सतीप्राप्तिविषये ब्रह्मरुद्रसंवादः | The Brahmā–Śiva Dialogue on Attaining Satī

Verse 1

नारद उवाच । रुद्रपार्श्वे त्वयि गते किमभूच्चरितं ततः । का वार्ता ह्यभवत्तात किं चकार हरः स्वयम्

Dijo Nārada: «Oh querido, cuando fuiste al lado de Rudra (Śiva), ¿qué aconteció después? ¿Qué noticias surgieron entonces, y qué hizo el propio Hara?»

Verse 2

ब्रह्मोवाच । अथाहं शिवमानेतुं प्रसन्नः परमेश्वरम् । आसदं हि महादेवं हिमवद्गिरिसंस्थितम्

Dijo Brahmā: «Entonces, con el corazón sereno, partí para traer al Señor Śiva, el Supremo. En verdad me acerqué a Mahādeva, que moraba en el monte Himālaya».

Verse 3

मां वीक्ष्य लोकस्रष्टारमायांतं वृषभध्वजः । मनसा संशयं चक्रे सतीप्राप्तौ मुहुर्मुहुः

Al verme acercarme—yo, el creador de los mundos—Vṛṣabhadhvaja (Śiva, cuyo estandarte lleva al toro) volvió una y otra vez a dudar en su mente acerca de obtener a Satī.

Verse 4

अथ प्रीत्या हरो लोक गतिमाश्रित्य लीलया । सत्या भक्त्या च मां क्षिप्रमुवाच प्राकृतो यथा

Entonces Hara, complacido, y por su gracia juguetona, asumiendo un modo mundano como el de un hombre común, me habló con prontitud, movido por la sincera devoción de Satī.

Verse 5

ईश्वर उवाच । किमकार्षीत्सुरज्येष्ठ सत्यर्थे त्वत्सुतस्स माम् । कथयस्व यथा स्वांतं न दीर्ये मन्मथेन हि

Īśvara (el Señor Śiva) dijo: «Oh, el más excelso entre los dioses, ¿qué hizo tu hijo contra Mí por causa de la verdad? Dímelo tal como está en tu corazón; pues en verdad no soy sacudido ni quebrantado por Manmatha, dios del deseo.»

Verse 6

धावमानो विप्रयोगो मामेव च सतीं प्रति । अभिहंति सुरज्येष्ठ त्यक्त्वान्यां प्राणधारिणीम्

Oh, anciano entre los dioses, este dolor impetuoso de la separación hiere sólo a mí—y también a Satī; ha abandonado a todos los demás que aún sostienen la vida y cae únicamente sobre nosotros.

Verse 7

सतीति सततं ब्रह्मन् वद कार्यं करोम्यहम् । अभेदान्मम सा प्राप्या तद्विधे क्रियतां तथा

"Oh Brahmā, sigue diciendo 'Satī, Satī' continuamente; yo haré lo que deba hacerse. Puesto que ella no es diferente de mí, debe ser alcanzada por mí; por lo tanto, que se dispongan los medios adecuados para ello."

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इति रुद्रोक्तवचनं लोकाचारसुगर्भितम् । श्रुत्वाहं नारदमुने सांत्वयन्नगदं शिवम्

Brahmā dijo: "Oh sabio Nārada, habiendo escuchado así las palabras pronunciadas por Rudra —palabras que estaban profundamente imbuidas de las propiedades de la conducta mundana— busqué entonces consolar a ese impecable Señor Śiva."

Verse 9

ब्रह्मोवाच । सत्यर्थं यन्मम सुतो वदति स्म वृषध्वज । तच्छ्रणुष्व निजासाध्य सिद्धमित्यवधारय

Brahmā dijo: «Oh Vṛṣadhvaja (Śiva, cuyo estandarte lleva al toro), lo que ha dicho mi hijo es verdaderamente significativo. Escúchalo; reconócelo como tu propio medio infalible, ya establecido como certeza».

Verse 10

देया तस्मै मया पुत्री तदर्थं परिकल्पिता । ममाभीष्टमिदं कार्यं त्वद्वाक्यादधिकं पुनः

«Le daré mi hija; para ese fin ha sido destinada. Esta empresa es querida para mi corazón; en verdad, una vez más, es aún más apremiante que tus palabras.»

Verse 11

मत्पुत्र्याराधितश्शंभुरेतदर्थं स्वयं पुनः । सोप्यन्विष्यति मां यस्मात्तदा देया मया हरे

«Mi hija ha adorado a Śambhu con este mismo propósito; por eso Él mismo vendrá de nuevo a buscarme. Puesto que me buscará, oh Hari, entonces se la entregaré (a Él).»

