पार्वतीजन्मवर्णनम् / Description of Pārvatī’s Birth

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथ संस्मरतुर्भक्त्या दम्पती तौ भवाम्बिकाम् । प्रसूतिहेतवे तत्र देवकार्यार्थमादरात्

Brahmā dijo: Entonces, aquel esposo y aquella esposa, con devoción y reverente empeño, recordaron allí a Bhavāmbikā, para que se produjera la concepción, en cumplimiento del propósito de los dioses.

Verse 2

ततस्सा चण्डिका योगात्त्यक्तदेहा पुरा पितुः । ईहया भतितुं भूयस्समैच्छद्रिरिदारतः

Entonces la Diosa Caṇḍikā—quien antaño, por el poder del yoga, había abandonado su cuerpo en la casa de su padre—volvió a desear, por su propia voluntad deliberada, asumir y sostener una forma corporal, refugiándose en esta montaña.

Verse 3

सत्यं विधातुं स्ववचः प्रसन्नाखिलकामदा । पूर्णांशाच्छैलचित्ते सा विवेशाथ महेश्वरी

Para hacer verdadera su propia palabra, la Diosa benigna—dadora de todos los dones deseados—entró entonces, con la plenitud de su porción divina, en la mente de la Montaña (Himālaya), haciéndose presente allí como Maheśvarī.

Verse 4

विरराज ततस्सोतिप्रमदोपूर्वसुद्युतिः । हुताशन इवाधृष्यस्तेजोराशिर्महामनाः

Entonces aquel Ser resplandeciente fulguró—superando su antiguo esplendor—como una invencible masa de fuego espiritual, semejante al propio fuego sagrado, y de naturaleza magnánima.

Verse 5

ततो गिरिस्स्वप्रियायां परिपूर्णं शिवांशकम् । समाधिमत्वात्समये समधत्त सुशंकरे

Luego, porque Śaṅkara permanecía establecido en samādhi, en el momento oportuno depositó en su amada—la hija de la Montaña—una porción plenamente completa de su propia esencia divina.

Verse 6

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे पार्वतीजन्मवर्णनं नाम षष्टोऽध्यायः

Así concluye el capítulo sexto, titulado “Descripción del nacimiento de Pārvatī”, en el Pārvatī-khaṇḍa (tercera sección) de la Rudra-saṃhitā (segundo libro) del Śrī Śiva Mahāpurāṇa.

Verse 7

गिरिप्रिया सर्वजगन्निवासासंश्रयाधिकम् । विरेजे सुतरां मेना तेजोमण्डलगा सदा

Menā resplandecía en extremo—morando siempre en un círculo de fulgor—porque era la madre y el refugio supremo de Giripriyā (Pārvatī), quien es a su vez sostén, amparo y morada de todo el mundo.

Verse 8

सुखोदयं स्वभर्तुश्च मेना दौहृदलक्षणम् । दधौ निदानन्देवानामानन्दस्येप्सितं शुभम्

Menā percibió en su propio esposo el surgir de la dicha; y ella misma llevó los signos auspiciosos del embarazo—una causa excelente y anhelada de gozo para los dioses, la fuente misma del deleite.

Verse 9

देह सादादसंपूर्णभूषणा लोध्रसंमुखा । स्वल्पभेन्दुक्षये कालं विचेष्यर्क्षा विभावरी

Su cuerpo estaba lánguido y sus ornamentos no estaban del todo en su sitio. Con el rostro vuelto hacia el árbol lodhra, la noche, señalada por las estrellas, pareció demorarse un instante mientras la luna menguaba hasta quedar en un delgado resto.

Verse 10

तदाननं मृत्सुरभिनायं तृप्तिं गिरीश्वरः । मुने रहस्युपाघ्राय प्रेमाधिक्यं बभूव तत्

Oh sabio, entonces Girīśvara (el Señor Śiva), acercándose en secreto e inhalando la fragancia de su rostro, perfumada como la tierra, sintió una honda satisfacción; y de ello, su amor por ella creció aún más.

Verse 11

मेना स्पृहावती केषु न मे शंसति वस्तुषु । किंचिदिष्टं ह्रियापृच्छदनुवेलं सखी गिरिः

Menā, aunque colmada de anhelo, no me reveló lo que deseaba. Pero mi amiga Girī, una y otra vez, con pudor, me preguntaba por aquello que yo pudiera llegar a querer.

