दक्षस्य दुहितृविवाहवर्णनम् / The Marriages of Dakṣa’s Daughters (Genealogical Allocation)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नन्तरे देवमुने लोकपितामह । तत्रागममहं प्रीत्या ज्ञात्वा तच्चरितं द्रुतम्

Brahmā dijo: Oh sabio divino, oh abuelo de los mundos—en ese intervalo, al conocer con presteza aquel relato, llegué allí de inmediato, colmado de gozo.

Verse 2

असांत्वयमहं दक्षं पूर्ववत्सुविचक्षणः । अकार्षं तेन सुस्नेहं तव सुप्रीतिमावहन्

«Siendo prudente como antes, consolé a Dakṣa; y con ello cultivé un afecto cálido, trayendo así tu honda complacencia.»

Verse 3

स्वात्मजं मुनिवर्यं त्वां सुप्रीत्या देववल्लभम् । समाश्वास्य समादाय प्रत्यपद्ये स्वधाम ह

Oh el mejor de los sabios—mi propio hijo—amado de los dioses: tras consolarte con cariño y llevarte conmigo, regresé de nuevo a mi propia morada.

Verse 4

ततः प्रजापतिर्दक्षोऽनुनीतो मे निजस्त्रियाम् । जनयामास दुहितॄस्सुभगाः षष्टिसंमिताः

Después, Prajāpati Dakṣa, reconciliado por mí, engendró por medio de su propia esposa sesenta hijas auspiciosas.

Verse 5

तासां विवाहकृतवान्धर्मादिभिरतंद्रितः । तदेव शृणु सुप्रीत्या प्रवदामि मुनीश्वर

Con diligencia inquebrantable, dispuso sus matrimonios conforme al dharma y a las demás ordenanzas sagradas. Ahora escucha ese mismo relato con gozosa atención, oh señor entre los sabios, mientras lo expongo.

Verse 6

ददौ दश सुता दक्षो धर्माय विधिवन्मुने । त्रयोदश कश्यपाय मुनये त्रिनवेंदवे

Dakṣa, siguiendo los ritos prescritos, dio diez hijas al sabio Dharma; trece al sabio Kaśyapa; y veintisiete a Soma, el dios Luna.

Verse 7

भूतांगिरः कृशाश्वेभ्यो द्वेद्वे पुत्री प्रदत्तवान् । तार्क्ष्याय चापरः कन्या प्रसूतिप्रसवैर्यतः

Bhūtāṅgiras dio dos hijas a cada uno de los Kṛśāśvas; y otra hija—nacida de Prasūti por medio de su descendencia—fue dada en matrimonio a Tārkṣya.

Verse 8

त्रिलोकाः पूरितास्तन्नो वर्ण्यते व्यासतो भयात्

Los tres mundos quedaron colmados por aquel suceso abrumador; por ello no se lo describe aquí con todo detalle, por temor a su inmensidad y sobrecogimiento.

Verse 9

केचिद्वदंति तां ज्येष्ठां मध्यमां चापरे शिवाम् । सर्वानन्तरजां केचित्कल्पभेदात्त्रयं च सत

Unos llaman a esa Diosa auspiciosa la Primogénita; otros llaman a Śivā la del Medio. Otros más dicen que es la nacida al final de todas. Así, por las diferencias entre los kalpas (ciclos cósmicos), las tres descripciones se tienen por verdaderas.

Verse 10

अनंतरं सुतोत्पत्तेः सपत्नीकः प्रजापतिः । दक्षो दधौ सुप्रीत्मा तां मनसा जगदम्बिकाम्

Después, cuando nacieron sus hijas, el Prajāpati Dakṣa—junto con su esposa—se llenó de gran dicha y, en su corazón, atesoró con amorosa reverencia a Jagadambikā, la Madre del Mundo, la Diosa divina.

Verse 11

अतः प्रेम्णा च तुष्टाव गिरा गद्गदया हि सः । भूयोभूयो नमस्कृत्य सांजलिर्विनयान्वितः

Por ello, colmado de amor, alabó a Śiva con la voz entrecortada por la emoción; y una y otra vez, inclinándose en reverencia, permaneció con las manos juntas, adornado de humildad.

Verse 12

सन्तुष्टा सा तदा देवी विचारं मनसीति च । चक्रेऽवतारं वीरिण्यां कुर्यां पणविपूर्तये

Entonces la Diosa, plenamente satisfecha, reflexionó en su corazón y resolvió encarnarse en un linaje heroico, para cumplir el propósito divino destinado.

