने । महेश्वराय प्रभवे त्र्यम्बकाय कपर्दिने

Dijo el Guru: «Saludo al Dios de los dioses: a Mahādeva, el Sí mismo interior; a Maheśvara, el Señor soberano; a Prabhava, la fuente primordial; a Tryambaka, el de los Tres Ojos; y a Kapardin, el Señor de cabellera enmarañada».

Verse 23

दीननाथाय विभवे नमोंऽधकनिषूदिने । त्रिपुरघ्नाय शर्वाय ब्रह्मणे परमेष्ठिने

Saludo al Señor de los afligidos, al Poderoso sin par; saludo al que dio muerte a Andhaka. Saludo al destructor de Tripura, a Śarva; al Brahman supremo, al Altísimo Señor que preside sobre todo.

Verse 24

विरूपाक्षाय रुद्राय बहुरूपाय शंभवे । विरूपायातिरूपाय रूपातीताय ते नमः

Saludo a Ti—Rudra, Virūpākṣa (Señor de visión maravillosa y trascendente); Śambhu de múltiples formas; Aquel que está más allá de la forma ordinaria, más allá incluso de toda forma excelsa, y que en verdad trasciende por completo toda forma.

Verse 25

यज्ञविध्वंसकर्त्रे च यज्ञानां फलदायिने । नमस्ते मखरूपाय परकर्मप्रवर्तिने

Salutación a Ti: Tú que puedes poner fin a los ritos del yajña y, sin embargo, sólo Tú otorgas el fruto verdadero de todos los sacrificios; reverencia a Ti, que eres la forma misma del Makha (el sacrificio) y quien impulsa a los seres hacia las acciones que su karma les ha destinado.

Verse 26

कालांतकाय कालाय कालभोगिधराय च । नमस्ते परमेशाय सर्वत्र व्यापिने नमः

Salutaciones a Ti—Destructor de la Muerte, el Tiempo mismo, y Portador de la serpiente del Tiempo. Salutaciones a Ti, oh Parameśvara, Señor supremo que todo lo penetra, presente en todas partes.

Verse 27

नमो ब्रह्मशिरोहंत्रे ब्रह्मचंद्र स्तुताय च । ब्रह्मण्याय नमस्तेऽस्तु नमस्ते परमात्मने

Salve a Ti, que segaste la cabeza de Brahmā; salve a Ti, alabado por Brahmā y por la Luna. Salve a Ti, protector y bienhechor de los devotos; salve a Ti, el Ser Supremo (Paramātman).

Verse 28

त्वमग्निरनिलो व्योम त्वमेवापो वसुंधरा । त्वं सूर्यश्चन्द्रमा भानि ज्योतिश्चक्रं त्वमेव हि

Tú eres el fuego, el viento y la vasta extensión del espacio; Tú solo eres las aguas y la tierra. Tú eres el sol y la luna, los resplandores luminosos—en verdad, toda la rueda de los astros fulgentes no es sino Tú.

Verse 29

त्वमेव विष्णुस्त्वं ब्रह्मा तत्स्तुतस्त्वं परेश्वरः । मुनयः सनकाद्यास्त्वं नारदस्त्वं तपोधनः

Tú solo eres Viṣṇu; Tú eres Brahmā. Tú eres el Señor Supremo (Pareśvara), alabado incluso por ellos. Tú eres los sabios—Sanaka y los demás—y Tú eres Nārada, el asceta rico en tapas.

Verse 30

त्वमेव सर्व लोकेशस्त्वमेव जगदात्मकः । सर्वान्वयस्सर्वभिन्नस्त्वमेव प्रकृतेः परः

Tú solo eres el Señor de todos los mundos; Tú solo eres el Ser mismo del universo. Lo penetras todo como vínculo interior, y sin embargo permaneces distinto de todo; Tú solo trasciendes a Prakṛti (la naturaleza material).

Verse 31

त्वं वै सृजसि लोकांश्च रजसा विधिनामभाक् । सत्त्वेन हरिरूपस्त्वं सकलं यासि वै जगत्

En verdad, Tú creas los mundos mediante rajas, asumiendo el oficio de Brahmā. Mediante sattva tomas la forma de Hari (Viṣṇu) y lo impregnas todo, abarcando el universo entero.