Verse 12

शुभे लग्न सुमुहूर्ते समागच्छतु सोंतिकम् । तदा दास्यामि तनयां भिक्षार्थं शंभवे विधे

«Que llegue el lagna auspicioso y el muhurta más favorable. Entonces, oh Brahmā, el Vidhātā, entregaré a mi hija a Śambhu, en respuesta a su petición como mendicante.»

Verse 13

इत्युवाच स मां दक्षस्तस्मात्त्वं वृषभध्वज । शुभे मुहूर्ते तद्वेश्म गच्छ तामानयस्व च

Así me habló Dakṣa: «Por tanto, oh Señor que llevas al toro por emblema (Vṛṣabhadhvaja), ve a esa casa en un muhurta auspicioso y tráela aquí.»

Verse 14

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा मम वचो लौकिकी गतिमाश्रितः । उवाच विहसन्रुद्रो मुने मां भक्तवत्सलः

Dijo Brahmā: «Al oír así mis palabras, Rudra—adoptando un porte mundano—me habló sonriendo, oh sabio, pues siempre es afectuoso con sus devotos.»

Verse 15

रुद्र उवाच । गमिष्ये भवता सार्द्धं नारदेन च तद्गृहम् । अहमेव जगत्स्रष्टस्तस्मात्त्वं नारदं स्मर

Rudra dijo: «Iré contigo, y también con Nārada, a esa morada. Yo solo soy el Creador del mundo; por eso, recuerda e invoca a Nārada».

Verse 16

मरीच्यादीन् स्वपुत्रांश्च मानसानपि संस्मर । तैः सार्द्धं दक्षनिलयं गमिष्ये सगणो विधे

«Recuerda a Marīci y a los demás sabios—tus propios hijos, incluso los nacidos de la mente. Con ellos, oh Creador (Brahmā), iré con mi séquito a la morada de Dakṣa».

Verse 17

ब्रह्मोवाच । इत्याज्ञप्तोहमीशेन लोकाचारपरेण ह । संस्मरं नारदं त्वां च मरीच्यदीन्सुतांस्तथा

Brahmā dijo: «Así, por mandato del Señor, guardián del recto orden de la conducta mundana, partí recordando a Nārada, a ti, y también a los hijos de Marīci y a los demás sabios».

Verse 18

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे कन्यादानवर्णनो नामाष्टादशोऽध्यायः

Así concluye el capítulo decimoctavo, llamado «Descripción del Kanyādāna (la ceremonia de entregar a la doncella)», en el segundo libro del Śrī Śiva Mahāpurāṇa—dentro de la segunda (Rudra) Saṃhitā, en la segunda sección, el Satī Khaṇḍa.

Verse 19

विष्णुस्समागतस्तूर्णं स्मृतो रुद्रेण शैवराट् । सस्वसैन्यः कमलया गरुडारूढं एव च

Recordado por Rudra, Viṣṇu llegó de inmediato—el soberano Señor, devoto de Śiva—con sus propias huestes, acompañado por Kamalā (Lakṣmī) y montado sobre Garuḍa.

Verse 20

अध चैत्रसिते पक्षे नक्षत्रे भगदैवते । त्रयोदश्यां दिने भानौ निगच्छत्स महेश्वरः

Entonces, en la quincena oscura del mes de Caitra, bajo el asterismo cuyo regente es Bhaga, en el decimotercer día lunar, mientras el Sol avanzaba, Mahādeva (el Señor supremo) emprendió la marcha.

Verse 21

सर्वैस्सुरगणैस्सार्द्धं ब्रह्मविष्णु पुरस्सरैः । तथा तैर्मुनिभिर्गच्छन् स बभौ पथि शंकरः

Acompañado por todas las huestes de los dioses, con Brahmā y Viṣṇu al frente, y también seguido por aquellos sabios munis, Śaṅkara avanzó por el camino, resplandeciente con fulgor divino.

Verse 22

मार्गे समुत्सवो जातो देवादीनां च गच्छताम् । तथा हरगणानां च सानंदमनसामति

En el camino surgió una gran festividad entre los dioses y los demás seres celestiales que avanzaban; y del mismo modo entre las huestes de Hara, cuyos corazones estaban colmados de gozo.

Verse 24

ततः क्षणेन बलिना बलीवर्देन योगिना । स विष्णुप्रमुखः प्रीत्या प्राप दक्षालयं हरः

Entonces, en un instante, el Señor Hara—poderoso, señor del yoga y llevado por el toro vigoroso—partió con afectuosa benevolencia, acompañado por Viṣṇu y los más excelsos dioses, y llegó a la morada de Dakṣa.

Verse 25

ततो दक्षो विनीतात्मा संप्रहृष्टतनूरुहः । प्रययौ सन्मुखं तस्य संयुक्तस्सकलैर्निजैः

Entonces Dakṣa, con el ánimo vuelto humilde y el cuerpo estremecido de júbilo, salió a su encuentro cara a cara, acompañado por todos los suyos.