Verse 13

अथ सोवास मनसि दक्षस्य जगदम्बिका । विललास तदातीव स दक्षो मुनिसत्तम

Entonces la Madre del Mundo (Satī), morando en la mente de Dakṣa, se recreó allí con gran intensidad; y Dakṣa—oh el mejor de los sabios—quedó hondamente conmovido en su interior.

Verse 14

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां सती खण्डे सतीजन्म बाललीलावर्णनंनाम चतुर्दशोऽध्यायः

Así, en el sagrado Śiva Mahāpurāṇa, en la segunda (Rudra) Saṃhitā, dentro del Satī Khaṇḍa, concluye el capítulo decimocuarto titulado «Descripción del nacimiento de Satī y de sus pasatiempos infantiles».

Verse 15

आविर्बभूवुश्चिह्नानि दोहदस्याखिलानि वै

En verdad, se manifestaron con claridad todas las señales del dohada, el anhelo propio del embarazo.

Verse 17

कुलस्य संपदश्चैव श्रुतेश्चित्तसमुन्नतेः । व्यधत्त सुक्रिया दक्षः प्रीत्या पुंसवनादिकाः

Para la prosperidad del linaje, para conformarse a las ordenanzas védicas y para elevar la mente, Dakṣa dispuso con gozo los auspiciosos saṃskāra, comenzando por el rito de puṃsavana y los demás.

Verse 18

उत्सवोतीव संजातस्तदा तेषु च कर्मसु । वित्तं ददौ द्विजातिभ्यो यथाकामं प्रजापतिः

Entonces, en aquellos ritos, surgió un ambiente como de gran festividad. Luego Prajāpati (Dakṣa) dio riquezas a los dos veces nacidos (dvija), conforme a sus deseos.

Verse 19

अथ तस्मिन्नवसरे सर्वे हर्यादयस्सुराः । ज्ञात्वा गर्भगतां देवीं वीरिण्यास्ते मुदं ययुः

Entonces, en ese mismo momento, todos los dioses, comenzando por Hari (Viṣṇu), supieron que la Diosa había entrado en el vientre de Vīriṇī. Al saberlo, se colmaron de gozo, viendo el auspicioso despliegue de la divina voluntad de Śiva en el mundo manifestado (saguṇa).

Verse 20

तत्रागत्य च सर्वे ते तुष्टुवुर्जगदम्बिकाम् । लोकोपकारकरिणीं प्रणम्य च मुहुर्मुहुः

Al llegar allí, todos ellos alabaron a Jagadambikā, la Madre del universo. Una y otra vez se postraron ante Ella, pues es la bienhechora que obra por el bienestar de los mundos.

Verse 21

कृत्वा ततस्ते बहुधा प्रशंसां हृष्टमानसाः । दक्षप्रजापतेश्चैव वीरिण्यास्स्वगृहं ययुः

Entonces, con el corazón jubiloso, ofrecieron alabanzas de muchas maneras; y después se dirigieron a la casa de Vīriṇī, la esposa de Dakṣa Prajāpati.

Verse 22

गतेषु नवमासेषु कारयित्वा च लौकिकीम् । गतिं शिवा च पूर्णे सा दशमे मासि नारद

Cuando hubieron transcurrido nueve meses, Śivā (Satī), haciendo que siguiera su curso el orden mundano, lo llevó a cumplimiento; y en el décimo mes, oh Nārada, alcanzó el paso que le estaba destinado (esto es, cumplió el término y dio a luz).

Verse 23

आविर्बभूव पुरतो मातुस्सद्यस्तदा मुने । मुहूर्ते सुखदे चन्द्रग्रहतारानुकूलके

Oh sabio, en aquel mismo instante ella se manifestó directamente ante su madre, en un tiempo auspicioso y dador de dicha, cuando la Luna, los planetas y las estrellas eran favorables.

Verse 24

तस्यां तु जातमात्रायां सुप्रीतोऽसौ प्रजापतिः । सैव देवीति तां मेने दृष्ट्वा तां तेजसोल्बणाम्

Pero en cuanto nació, aquel Prajāpati (Dakṣa) se llenó de inmensa alegría. Al verla resplandecer con fulgor, la tuvo por nadie menos que la propia Diosa (Devī).

