व्योमवाणी-श्रवणं, गणानां शरणागमनं, सती-दाह-वृत्तान्तः — Hearing the Heavenly Voice; The Gaṇas Seek Refuge; Account of Satī’s Self-Immolation

Verse 1

नारद उवाच । श्रुत्वा व्योमगिरं दक्षः किमकार्षीत्तदाऽबुधः । अन्ये च कृतवंतः किं ततश्च किमभूद्वद

Nārada dijo: «Tras oír la voz celeste, ¿qué hizo entonces Dakṣa, falto de discernimiento? ¿Y qué hicieron los demás? Dime también qué sucedió después».

Verse 2

पराजिताः शिवगणा भृगुमंत्रबलेन वै । किमकार्षुः कुत्र गतास्तत्त्वं वद महामते

En verdad, las huestes de los servidores de Śiva fueron vencidas por el poder de los mantras de Bhṛgu. ¿Qué hicieron entonces y adónde fueron? Oh gran sabio, dime la verdad de lo sucedido.

Verse 3

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा व्योमगिरं सर्वे विस्मिताश्च सुरादयः । नावोचत्किंचिदपि ते तिष्ठन्तस्तु विमोहिताः

Dijo Brahmā: Al oír la voz que surgió del cielo, todos los dioses y los demás quedaron asombrados. Aturdidos, permanecieron allí de pie y no pudieron pronunciar ni una sola palabra.

Verse 4

पलायमाना ये वीरा भृगुमंत्रबलेन ते । अवशिष्टा श्शिवगणाश्शिवं शरणमाययुः

Aquellos héroes que huyeron, dominados por la fuerza del mantra de Bhṛgu—los servidores de Śiva que quedaron—acudieron a Śiva, tomando refugio en Él.

Verse 5

सर्वं निवेदयामासू रुद्रायामिततेजसे । चरित्रं च तथाभूतं सुप्रणम्यादराच्च ते

Entonces, inclinándose con respeto, informaron de todo a Rudra, de esplendor inconmensurable, relatando con reverencia la historia entera tal como había sucedido.

Verse 6

गणा ऊचुः । देवदेव महादेव पाहि नश्शरणागतान् । संशृण्वादरतो नाथ सती वार्तां च विस्तरात्

Los Gaṇas dijeron: «Oh Dios de los dioses, oh Mahādeva, protege a quienes hemos venido a buscar refugio. Oh Señor, escucha con atención y cuidado el relato de Satī, y óyelo en toda su amplitud y detalle».

Verse 7

गर्वितेन महेशानदक्षेन सुदुरात्मना । अवमानः कृतस्सत्याऽनादरो निर्जरैस्तथा

Por el arrogante Dakṣa—enemigo de Maheśa y de ánimo enteramente perverso—Satī fue ultrajada; y asimismo los dioses allí presentes la trataron con desdén e indiferencia.

Verse 8

तुभ्यं भागमदात्रो स देवेभ्यश्च प्रदत्तवान् । दुर्वचांस्यवदत्प्रोच्चैर्दुष्टो दक्षस्सुगर्वितः

Aquel malvado Dakṣa, henchido de soberbia, no te dio parte alguna en el sacrificio; pero sí repartió porciones a los demás dioses. Y, en voz alta, profirió palabras ásperas e injuriosas.

Verse 9

ततो दृष्ट्वा न ते भागं यज्ञेऽकुप्यत्सती प्रभो । विनिंद्य बहुशस्तातमधाक्षीत्स्वतनुं तदा

Entonces, al ver que en el sacrificio no se te había asignado parte alguna, Satī se encendió en ira, oh Señor. Reprendiendo a su padre una y otra vez, entregó luego su propio cuerpo al fuego.

Verse 10

गणास्त्वयुतसंख्याका मृतास्तत्र विलज्जया । स्वांगान्याछिद्य शस्त्रैश्च क्रुध्याम ह्यपरे वयम्

Allí, gaṇas por decenas de miles murieron de vergüenza. Y algunos de nosotros, en nuestra furia, incluso nos cercenamos los propios miembros con armas.

Verse 11

तद्यज्ञे ध्वंसितुं वेगात्सन्नद्धास्तु भयावहाः । तिरस्कृता हि भृगुणा स्वप्रभावाद्विरोधिना

Para destruir aquel sacrificio, se lanzaron con gran ímpetu, plenamente armados y terribles a la vista. Pues habían sido ultrajados por Bhṛgu, quien, por su propio poder, se había vuelto una fuerza contraria.

