
El Adhyāya 33 prosigue el relato del Dakṣa-yajña mostrando la movilización inmediata de las huestes de Śiva al recibirse su mandato. Brahmā narra que Vīrabhadra, complacido y obediente, se inclina ante Maheśvara y parte con presteza hacia la arena sacrificial (makha) de Dakṣa. Śiva envía innumerables gaṇas como séquito “para el esplendor”, subrayando a la vez una procesión regia y la inevitabilidad cósmica. Se describe cómo los gaṇas se disponen delante y detrás de Vīrabhadra, de naturaleza semejante a Rudra, y la terrible magnificencia de su forma guerrera—ataviado al modo de Śiva, con brazos inmensos, ornamentos serpentinos y montado en un carro. La imaginería se amplía con un catálogo de monturas y guardianes (leones, otras criaturas formidables, elefantes, seres acuáticos e híbridos), creando una estética de marcha bélica mítica. Presagios auspiciosos acompañan el avance: una lluvia de flores de árboles que conceden deseos, y la alabanza jubilosa de los gaṇas. El capítulo funciona como bisagra narrativa: del decreto divino a la inminente confrontación en el yajña, destacando la autoridad de Śiva, la śakti colectiva de los gaṇas y las consecuencias rituales de ofender al Señor.
Verse 1
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तं श्रीमहेशस्य श्रुत्वा वचनमादरात् । वीरभद्रोतिसंतुष्टः प्रणनाम महेश्वरम
Brahmā dijo: Habiendo escuchado respetuosamente estas palabras de Śrī Maheśa, Vīrabhadra, sumamente complacido, se inclinó en reverencia ante Maheśvara (el Señor Śiva).
Verse 2
शासनं शिरसा धृत्वा देवदेवस्य शूलिनः । प्रचचाल ततः शीघ्रं वीरभद्रो मखं प्रति
Llevando sobre su cabeza el mandato del Señor portador del tridente—Śiva, Dios de dioses—Vīrabhadra partió al instante, veloz, hacia el sacrificio de Dakṣa.
Verse 3
शिवोथ प्रेषयामास शोभार्थं कोटिशो गणान् । तेन सार्द्धं महावीरान्मलयानलसन्निभान्
Entonces el Señor Śiva, para acrecentar el esplendor y la magnificencia auspiciosa, envió gaṇas por crores; y con ellos, grandes héroes, ardientes como el fuego avivado por los vientos de Malaya.
Verse 4
अथ ते वीरभद्रस्य पुरतः प्रबला गणाः । पश्चादपि ययुर्वीराः कुतूहलकरा गणाः
Entonces aquellos poderosos gaṇas avanzaron al frente de Vīrabhadra; y también detrás de él marcharon gaṇas heroicos, huestes cuya sola presencia despertaba asombro y sobrecogimiento.
Verse 5
वीरभद्रसमेता येगणाश्शतसहस्रशः । पार्षदाः कालकालस्य सर्वे रुद्रस्वरूपिणः
Junto a Vīrabhadra se alzaron los gaṇas, por cientos de miles: todos eran asistentes del Vencedor del Tiempo (Śiva), y cada uno portaba la forma y el poder mismo de Rudra.
Verse 6
गणैस्समेतः किलतैर्महात्मा स वीरभद्रो हरवेषभूषणः । सहस्रबाहुर्भुजगाधिपाढ्यो ययौ रथस्थः प्रबलोतिभीकरः
Acompañado por los gaṇas, el magnánimo Vīrabhadra—adornado con el atuendo y las joyas del propio Hara—partió montado en su carro. De mil brazos, engalanado con los señores de las serpientes, poderoso y sobremanera terrible, avanzó hacia el yajña de Dakṣa.
Verse 7
नल्वानं च सहस्रे द्वे प्रमाणं स्यंदनस्य हि । अयुतेनैव सिंहानां वाहनानां प्रयत्नतः
En verdad, la medida del carro era de dos mil nalvas; y, con el debido empeño, había también diez mil leones que servían como monturas en aquel séquito.
Verse 8
तथैव प्रबलाः सिंहा बहवः पार्श्वरक्षकाः । शार्दूला मकरा मत्स्या गजास्तत्र सहस्रशः
Asimismo, muchos leones poderosos se alzaban como guardianes en los flancos; y allí, por millares, había tigres, cocodrilos, peces y elefantes.