Verse 25

तदाभूत्पुष्पसद्वृष्टिर्मेघाश्च ववृषुर्जलम् । दिशश्शांता द्रुतं तस्यां जातायां च मुनीश्वर

Entonces cayó una noble lluvia de flores, y las nubes derramaron agua. Oh señor entre los sabios, en el instante de su nacimiento las direcciones quedaron en calma.

Verse 26

अवादयंत त्रिदशाश्शुभवाद्यानि खे गताः । जज्ज्वलुश्चाग्नयश्शांताः सर्वमासीत्सुमंगलम्

Los Devas, moviéndose por el cielo, tocaron instrumentos auspiciosos; los fuegos sagrados también ardieron con brillo, pero serenos y firmes. Todo se volvió plenamente propicio: señal inequívoca de la gracia de Śiva y de la rectitud del suceso divino que acontecía.

Verse 27

वीरिणोसंभवां दृष्ट्वा दक्षस्तां जगदम्बिकाम् । नमस्कृत्य करौ बद्ध्वा बहु तुष्टाव भक्तितः

Al ver a Jagadambikā—la Madre del universo, nacida de Vīriṇā—Dakṣa se inclinó ante ella. Uniendo las palmas en reverencia, la alabó largamente con devoción.

Verse 28

दक्ष उवाच । महेशानि नमस्तुभ्यं जगदम्बे सनातनि । कृपां कुरु महादेवि सत्ये सत्यस्वरूपिणि

Dijo Dakṣa: «¡Oh Maheśānī, mis salutaciones a ti, Madre del universo, la Eterna! ¡Oh Mahādevī, concédeme tu gracia, oh Verdad misma, cuya naturaleza es la Verdad!»

Verse 29

शिवा शांता महामाया योगनिद्रा जगन्मयी । या प्रोच्यते वेदविद्भिर्नमामि त्वां हितावहाम्

Me postro ante ti—Śivā, la serena; la Gran Māyā; el Sueño yóguico; la que es el universo mismo. A ti, proclamada por los conocedores de los Vedas, te venero: portadora de bienestar para todos.

Verse 30

यया धाता जगत्सृष्टौ नियुक्तस्तां पुराकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्

Me postro ante Ti—Maheshvarī suprema, Madre que sostiene los mundos—por cuyo poder el Creador, Dhātā (Brahmā), fue designado al comienzo para dar a luz el universo.

Verse 31

यया विष्णुर्जगत्स्थित्यै नियुक्तस्तां सदाकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्

Por Ti, Viṣṇu es designado para la conservación del universo, y por Ti cumple sin cesar ese encargo. Oh Maheshvarī suprema, Madre sustentadora de los mundos, me inclino ante Ti.

Verse 32

यया रुद्रो जगन्नाशे नियुक्तस्तां सदाकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्

Oh Maheshvarī suprema, por cuyo poder Rudra es designado para la disolución de los mundos y cumple siempre ese acto cósmico: ante esa Diosa suprema, Madre que sostiene el universo, me postro.

Verse 33

रजस्सत्त्वतमोरूपां सर्वकार्यकरीं सदा । त्रिदेवजननीं देवीं त्वां नमामि च तां शिवाम्

Me postro ante ti, Diosa Śivā, cumplidora perpetua de toda obra, que te manifiestas como rajas, sattva y tamas, y eres la Madre divina de los tres Devas.

Verse 34

यस्त्वां विचिंतयेद्देवीं विद्याविद्यात्मिकां पराम् । तस्य भुक्तिश्च मुक्तिश्च सदा करतले स्थिता

Quien te contempla sin cesar, oh Diosa—suprema, esencia misma de vidyā y avidyā—para ese devoto, tanto el goce mundano como la liberación permanecen siempre como en la palma de la mano.

Verse 35

यस्त्वां प्रत्यक्षतो देवि शिवां पश्यति पावनीम् । तस्यावश्यं भवेन्मुक्तिर्विद्याविद्याप्रकाशिका

Oh Diosa, quien te contempla directamente —en tu forma de Śivā, auspiciosa y purificadora— alcanza sin duda la liberación; pues tú revelas la luz de vidyā y de avidyā.

Verse 36

ये स्तुवंति जगन्मातर्भवानीमंबिकेति च । जगन्मयीति दुर्गेति सर्वं तेषां भविष्यति

Quienes alaban a la Madre del universo—llamándola “Bhavānī”, “Ambikā”, “Jaganmayī” y “Durgā”—para ellos todo llegará a cumplirse por Su gracia.