Verse 12

ते वयं शरणं प्राप्तास्तव विश्वंभर प्रभो । निर्भयान् कुरु नस्तस्माद्दयमानभवाद्भयात्

¡Oh Señor, Sustentador del universo! Hemos acudido a Ti en busca de refugio. Por ello, movido por compasión, haznos intrépidos—protégennos del temor que nace del cruel, del despiadado.

Verse 13

अपमानं विशेषेण तस्मिन् यज्ञे महाप्रभो । दक्षाद्यास्तेऽखिला दुष्टा अकुर्वन् गर्विता अति

Oh gran Señor, en aquel sacrificio cometieron un ultraje deliberado. Dakṣa y los demás—todos malvados y desmedidamente soberbios—lo perpetraron.

Verse 14

इत्युक्तं निखिलं वृत्तं स्वेषां सत्याश्च नारद । तेषां च मूढबुद्धीनां यथेच्छसि तथा कुरु

Así, oh Nārada, Satyā (Satī) te ha relatado por completo cuanto atañe a los suyos. Ahora, como tú lo desees, obra en consecuencia con aquellos cuya mente se ha extraviado.

Verse 15

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्यवचस्तस्य स्वगणानां वचः प्रभुः । सस्मार नारदं सर्वं ज्ञातुं तच्चरितं लघु

Dijo Brahmā: Habiendo oído así sus palabras y también las de sus propios servidores, el Señor (Brahmā), deseoso de conocer pronto toda la historia, mandó llamar a Nārada.

Verse 16

आगतस्त्वं द्रुतं तत्र देवर्षे दिव्यदर्शन । प्रणम्य शंकरं भक्त्या सांजलिस्तत्र तस्थिवान्

Oh Devarṣi de visión divina, llegaste allí con presteza; y, postrándote con devoción ante Śaṅkara, permaneciste en aquel lugar con las manos juntas.

Verse 17

त्वां प्रशस्याथ स स्वामी सत्या वार्त्तां च पृष्टवान् । दक्षयज्ञगताया वै परं च चरितं तथा

Entonces el Señor, alabándote, preguntó por las nuevas de Satī—en especial el relato supremo de lo sucedido cuando ella fue al sacrificio de Dakṣa.

Verse 18

पृष्टेन शंभुना तात त्वयाश्वेव शिवात्मना । तत्सर्वं कथितं वृतं जातं दक्षाध्वरे हि यत्

Oh querido, cuando Śambhu te preguntó—tú que en verdad eres de la misma naturaleza de Śiva—relataste de inmediato y por completo todo lo acontecido en el rito sacrificial de Dakṣa.

Verse 19

तदाकर्ण्येश्वरो वाक्यं मुने तत्त्वन्मुखोदितम् । चुकोपातिद्रुतं रुद्रो महारौद्रपराक्रमः

Oh sabio, al oír aquellas palabras pronunciadas por tu boca, el Señor se encendió al instante en ira; Rudra, de poder supremamente terrible, se enfureció con rapidez.

Verse 20

उत्पाट्यैकां जटां रुद्रो लोकसंहारकारकः । आस्फालयामास रुषा पर्वतस्य तदोपरि

Rudra, poder divino que provoca la disolución de los mundos, arrancó un solo mechón de su cabellera enmarañada; y, airado, lo golpeó y lo arrojó sobre aquella montaña.

Verse 21

तोदनाच्च द्विधा भूता सा जटा च मुने प्रभोः । संबभूव महारावो महाप्रलयभीषणः

Oh sabio, al ser golpeado, aquel mechón enmarañado (jaṭā) del Señor se partió en dos; y se alzó un rugido inmenso, terrible como el pavor del gran mahāpralaya, la disolución cósmica.

Verse 22

तज्जटायास्समुद्भूतो वीरभद्रो महाबलः । पूर्वभागेन देवर्षे महाभीमो गणाग्रणीः

Oh sabio divino, de esa misma jaṭā surgió Vīrabhadra, de fuerza inmensa, de aspecto temible, caudillo eminente de las gaṇas de Śiva, apareciendo desde la parte frontal.

Verse 23

स भूमिं विश्वतो वृत्त्वात्यतिष्ठद्दशांगुलम् । प्रलयानलसंकाशः प्रोन्नतो दोस्सहस्रवान्

Abrazando la tierra por todos los lados, se irguió diez anchos de dedo por encima de ella; elevado, fulgurante como el fuego del pralaya, y portando mil brazos imposibles de resistir.