Verse 9
वीरभद्रे प्रचलिते दक्षनाशाय सत्वरम् । कल्पवृक्षसमुत्सृष्टा पुष्पवृष्टिरभूत्तदा
Cuando Vīrabhadra partió con presteza para consumar la ruina de Dakṣa, entonces se alzó una lluvia de flores, como si fuese derramada por el Kalpavṛkṣa, el árbol celeste que cumple los deseos.
Verse 10
तुष्टुवुश्च गणा वीर शिपिविष्टे प्रचेष्टितम् । चक्रुः कुतूहलं सर्वे तस्मिंश्च गमनोत्सवैः
Oh valiente, los gaṇas alabaron las acciones y los movimientos de Śipiviṣṭa; y todos quedaron colmados de viva curiosidad, haciendo de la partida hacia allí una verdadera fiesta.
Verse 11
काली कात्यायिनीशानी चामुंडा मुंडमर्दिनी । भद्रकाली तथा भद्रा त्वरिता वैष्णवी तथा
Ella es Kālī; Kātyāyanī; Īśānī, la Diosa soberana; Cāmuṇḍā, destructora de los asuras; Muṇḍamardinī, la que aplasta a Muṇḍa; Bhadrakālī; Bhadrā, la auspiciosa; Tvaritā, pronta en otorgar protección; y también Vaiṣṇavī.
Verse 12
एताभिर्नवदुर्गाभिर्महाकाली समन्विता । ययौ दक्षविनाशाय सर्वभूतगणैस्सह
Acompañada por estas nueve Durgās, Mahākālī partió —junto con todas las huestes de seres— para consumar la destrucción de Dakṣa.
Verse 13
डाकिनी शाकिनी चैव भूतप्रमथगुह्यकाः । कूष्मांडाः पर्पटा श्चैव चटका ब्रह्मराक्षसाः
Estaban presentes las Dākinīs y las Śākinīs, y también las huestes de espíritus—Pramathas y Guhyakas—junto con los Kūṣmāṇḍas, Parpaṭas, Caṭakas y los Brahma-rākṣasas (fantasmas de brahmanes), como parte del séquito feroz.
Verse 14
भैरवाः क्षेत्रपालाश्च दक्षयज्ञविनाशकाः । निर्ययुस्त्वरितं वीराश्शिवाज्ञाप्रतिपालकाः
Los Bhairavas y los Kṣetrapālas—héroes destructores del sacrificio de Dakṣa—partieron de inmediato, con presteza, como firmes ejecutores del mandato del Señor Śiva.
Verse 15
तथैव योगिनीचक्रं चतुःषष्टिगणान्वितम् । निर्ययौ सहसा क्रुद्धं दक्षयज्ञं विनाशितुम्
Asimismo, el círculo de las Yoginīs—acompañado por los sesenta y cuatro gaṇas—irrumpió de pronto, airado, con la intención de destruir el sacrificio de Dakṣa.
Verse 16
तेषां गणानां सर्वेषां संख्यानं शृणु नारद । महाबलवतां संघोमुख्यानां धैर्यशालिनाम्
Oh Nārada, escucha el número de todos esos gaṇas: los principales jefes de las huestes, dotados de gran fuerza y firme valentía.
Verse 17
अभ्ययाच्छंकुकर्णश्च दशकोट्या गणेश्वरः । दशभिः केकराक्षश्च विकृतो ष्टाभिरेव
Entonces avanzó Śaṅkukarṇa, señor de los gaṇas, acompañado por diez koṭis (crores). Kekarākṣa llegó con diez koṭis, y Vikṛta, por su parte, vino solo con ocho koṭis.
Verse 18
चतुःषष्ट्या विशाखश्च नवभिः पारियात्रिकः । षड्भिस्सर्वाङ्गको वीरस्तथैव विकृताननः
Viśākha va acompañado por sesenta y cuatro; Pāriyātrika, por nueve. Del mismo modo, el héroe Sarvāṅgaka va con seis, y también Vikṛtānana con seis.
Verse 19
ज्वालकेशो द्वादशभिः कोटिभिर्गणपुंगवः । सप्तभिः समदज्जीमान् दुद्रभोष्टाभिरेव च
Jvālakeśa, el más excelso caudillo entre los gaṇas de Śiva, llegó acompañado por doce koṭis (crores). Con él vino Samadajjīmān con siete koṭis, y Dudrabhoṣṭa también con ocho koṭis.