Verse 37

ब्रह्मोवाच । इति स्तुता जगन्माता शिवा दक्षेण धीमता । तथोवाच तदा दक्षं यथा माता शृणोति न

Dijo Brahmā: Así alabada por el sabio Dakṣa, la Madre del universo—Śivā (Satī)—se dirigió entonces a Dakṣa; pero él no escuchó de veras, como si se desatendieran las palabras de una madre.

Verse 38

सर्वं मुमोह तथ्यं च तथा दक्षः शृणोतु तत् । नान्यस्तथा शिवा प्राह नानोतिः परमेश्वरी

Dakṣa estaba completamente extraviado; aun así debe oír esa verdad. Así habló Śivā (Satī), la Diosa Suprema: «No hay otro camino; no hay otro consejo».

Verse 39

देव्युवाच । अहमाराधिता पूर्वं सुतार्थं ते प्रजापते । ईप्सितं तव सिद्धं तु तपो धारय संप्रति

La Diosa dijo: «Antes, oh Prajāpati, me adoraste para obtener un hijo. Tu anhelo ya se ha cumplido; por ello, ahora mantén firmemente tu tapas, tu austeridad».

Verse 40

ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वा तदा देवी दक्षं च निजमायया । आस्थाय शैशवं भावं जनन्यंते रुरोद सा

Dijo Brahmā: Habiendo hablado así, la Diosa, por su propia māyā divina, se acercó a Dakṣa y, asumiendo el ánimo de una niña pequeña, comenzó a llorar junto a su madre.

Verse 41

अथ तद्रोदनं श्रुत्वा स्त्रियो वाक्यं ससंभ्रमाः । आगतास्तत्र सुप्रीत्या दास्योपि च ससंभ्रमाः

Entonces, al oír aquellas palabras y el sonido del llanto, las mujeres, alarmadas y agitadas, acudieron allí de inmediato con afecto; incluso las sirvientas llegaron también, igualmente presurosas y ansiosas.

Verse 42

दृष्ट्वासिक्नीसुतारूपं ननन्दुस्सर्वयोषितः । सर्वे पौरजनाश्चापि चक्रुर्जयरवं तदा

Al contemplar la espléndida forma de Satī, hija de Asiknī, todas las mujeres se regocijaron; y también todo el pueblo de la ciudad alzó entonces un clamoroso grito de victoria.

Verse 43

उत्सवश्च महानासीद्गानवाद्यपुरस्सरम् । दक्षोसिक्नी मुदं लेभे शुभं दृष्ट्वा सुताननम्

Hubo una gran celebración, encabezada por cantos y música de instrumentos. Al ver el rostro auspicioso de su hija, Dakṣa y Asiknī se colmaron de gozo.

Verse 44

दक्षः श्रुतिकुलाचारं चक्रे च विधिवत्तदा । दानं ददौ द्विजातिभ्योन्येभ्यश्च द्रविणं तथा

Entonces Dakṣa, conforme al rito, estableció las ceremonias tradicionales aprobadas por los Vedas y por las costumbres de su linaje; y otorgó dádivas—riquezas y provisiones—a los dvija (los dos veces nacidos) y también a otros.

Verse 45

बभूव सर्वतो गानं नर्तनं च यथोचितम् । नेदुर्वाद्यानि बहुशस्सुमंगलपुरस्सरम्

Entonces, por todas partes se alzaron cantos y danzas apropiadas; y una y otra vez resonaron los instrumentos musicales, anunciando lo auspicioso—señal exterior del gozo interior que acompaña la devoción a Śiva.

Verse 46

अथ हर्यादयो देवास्सर्वे सानुचरास्तदा । मुनिवृन्दैः समागत्योत्सवं चक्रुर्यथाविधि

Luego Hari y los demás dioses, con todos sus séquitos, llegaron allí junto con multitudes de sabios, y celebraron el festival debidamente, conforme al rito prescrito.

Verse 47

दृष्ट्वा दक्षसुतामंबां जगतः परमेश्वरीम् । नेमुः सविनयास्सर्वे तुष्टुवुश्च शुभैस्तवैः

Al ver a Ambā—hija de Dakṣa—la Diosa Suprema, Soberana Señora de los mundos, todos se inclinaron con humildad y la alabaron con himnos auspiciosos.