Verse 12

उपेत्य दौहदं शल्यं यद्वव्रेऽपश्यदाशु तत् । आनीतं नेष्टमस्याद्धा नासाध्यं त्रिदिवैऽपि हि

Al acercarse a ella, percibió al instante la espina dolorosa de su anhelo—eso mismo que había elegido en su corazón. En verdad, lo que le era querido fue traído de inmediato; pues para quienes sirven al designio divino nada es realmente imposible, ni aun para los dioses de los tres cielos.

Verse 13

प्रचीयमानावयवा निस्तीर्य दोहदव्यथाम् । रेजे मेना बाललता नद्धपत्राधिका यथा

Habiendo superado el doloroso esfuerzo del embarazo y recobrando plenitud en sus miembros, Menā resplandeció—como una tierna enredadera joven, recién adornada con hojas frescas.

Verse 14

गिरिस्सगर्भां महिषीममंस्त धरणीमिव । निधानगर्भामभ्यन्तर्लीनवह्निं शमीमिव

Consideraron a aquella reina como la tierra que lleva montañas en su seno—como Dharaṇī, sostén de todo. La juzgaron también como el árbol śamī: con un tesoro oculto en su interior y con fuego escondido dentro.

Verse 15

प्रियाप्रीतेश्च मनसः स्वार्जितद्रविणस्य च । समुन्नतैः श्रुतेः प्राज्ञः क्रियाश्चक्रे यथोचिताः

Con el corazón complacido por lo amado y con riquezas ganadas por su propio esfuerzo, el sabio realizó los ritos prescritos de manera adecuada, conforme a los elevados mandatos de la Śruti, los Vedas.

Verse 16

ददर्श काले मेनां स प्रतीतः प्रसवोन्मुखीम् । अभ्रितां च दिवं गर्भगृहे भिषगधिष्ठिते

A su debido tiempo vio a Menā, radiante y pronta para dar a luz, cuidadosamente atendida en la cámara de parto, con médicos presentes, como si allí mismo se sostuvieran los cielos.

Verse 17

दृष्ट्वा प्रियां शुभाङ्गी वै मुमोदातिगिरीश्वरः । गर्भस्थजगदम्बां हि महातेजोवतीन्तदा

Al ver a su amada—Pārvatī, de miembros auspiciosos—Giriśvara (el Señor Śiva) se regocijó sobremanera. Pues entonces la Madre del universo, aunque aún en el seno, resplandecía con inmenso fulgor espiritual.

Verse 18

तस्मिन्नवसरे देवा मुने विष्ण्वादयस्तथा । मुनयश्च समागम्य गर्भस्थां तुष्टुवुश्शिवाम्

En ese mismo momento, oh sabio, los dioses—Viṣṇu y los demás—y los videntes se reunieron y entonaron alabanzas a Śivā, que moraba en el seno materno.

Verse 19

देवा ऊचुः । दुर्गे जय जय प्राज्ञे जगदम्ब महेश्वरि । सत्यव्रते सत्यपरे त्रिसत्ये सत्यरूपिणी

Dijeron los Devas: «¡Victoria, victoria para ti, oh Durgā—oh Sabia, oh Madre del universo, oh Maheshvarī! Oh tú cuyo voto es la Verdad, consagrada a la Verdad; triple Verdad, y cuya forma misma es Verdad».

Verse 20

सत्यस्थे सत्यसुप्रीते सत्ययोने च सत्यतः । सत्यसत्ये सत्यनेत्रे प्रपन्नाः शरणं च ते

Oh Devī que moras en la Verdad, que te complaces en la Verdad, cuyo origen es la Verdad y que en verdad eres de naturaleza de Verdad; oh encarnación de la Verdad, oh tú cuyos ojos son Verdad: a ti nos rendimos; tú eres, en efecto, nuestro refugio.

Verse 21

शिवप्रिये महेशानि देवदुःखक्षयंकरि । त्रैलोक्यमाता शर्वाणी व्यापिनी भक्तवत्सला

Oh amada de Śiva, oh Maheśānī—tú que haces cesar las penas de los dioses. Madre de los tres mundos, Śarvāṇī, Omnipresente, eres tiernamente afectuosa con tus devotos.

Verse 22

आविर्भूय त्रिलोकेशि देवकार्यं कुरुष्व ह । सनाथाः कृपया ते हि वयं सर्वे महेश्वरि

Oh Señora que gobiernas los tres mundos, manifiéstate y cumple la obra de los dioses. Por tu compasión, oh Maheśvarī, todos nosotros quedamos amparados y ya no desvalidos.