Verse 20
पंचभिश्च कपालीशः षड्भिस्संदारको गणः । कोटिकोटिभिरेवेह कोटिकुण्डस्तथैव च
Aquí, Kapālīśa va acompañado por cinco huestes, y el gaṇa llamado Saṃdāraka por seis. Asimismo, Koṭikuṇḍa está presente aquí con séquitos de koṭis sobre koṭis—innumerables—proclamando la majestad sin límites de los gaṇas del Señor Śiva.
Verse 21
विष्टंभोऽष्टाभिर्वीरैः कोटिभिर्गणसप्तमः । सहस्रकोटिभिस्तात संनादः पिप्पलस्तथा
Oh amado, la séptima hueste de los Gaṇa de Śiva se llama Viṣṭambha, y cuenta con ocho koṭi de valerosos servidores. Saṃnāda y Pippala también, cada uno, manda a mil koṭi (de Gaṇas).
Verse 22
आवेशनस्तथाष्टाभिरष्टाभिश्चंद्रतापनः । महावेशः सहस्रेण कोटिना गणपो वृतः
Āveśana, con ocho huestes asistentes, y Candratāpana con otras ocho; y Mahāveśa, caudillo de los Gaṇas, estaba rodeado por mil koṭis. Así se manifiesta la majestad inconmensurable y temible del séquito de Gaṇas de Śiva que sirve al Señor en su soberanía con forma.
Verse 23
कुण्डी द्वादशकोटीभिस्तथा पर्वतको मुने । विनाशितुं दक्षयज्ञं निर्ययौ गणसत्तम
Oh sabio, Kuṇḍī, junto con doce koṭis de Gaṇas, y Parvataka, el más excelso entre los asistentes de Śiva, marchó para aniquilar el sacrificio de Dakṣa.
Verse 24
कालश्च कालकश्चैव महाकालस्तथैव च । कोटीनां शतकेनैव दक्षयज्ञं ययौ प्रति
Kāla, Kālaka y también Mahākāla—terribles asistentes de Rudra—junto con cien koṭis, partieron hacia el sacrificio de Dakṣa. Su marcha significa el poder irresistible de Śiva sobre el tiempo y el orden cósmico, que restablece el dharma cuando se ultraja la dignidad divina.
Verse 25
अग्निकृच्छतकोट्या च कोट्याग्निमुख एव च । आदित्यमूर्द्धा कोट्या च तथा चैव घनावहः
A Rudra se le llama Agnikṛcchata-koṭya; y también Koṭy-agnimukha, “cuyo rostro es miríada de fuegos”. Es Koṭy-āditya-mūrdhā, “cuya cabeza es miríada de soles”; y asimismo Ghanāvaha, “portador de densas nubes”.
Verse 26
सन्नाहश्शतकोट्या च कोट्या च कुमुदो गणः । अमोघः कोकिलश्चैव कोटिकोट्या गणाधिपः
Sannāha llegó con cien crores, y el gaṇa Kumuda con un crore. Amogha y Kokila también arribaron—cada uno señor de los gaṇas—acompañados por crores y más crores de séquito.
Verse 27
काष्ठागूढश्चतुःषष्ट्या सुकेशी वृषभस्तथा । सुमन्त्रको गणाधीशस्तथा तात सुनिर्ययौ
Luego partió Kāṣṭhāgūḍha con los sesenta y cuatro (acompañantes), y también Sukeśī y Vṛṣabha. Asimismo salió Sumantraka, caudillo de los gaṇas—oh amado—y todos marcharon juntos.
Verse 28
काकपादोदरः षष्टिकोटिभिर्गणसत्तमः । तथा सन्तानकः षष्टिकोटिभिर्गणपुंगवः
Kākapādodara, el más excelso entre los gaṇas de Śiva, va acompañado por sesenta crores de gaṇas. Asimismo Santānaka, el primero entre los gaṇas, va acompañado por sesenta crores de gaṇas.
Verse 29
महाबलश्च नवभिः कोटिभिः पुंगवस्तथा
Mahābala también estuvo presente, junto con nueve crores de poderosos caudillos, héroes firmes como toros.