Verse 48

ऊचुस्सर्वे प्रमुदिता गिरं जयजयात्मिकाम् । प्रशशंसुर्मुदा दक्षं वीरिणीं च विशेषतः

Entonces todos, colmados de júbilo, clamaron palabras de victoria: «¡Jaya! ¡Jaya!», y con alegría alabaron a Dakṣa, y de manera especial ensalzaron a Vīriṇī.

Verse 49

तदोमेति नाम चक्रे तस्या दक्षस्तदाज्ञया । प्रशस्तायास्सर्वगुणसत्त्वादपि मुदान्वितः

Entonces, obedeciendo su indicación, Dakṣa le otorgó el nombre de «Omā». Lleno de dicha, la alabó—regocijándose en su ser, colmado de todas las nobles cualidades.

Verse 50

नामान्यन्यानि तस्यास्तु पश्चाज्जातानि लोकतः । महामंगलदान्येव दुःखघ्नानि विशेषतः

Después, entre el pueblo surgieron otros nombres de Ella. En verdad, otorgan gran auspicio y, de modo especial, destruyen la pena y el sufrimiento.

Verse 51

दक्षस्तदा हरिं नत्वा मां सर्वानमरानपि । मुनीनपि करौ बद्ध्वा स्तुत्वा चानर्च भक्तितः

Entonces Dakṣa se postró ante Hari (Viṣṇu), y también ante mí y ante todos los dioses inmortales. Con las palmas juntas saludó asimismo a los munis; tras alabarlos, procedió a rendir culto con devoción.

Verse 52

अथ विष्ण्वादयस्सर्वे सुप्रशस्याजनंदनम् । प्रीत्या ययुस्वधामानि संस्मरन् सशिवं शिवम्

Entonces Viṣṇu y los demás dioses, tras alabar grandemente al Señor que otorga dicha, partieron gozosos a sus propias moradas, recordando en su interior a Śiva, el Auspicioso, siempre unido a su divina Śakti.

Verse 53

अतस्तां च सुतां माता सुसंस्कृत्य यथोचितम् । शिशुपानेन विधिना तस्यै स्तन्यादिकं ददौ

Por ello, la madre, tras realizar debidamente los ritos purificatorios apropiados para su hija, le dio leche y otros alimentos conforme al método prescrito de alimentar al infante.

Verse 54

पालिता साथ वीरिण्या दक्षेण च महात्मना । ववृधे शुक्लपक्षस्य यथा शशिकलान्वहम्

Cuidada con esmero por Vīriṇī y por el magnánimo Dakṣa, ella crecía día tras día—como la luna que aumenta sus porciones durante la quincena luminosa.

Verse 55

तस्यां तु सद्गुणास्सर्वे विविशुर्द्विजसत्तम । शैशवेपि यथा चन्द्रे कलास्सर्वा मनोहराः

Oh, el mejor de los nacidos dos veces: en ella penetraron todas las nobles virtudes—como en la luna, aun siendo joven, moran todas sus fases encantadoras.

Verse 56

आचरन्निजभावेन सखीमध्यगता यदा । तदा लिलेख भर्गस्य प्रतिमामन्वहं मुहुः

Siempre que Satī, entre sus amigas, obraba según su propia naturaleza, una y otra vez—día tras día—dibujaba la imagen de Bharga (el Señor Śiva).

Verse 57

यदा जगौ सुगीतानि शिवा बाल्योचितानि सा । तदा स्थाणुं हरं रुद्रं सस्मार स्मरशासनम्

Siempre que Śivā (Satī), en su niñez, cantaba dulces melodías propias de su edad, en ese mismo instante recordaba en su interior a Sthāṇu—Hara, Rudra—el Señor que castiga a Kāma, dios del deseo.

Verse 58

ववृधेतीव दंपत्योः प्रत्यहं करुणातुला । तस्या बाल्येपि भक्तायास्तयोर्नित्यं मुहुर्मुहुः

Día tras día, parecía crecer la medida de la compasión en aquel esposo y aquella esposa. Una y otra vez, sin cesar, le mostraban tierno cuidado, pues ella era devota desde la niñez.

Verse 59

सर्वबालागुणा क्रांतां सदा स्वालयकारिणीम् । तोषयामास पितरौ नित्यंनित्यं मुहुर्मुहुः

Dotada de todas las virtudes propias de una doncella noble y siempre dedicada a los deberes de su hogar, complacía sin cesar a sus padres—una y otra vez, día tras día.