Verse 26

सर्वे सुरगणास्तत्र स्वयं दक्षेण सत्कृताः । पार्श्वे श्रेष्ठं च मुनिभिरुपविष्टा यथाक्रमम्

Allí, todas las huestes de dioses fueron honradas personalmente por Dakṣa. También los sabios, en el orden debido, se sentaron en los lugares más distinguidos a su lado.

Verse 27

परिवार्याखिलान्देवान्गणांश्च मुनिभिर्यथा । दक्षस्समानयामास गृहाभ्यंतरतश्शिवम्

Habiendo reunido debidamente a todos los dioses, a las huestes de asistentes y a los sabios, Dakṣa condujo entonces a Śiva a los recintos interiores de su casa, de la manera que corresponde a los grandes videntes, aunque Śiva, el Señor (Pati), permanece siempre más allá de todo honor y deshonor mundano.

Verse 28

अथ दक्षः प्रसन्नात्मा स्वयं सर्वेश्वरं हरम् । समानर्च विधानेन दत्त्वासनमनुत्तमम्

Entonces Dakṣa, con el corazón complacido, adoró personalmente a Hara —el Señor de todo— según el rito apropiado, y le ofreció un asiento de honor insuperable.

Verse 29

ततो विष्णुं च मां विप्रान्सुरान्सर्वान्गणांस्तथा । पूजयामास सद्भक्त्या यथोचितविधानतः

Entonces, en el orden debido, rindió culto a Viṣṇu y a mí (Śiva), y también a los brāhmaṇas, a todos los devas y a los gaṇas, con devoción verdadera, conforme a los ritos apropiados.

Verse 30

कृत्वा यथोचितां पूजां तेषां पूज्यादिभिस्तथा । चकार संविदं दक्षो मुनिभिर्मानसैः पुनः

Habiendo realizado debidamente el culto a aquellos venerables sabios, con las ofrendas y honores requeridos, Dakṣa volvió a entrar en consulta y deliberación formal con los sabios Mānasa, nacidos de la mente.

Verse 31

ततो मां पितरं प्राह दक्षः प्रीत्या हि मत्सुतः । प्रणिपत्य त्वया कर्म कार्यं वैवाहिकं विभो

Entonces Dakṣa —mi hijo— me habló a mí, su padre, con afecto: «Oh Señor, tras postrarte con reverencia, debes realizar los ritos del matrimonio».

Verse 32

बाढमित्यहमप्युक्त्वा प्रहृष्टैनांतरात्मना । समुत्थाय ततोऽकार्षं तत्कार्यमखिलं तथा

Yo también respondí: «Así sea»; y, con el corazón íntimo colmado de gozo, me levanté y llevé a cabo por completo aquella tarea, tal como ella lo había dicho.

Verse 33

ततश्शुभे मुहूर्ते हि लग्ने ग्रहबलान्विते । सती निजसुतां दक्षो ददौ हर्षेण शंभवे

Luego, en un momento auspicioso —cuando el ascendente estaba fortalecido por los planetas— Dakṣa, lleno de júbilo, entregó a su propia hija Satī a Śambhu (el Señor Śiva) en matrimonio.

Verse 34

उद्वाहविधिना सोपि पाणिं जग्राह हर्षितः । दाक्षायण्या वरतनोस्तदानीं वृषभध्वजः

Entonces, conforme a los debidos ritos nupciales, el Señor de la enseña del Toro (Śiva) tomó con júbilo la mano de la bella Dākṣāyaṇī (Satī) en aquel mismo instante.

Verse 35

अहं हरिस्त्वदाद्या वै मुनयश्च सुरा गणाः । नेमुस्सर्वे संस्तुतिभि स्तोषयामासुरीश्वरम्

«Yo—Hari (Viṣṇu)—y todos los que comienzan contigo, junto con los sabios y las huestes de devas, nos postramos todos y, con himnos de alabanza, ensalzamos al Señor Supremo (Īśvara).»

Verse 36

समुत्सवो महानासीन्नृत्यगानपुरस्सरः । आनन्दं परमं जग्मुस्सर्वे मुनिगणाः सुराः

Surgió una gran festividad, encabezada por danzas y cantos. Todas las huestes de sabios y los dioses alcanzaron la dicha suprema, regocijándose en la presencia auspiciosa y la gloria de Śiva.

Verse 37

कन्या दत्त्वा कृत्तार्थोऽभूत्तदा दक्षो हि मत्सुतः । शिवाशिवौ प्रसन्नौ च निखिलं मंगलालयम्

Al entregar a su hija en matrimonio, Dakṣa—mi hijo—sintió cumplido su propósito. Y Śiva y Śivā (Satī) quedaron complacidos; todo se volvió morada de auspicio.