Verse 24

कोपनिश्वासतस्तत्र महारुद्रस्य चेशितुः । जातं ज्वराणां शतकं संनिपातास्त्रयोदश

Del aliento airado de Mahārudra, el Señor supremo, surgieron cien fiebres, y trece fiebres compuestas nacidas de la conjunción de los humores.

Verse 25

महाकाली समुत्पन्ना तज्जटापरभा गतः । महाभयंकरा तात भूतकोटिभिरावृता

De las trenzas enmarañadas (jaṭā) de Él brotó Mahākālī, tomando el fulgor nacido de aquellas jaṭās. Oh amado, era sumamente terrible, rodeada por crores de bhūtas, las huestes espirituales de Śiva.

Verse 26

सर्वे मूर्त्तिधराः क्रूराः स्वर लोकभयंकराः । स्वतेजसा प्रज्वलंतो दहंत इव सर्वतः

Todos ellos eran seres con forma, feroces y aterradores incluso para los reinos celestiales; ardiendo con su propio fulgor innato, parecían abrasarlo todo por todas partes.

Verse 27

अथ वीरो वीरभद्रः प्रणम्य परमेश्वरम् । कृतांजलिपुटः प्राह वाक्यं वाक्यविशारदः

Entonces el heroico Vīrabhadra, tras inclinarse ante Parameśvara (el Señor Śiva), habló con las manos juntas en reverencia, pues era diestro y perspicaz en el arte de la palabra.

Verse 28

वीरभद्र उवाच । महारुद्र महारौद्र सोमसूर्याग्निलोचन । किं कर्तव्यं मया कार्यं शीघ्रमाज्ञापय प्रभो

Dijo Vīrabhadra: «Oh Mahārudra, oh Mahāraudra, Tú cuyos ojos son la Luna, el Sol y el Fuego: ¿qué debo hacer? ¿Qué obra he de cumplir? Ordéname pronto, oh Señor».

Verse 29

शोषणीयाः किमीशान क्षणार्द्धेनैव सिंधवः । पेषणीयाः किमीशान क्षणार्द्धेनैव पर्वताः

Oh Īśāna (Señor Śiva), ¿qué hay que no pueda hacerse? En apenas medio instante podrían secarse los océanos; en apenas medio instante podrían molerse las montañas hasta hacerlas polvo.

Verse 30

क्षणेन भस्मसात्कुर्यां ब्रह्मांडमुत किं हर । क्षणेन भस्मसात्कुर्याम्सुरान्वा किं मुनीश्वरान्

¡Oh Hara (Śiva)! En un solo instante podría reducir a cenizas el huevo cósmico entero (el universo); ¿qué importa eso? En un instante también podría abrasar hasta volver cenizas a los dioses, o incluso a los señores de los sabios.

Verse 31

व्याश्वासः सर्वलोकानां किमु चार्यो हि शंकर । कर्तव्य किमुतेशान सर्वप्राणिविहिंसनम्

Si incluso una leve desconfianza hacia todos los seres es impropia, ¡cuánto más hacia Ti, oh Śaṅkara, el verdadero Maestro! Oh Īśāna, ¿qué podría llamarse “correcto” en causar daño a cualquier criatura viviente?

Verse 32

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे वीरभद्रोत्पत्तिशिवोपदेशवर्णनं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa—en la segunda Rudra Saṃhitā, en el segundo Satī Khaṇḍa—concluye el capítulo trigésimo segundo, titulado «Relato de la manifestación de Vīrabhadra y descripción de la instrucción de Śiva».

Verse 33

यत्र यत्कार्यमुद्दिश्य प्रेषयिष्यसि मां प्रभो । तत्कार्यं साधयाम्येव सत्वरं त्वत्प्रसादतः

Oh Señor, cualquier tarea para la que me envíes, con ese mismo propósito—sin duda la cumpliré con presteza, por la fuerza de Tu gracia.

Verse 34

क्षुद्रास्तरंति लोकाब्धिं शासनाच्छंकरस्य ते । हरातोहं न किं तर्तुं महापत्सागरं क्षमः

Aun los insignificantes cruzan el océano del samsāra por el mandato y la gracia de Śaṅkara. ¿Cómo, entonces, yo, amparado por Hara, no habría de poder cruzar este vasto océano de grandes calamidades?