Verse 32

त्वमेवासि महादेव तमसा हररूपधृक् । लीलया भुवनं सर्वं निखिलं पांचभौतिकम्

Sólo Tú eres Mahādeva. Por el poder de tamas asumes la forma de Hara; y por tu līlā, tu juego divino, lo impregnas y sostienes todo este universo, enteramente constituido por los cinco elementos.

Verse 33

त्वद्ध्यानबलतस्सूर्यस्तपते विश्वभावन । अमृतं च्यवते लोके शशी वाति समरिणः

Oh Sustentador del universo, por la fuerza de la meditación en Ti el sol arde y da calor; la luna hace fluir el amṛta en el mundo; y el viento sopla: todo se mueve y cumple su función por tu soberanía interior.

Verse 34

त्वद्ध्यानबलतो मेघाश्चांबु वर्षंति शंकर । त्वद्ध्यानबलतश्शक्रस्त्रिलोकीं पाति पुत्रवत्

Oh Śaṅkara, por el poder de la meditación en Ti, las nubes derraman el agua de la lluvia; por el poder de la meditación en Ti, Śakra (Indra) protege los tres mundos como si fueran sus propios hijos.

Verse 35

त्वद्ध्यानबलतो मेघाः सर्वे देवा मुनीश्वराः । स्वाधिकारं च कुर्वंति चकिता भवतो भयात्

Por el poder de la meditación en Ti, las nubes, todos los dioses y los grandes sabios cumplen sus funciones asignadas; pero lo hacen sobrecogidos, temblando de temor ante Ti.

Verse 36

त्वत्पादकमलस्यैव सेवनाद्भुवि मानवाः । नाद्रियन्ते सुरान्रुद लोकैश्वर्यं च भुंजते

Oh Rudra, por servir únicamente a tus pies de loto, los hombres en la tierra ya no dependen de los dioses; llegan a gozar de soberanía y prosperidad en los mundos.

Verse 37

त्वत्पादकमलस्यैव सेवनादगमन्पराम् । गतिं योगधना नामप्यगम्यां सर्वदुर्लभाम्

Por servir únicamente a tus pies de loto, alcanzaron el estado supremo: una meta incomparable llamada «la riqueza del Yoga», un destino inaccesible para quien carece de devoción y sumamente raro para todos.

Verse 38

सनत्कुमार उवाच । बृहस्पतिरिति स्तुत्वा शंकरं लोकशंकरम् । पादयो पातयामास तस्येशस्य पुरंदरम्

Dijo Sanatkumāra: Habiendo alabado a Śaṅkara, bienhechor de los mundos, (Indra) invocó a Bṛhaspati; y entonces Purandara (Indra) se postró, cayendo a los pies de aquel Señor, el supremo Īśa.

Verse 39

पातयित्वा च देवेशमिंद्रं नत शिरोधरम् । बृहस्पतिरुवाचेदं प्रश्रयावनतश्शिवम्

Después de hacer que Indra, señor de los dioses, cayera postrado con la cabeza inclinada en sumisión, Bṛhaspati dijo estas palabras a Śiva con reverencia y humildad.

Verse 40

बृहस्पतिरुवाच । दीननाथ महादेव प्रणतं तव पादयोः । समुद्धर च शांतं स्वं क्रोधं नयनजं कुरु

Dijo Bṛhaspati: «Oh Mahādeva, amparo de los desvalidos, me inclino a tus pies. Levanta y protege a tu devoto; y apacigua tu propia ira—nacida de tus ojos—haciéndola serena».

Verse 41

तुष्टो भव महादेव पाहीद्र शरणागतम् । अग्निरेव शमं यातु भालनेत्रसमुद्भवः

«Sé propicio, oh Mahādeva. Protege a Indra, que ha venido buscando refugio. Que este fuego—nacido de tu ojo en la frente—se apacigüe y se extinga.»

Verse 42

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य गुरोर्वाक्यं देवदेवो महेश्वरः । उवाच करुणासिन्धुर्मेघनिर्ह्रादया गिरा

Sanatkumāra dijo: Al oír así las palabras de su guru, Mahādeva—Dios de los dioses, Maheśvara—océano de compasión, habló con una voz que retumbaba como el bramido de las nubes.