Verse 30
मधुपिंगस्तथा तात गणाधीशो हि निर्ययौ । नीलो नवत्या कोटीनां पूर्णभद्रस्तथैव च
Entonces, oh amado, Madhupiṅga también partió; y Gaṇādhiśa, el Señor de los gaṇas, salió igualmente. Nīla también—con noventa crores de acompañantes—y Pūrṇabhadra asimismo, emprendieron la marcha.
Verse 31
निर्ययौ शतकोटीभिश्चतुर्वक्त्रो गणाधिपः । काष्ठागूढेश्चतुष्षष्ट्या सुकेशो वृषभस्तथा
Entonces partió el Gaṇādhipa: Caturvaktra con cien koṭis de séquito; y, con otros sesenta y cuatro ocultos en las direcciones, también salieron Sukeśa y Vṛṣabha.
Verse 32
विरूपाक्षश्च कोटीनां चतुःषष्ट्या गणेश्वरः । तालकेतुः षडास्यश्च पंचास्यश्च गणाधिपः
Entre los gaṇas, Virūpākṣa es señor de koṭis de asistentes; y también es alabado el Gaṇeśvara de sesenta y cuatro grupos. Tālaketu, Ṣaḍāsya («de seis rostros») y Pañcāsya («de cinco rostros») son asimismo comandantes, señores de los gaṇas.
Verse 33
संवर्तकस्तथा चैव कुलीशश्च स्वयं प्रभुः । लोकांतकश्च दीप्तात्मा तथा दैत्यान्तको मुने
«Él es Saṃvartaka, y también Kulīśa—el Señor mismo; Lokāntaka, de esencia resplandeciente; y asimismo Daityāntaka, oh sabio.»
Verse 34
गणो भृंगीरिटिः श्रीमान् देवदेवप्रियस्तथा । अशनिर्भालकश्चैव चतुःषष्ट्या सह्स्रकः
Entre los gaṇas estaba el ilustre Bhṛṅgīriṭi, amado por el Deva de los devas; y también Aśani y Bhālaka, junto con sesenta y cuatro mil gaṇas asistentes.
Verse 35
कोटिकोटिसहस्राणां शतैर्विंश तिभिर्वृतः । वीरेशो ह्यभ्ययाद्वीरः वीरभद्र शिवाज्ञया
Rodeado por centenares y veintenas de huestes, en número de crores sobre crores y miles sobre miles, el heroico señor de los guerreros—Vīrabhadra—avanzó con valor, obedeciendo el mandato de Śiva.
Verse 36
भूतकोटिसहस्रैस्तु प्रययौ कोटिभिस्त्रिभिः । रोमजैः श्वगणै श्चैव तथा वीरो ययौ द्रुतम्
Acompañado por miles de crores de bhūtas, y por tres crores más, junto con las huestes nacidas del vello y las jaurías de perros, aquel poderoso héroe partió con presteza.
Verse 37
तदा भेरीमहानादः शंखाश्च विविधस्वनाः । जटाहरोमुखाश्चैव शृंगाणि विविधानि च
Entonces se alzó el gran estruendo de los tambores bhērī; las caracolas (śaṅkha) sonaron con tonos diversos, y asimismo los instrumentos jhaṭā-hara y romukha, junto con cuernos de muchas clases.
Verse 38
ते तानि विततान्येव बंधनानि सुखानि च । वादित्राणि विनेदुश्च विविधानि महोत्सवे
En aquella gran festividad, se extendieron esos mismos festones y colgaduras auspiciosas; y diversos instrumentos musicales resonaron con gozosa alegría.
Verse 39
वीरभद्रस्य यात्रायां सबलस्य महामुने । शकुनान्यभवंस्तत्र भूरीणि सुखदानि च
Oh gran sabio, mientras Vīrabhadra partía en su marcha con sus fuerzas, aparecieron allí muchos presagios auspiciosos, otorgando felicidad y éxito favorable.
It depicts Vīrabhadra receiving Śiva’s command and departing rapidly—accompanied by countless gaṇas—toward Dakṣa’s sacrificial arena (makha), establishing the immediate prelude to the yajña confrontation.
The martial-cosmic procession symbolizes Śiva’s sovereign intervention: gaṇas function as extensions of Rudra-power, indicating that cosmic order responds when ritual authority is exercised without devotion or reverence to Śiva.
Vīrabhadra’s terrifying theophany (Śiva-like adornment, immense strength, serpentine ornaments), the Rudra-nature of the gaṇas, and auspicious portents (flower-rain from kalpavṛkṣas) that mark divine sanction and inevitability.