Verse 35

त्वत्प्रेषिततृणेनापि महत्कार्यं मयत्नतः । क्षणेन शक्यते कर्तुं शंकरात्र न संशयः

¡Oh Śaṅkara! Aun con una sola brizna de hierba enviada por Ti, una gran obra puede cumplirse sin esfuerzo en un instante; de ello no hay duda.

Verse 36

लीलामात्रेण ते शंभो कार्यं यद्यपि सिद्ध्यति । तथाप्यहं प्रेषणीयो तवैवानुग्रहो ह्ययम्

Oh Śambhu, aunque por Tu sola līlā la obra deseada ya se cumple, aun así debo ser enviado como Tu emisario; en verdad, esto mismo es Tu gracia sobre mí.

Verse 37

शक्तिरेतादृशी शंभो ममापि त्वदनुग्रहात् । विना शक्तिर्न कस्यापि शंकर त्वदनुग्रहात्

Oh Śambhu, aun yo he alcanzado tal poder sólo por Tu gracia. Sin Śakti nadie posee capacidad alguna, oh Śaṅkara; todo obra únicamente por Tu favor.

Verse 38

त्वदाज्ञया विना कोपि तृणादीनपि वस्तुतः । नैव चालयितुं शक्तस्सत्यमेतन्न संशयः

Sin Tu mandato, nadie puede en verdad mover siquiera una brizna de hierba. Ésta es la verdad; no hay duda.

Verse 39

शंभो नियम्यास्सर्वेपि देवाद्यास्ते महेश्वर । तथैवाहं नियम्यस्ते नियंतुस्सर्वदेहिनाम्

Oh Śambhu, oh Maheśvara: en verdad todos los dioses y los demás seres están bajo Tu freno y Tu gobierno. Del mismo modo, yo también estoy regido por Ti, pues Tú eres el supremo Controlador de todos los seres encarnados.

Verse 40

प्रणतोस्मि महादेव भूयोपि प्रणतोस्म्यहम् । प्रेषय स्वेष्ट सिद्ध्यर्थं मामद्य हर सत्वरम्

Oh Mahādeva, me postro ante Ti; una y otra vez me postro. Para que se cumpla lo que más anhelo, envíame hoy, oh Hara, con presteza hacia el fin que me está destinado.

Verse 41

स्पंदोपि जायते शंभो सख्यांगानां मुहुर्मुहुः । भविष्यत्यद्य विजयो मामतः प्रेषय प्रभो

Oh Śambhu, una y otra vez un temblor recorre los miembros de mis compañeros. Hoy, sin duda, la victoria será nuestra; por eso, oh Señor, envíame desde aquí.

Verse 42

हर्षोत्साहविशेषोपि जायते मम कश्चन । शंभो त्वत्पादकमले संसक्तश्च मनो मम

Oh Śambhu, en mí nace una alegría y un fervor singulares; y mi mente ha quedado enteramente aferrada al loto de Tus pies.

Verse 43

भविष्यति प्रतिपदं शुभसंतानसंततिः

Día tras día, surgirá una auspiciosa sucesión de descendencia.

Verse 44

तस्यैव विजयो नित्यं तस्यैव शुभमन्वहम् । यस्य शंभौ दृढा भक्तिस्त्वयि शोभनसंश्रये

Sólo para él hay victoria constante; sólo para él hay auspicio día tras día: aquel cuya devoción a Śambhu es firme, oh Tú, hermoso refugio.

Verse 45

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तं तद्वचः श्रुत्वा संतुष्टो मंगलापतिः । वीरभद्र जयेति त्वं प्रोक्ताशीः प्राह तं पुनः

Dijo Brahmā: Al oír aquellas palabras, Maṅgalāpati (el Señor Śiva), complacido, volvió a hablarle y pronunció una bendición: «¡Oh Vīrabhadra, sé victorioso!»

Verse 46

महेश्वर उवाच । शृणु मद्वचनं तात वीरभद्र सुचेतसा । करणीयं प्रयत्नेन तद्द्रुतं मे प्रतोषकम्

Dijo Maheśvara: «Escucha mis palabras, hijo mío, oh Vīrabhadra, con mente clara y serena. Lo que deba hacerse, hazlo con empeño; hazlo pronto, pues será motivo de complacencia para Mí»

Verse 47

यागं कर्तुं समुद्युक्तो दक्षो विधिसुतः खलः । मद्विरोधी विशेषेण महागर्वोऽबुधोऽधुना

Ese malvado Dakṣa, hijo de Brahmā, se ha dispuesto ahora a realizar un sacrificio. En especial, es enemigo mío; en este momento está hinchado de gran soberbia y cegado por la ignorancia.