Verse 43

महेश्वर उवाच । क्रोधं च निस्सृते नेत्राद्धारयामि बृहस्पतेः । कथं हि कञ्चुकीं सर्पस्संधत्ते नोज्झितां पुनः

Mahādeva dijo: «Oh Bṛhaspati, aun cuando la ira ha brotado de Mi ojo, Yo la contengo y la soporto. ¿Cómo, en verdad, podría una serpiente volver a tomar la piel ya mudada, una vez que ha sido arrojada?»

Verse 44

सनत्कुमार उवाचु । इति श्रुत्वा वचस्तस्य शंकरस्य बृहस्पतिः । उवाच क्लिष्टरूपश्च भयव्याकुलमानसः

Sanatkumāra dijo: Al oír aquellas palabras de Śaṅkara, Bṛhaspati—con el semblante tenso y la mente turbada por el temor—habló.

Verse 45

बृहस्पतिरुवाच । हे देव भगवन्भक्ता अनुकंप्याः सदैव हि । भक्तवत्सलनामेति त्वं सत्यं कुरु शंकर

Bṛhaspati dijo: «Oh Deva, oh Señor bienaventurado: tus devotos son, en verdad, siempre dignos de compasión. Por ello, oh Śaṅkara, haz verdadero con tus obras tu nombre de “Bhakta-vatsala”, Tierno con los devotos.»

Verse 46

क्षेप्तुमन्यत्र देवेश स्वतेजोऽत्युग्रमर्हसि । उद्धर्तस्सर्वभक्तानां समुद्धर पुरंदरम्

Oh Señor de los dioses, dirige a otra parte tu poder divino, tan sumamente terrible. Tú eres el salvador de todos los devotos; por ello, levanta y salva a Purandara (Indra).

Verse 47

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तो गुरुणा रुद्रो भक्तवत्सलनामभाक् । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा सुरेज्यं प्रणतार्त्तिहा

Dijo Sanatkumāra: Así interpelado por su Gurú, Rudra—célebre como el tierno protector de los devotos—respondió con el corazón sereno. Él, a quien incluso los dioses adoran, el que disipa la aflicción de los postrados, habló en respuesta.

Verse 48

शिव उवाच । प्रीतः स्तुत्यानया तात ददामि वरमुत्तमम् । इन्द्रस्य जीवदानेन जीवेति त्वं प्रथां व्रज

Śiva dijo: «Hijo querido, complacido por este himno de alabanza, te concedo un excelso don. Puesto que has devuelto la vida a Indra, ve y sé célebre con el nombre de “Jīva” (dador de vida)».

Verse 49

समुद्भूतोऽनलो योऽयं भालनेत्रात्सुरेशहा । एनं त्यक्ष्याम्यहं दूरं यथेन्द्रं नैव पीडयेत्

«Este fuego, surgido del Ojo en la frente de Śiva, es destructor de los señores de los dioses. Lo arrojaré lejos, para que no aflija a Indra».

Verse 50

सनत्कुमार उवाच् । इत्युक्त्वा तं करे धृत्वा स्वतेजोऽनलमद्भुतम् । भालनेत्रात्समुद्भूतं प्राक्षिपल्लवणांभसि

Sanatkumāra dijo: Habiendo hablado así, tomó en su mano aquel fuego maravilloso—su propio fulgor, su tejas—nacido del ojo de la frente, y lo arrojó a las aguas saladas del océano.

Verse 51

ततश्चांतर्दधे रुद्रो महालीलाकरः प्रभुः । गुरुशक्रौ भयान्मुक्तौ जग्मतुः सुखमुत्तमम्

Entonces el Señor Rudra—el Soberano que despliega la gran līlā divina—desapareció de la vista. Liberados del temor, tanto Guru (Bṛhaspati) como Śakra (Indra) partieron, alcanzando la paz y el bienestar supremos.

Verse 52

यदर्थं गमनोद्युक्तौ दर्शनं प्राप्य तस्य वै । कृतार्थौ गुरुशक्रौ हि स्वस्थानं जग्मतुर्मुदा

Habiendo obtenido la visión (darśana) de Aquel por quien habían emprendido el camino, Guru (Bṛhaspati) y Śakra (Indra) se sintieron colmados en su propósito y, gozosos, regresaron a su propia morada.