Verse 48

तन्मखं भस्मसात्कृत्वा सयागपरिवारकम् । पुनरायाहि मत्स्थानं सत्वरं गणसत्तम

Habiendo reducido aquel sacrificio a cenizas—junto con todo su séquito ritual—vuelve de inmediato a Mi morada, oh el mejor entre los Gaṇas.

Verse 49

सुरा भवंतु गंधर्वा यक्षा वान्ये च केचन । तानप्यद्यैव सहसा भस्मसात्कुरु सत्वरम्

Sean Devas, Gandharvas, Yakṣas o cualesquiera otros—redúcelos también, en este mismo día, de improviso y sin demora, a cenizas.

Verse 50

तत्रास्तु विष्णुर्ब्रह्मा वा शचीशो वा यमोपि वा । अपि चाद्यैव तान्सर्वान्पातयस्व प्रयत्नतः

«Que sea allí—ya sea Viṣṇu, o Brahmā, o Indra (señor de Śacī), o incluso Yama. Aun hoy, por todos los medios y con pleno empeño, derríbalos a todos.»

Verse 51

सुरा भवंतु गंधर्वा यक्षा वान्ये च केचन । तानप्यद्यैव सहसा भस्मसात्कुरु सत्वरम्

Ya sean Devas, Gandharvas, Yakshas o cualquier otro, redúcelos también, hoy mismo, de repente y sin demora, a cenizas.

Verse 52

दधीचिकृतमुल्लंघ्य शपथं मयि तत्र ये । तिष्ठंति ते प्रयत्नेन ज्वालनीयास्त्वया ध्रुवम्

Aquellos que, allí, transgredan el voto hecho por Dadhīci y persistan en la hostilidad hacia Mí, por tu esfuerzo deliberado deben ser seguramente abrasados sin falta.

Verse 53

प्रमथाश्चागमिष्यंति यदि विष्ण्वादयो भ्रमात् । नानाकर्षणमंत्रेण ज्वालयानीय सत्वरम्

Si vienen los Pramathas, o si incluso Viṣṇu y otros se acercan por engaño, entonces se debe encender rápidamente el fuego protector mediante los diversos mantras de atracción.

Verse 54

ये तत्रोल्लंघ्य शपथं मदीयं गर्विताः स्थिताः । ते हि मद्द्रोहिणोऽतस्तान् ज्वालयानलमालया

Aquellos que, allí, han permanecido orgullosos tras transgredir mi solemne voto, puesto que son traidores a mí, por lo tanto, quémalos con una guirnalda de fuego.

Verse 55

सपत्नीकान्ससारांश्च दक्षयागस्थलस्थितान् । प्रज्वाल्य भस्मसात्कृत्वा पुनरायाहि सत्वरम्

Incendia a todos los presentes en el lugar del sacrificio de Daksha, junto con sus esposas y todos sus séquitos, redúcelos a cenizas y luego regresa aquí de inmediato.

Verse 56

तत्र त्वयि गते देवा विश्वाद्य अपि सादरम् । स्तोष्यंति त्वां तदाप्याशु ज्वालया ज्वालयैव तान्

Cuando hayas ido allí, los dioses—los Viśvadeva y los demás—te alabarán con reverencia. Aun entonces, quémalos pronto con tu llama; sí, quémalos de inmediato.

Verse 57

देवानपि कृतद्रोहान् ज्वालामालासमाकुलः । ज्वालय ज्वलनैश्शीघ्रं माध्यायाध्यायपालकम्

Incluso a los dioses que cometieron traición—rodeados por guirnaldas de llamas—quémalos al instante con fuegos ardientes, oh protector y custodio de las recitaciones sagradas y de su debido orden.

Verse 58

दक्षादीन्सकलांस्तत्र सपत्नीकान्सबांधवान् । प्रज्वाल्य वीर दक्षं नु सलीलं सलिलं पिब

Oh héroe, tras encender allí el fuego de la destrucción, quema a Dakṣa y a todos los demás—junto con sus esposas y parientes. Luego, juguetonamente, bebe el agua, como si te refrescaras.

Verse 59

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तो रोषताम्राक्षो वेदमर्यादपालकः । विरराम महावीरं कालारिस्सकलेश्वरः

Dijo Brahmā: Así interpelado, el gran héroe—con los ojos enrojecidos por la ira—y aun así guardián del orden védico, Señor de todo, enemigo de Kāla (la Muerte), se retiró y desistió.