Verse 23

त्वत्तः सर्वे च सुखिनो लभन्ते सुखमुत्तमम् । त्वाम्विना न हि किंचिद्वै शोभते त्रिभवेष्वपि

Sólo de ti todos los seres se vuelven dichosos y alcanzan la bienaventuranza suprema. Sin ti, en verdad, nada resplandece ni posee hermosura, aun en los tres mundos.

Verse 24

ब्रह्मोवाच । इत्थं कृत्वा महेशान्या गर्भस्थाया बहुस्तुतिम् । प्रसन्नमनसो देवास्स्वं स्वं धाम ययुस्तदा

Dijo Brahmā: Habiendo ofrecido así abundantes alabanzas a Maheśānī mientras estaba encinta, los dioses—con la mente serena y satisfecha—partieron entonces, cada cual a su propia morada.

Verse 25

व्यतीते नवमे मासे दशमे मासि पूर्णतः । गर्भस्थाया गतिन्द्रध्रे कालिका जगदम्बिका

Cuando hubo pasado el noveno mes y el décimo llegó por completo, conforme al curso ordenado del tiempo, Kālīkā—Jagadambikā, la Madre del universo—salió de su estado dentro del vientre.

Verse 26

तदा सुसमयश्चासीच्छान्तभग्रहतारकः । नभः प्रसन्नतां यातं प्रकाशस्सर्वदिक्षु हि

Entonces se estableció una estación propicia: el cielo quedó en calma, y el resplandor del sol, de los planetas y de las estrellas pareció aquietarse suavemente. La bóveda celeste se tornó serena y diáfana, y la luz se difundió en verdad hacia todas las direcciones.

Verse 27

मही मंगलभूयिष्ठा सवनग्रामसागरा । सरस्स्रवन्तीवापीषु पुफुल्लुः पंकजानि वै

La tierra se volvió sumamente auspiciosa, engalanada con bosques, aldeas y océanos; y en sus lagos, ríos caudalosos y estanques, los lotos, en verdad, florecieron.

Verse 28

ववुश्च विविधा वातास्सुखस्पर्शा मुनीश्वर । मुमुदुस्साधवस्सर्वेऽसतान्दुःखमभूद्द्रुतम्

Oh señor entre los sabios, comenzaron a soplar vientos de muchas clases, gratos al tacto. Todos los virtuosos se colmaron de gozo, mientras que el sufrimiento de los injustos surgió con rapidez.

Verse 29

दुन्दुभीन्वादयामासुर्नभस्यागत्य निर्जराः । पुष्पवृष्टिरभूत्तत्र जगुर्गन्धर्वसत्तमाः

Descendiendo del cielo, los devas inmortales hicieron resonar los tambores dundubhi; allí cayó una lluvia de flores, y los más excelsos Gandharvas cantaron en celebración.

Verse 30

विद्याधरस्त्रियो व्योम्नि ननृतुश्चाप्सरास्तथा । तदोत्सवो महानासीद्देवादीनां नभःस्थले

En el cielo, las mujeres de los Vidyādharas danzaron, y también las Apsarās. Aquella celebración se volvió un gran festival para los dioses y demás seres celestiales, en la vasta bóveda del firmamento.

Verse 31

तस्मिन्नवसरे देवी पूर्वशक्तिश्शिवा सती । आविर्बभूव पुरतो मेनाया निजरूपतः

En ese mismo instante, la Diosa—Satī, la antigua Śakti de Śiva—se manifestó directamente ante Menā, revelándose en su propia y verdadera forma.

Verse 32

वसंतर्तौ मधौ मासे नवम्यां मृगधिष्ण्यके । अर्द्धरात्रे समुत्पन्ना गंगेव शशिमण्डलात्

En la estación de la primavera, en el mes de Madhu, en el noveno día lunar, cuando la Luna estaba en el asterismo Mṛga (Mṛgaśīrṣa), a medianoche ella se manifestó, como el Gaṅgā que surge del círculo de la Luna.

Verse 33

समये तत्स्वरूपेण मेनका जठराच्छिवा । समुद्भूय समुत्पन्ना सा लक्ष्मीरिव सागरात्

En el tiempo señalado, Śivā, manifestándose en esa misma forma, surgió del vientre de Menakā, apareciendo y naciendo, como Lakṣmī que emerge del océano.

Verse 34

ततस्तस्यां तु जातायां प्रसन्नोऽभूत्तदा भवः । अनुकूलो ववौ वायुर्गम्भीरो गंधयुक्शुभः

Entonces, cuando ella nació, Bhava (el Señor Śiva) quedó complacido. Comenzó a soplar un viento favorable—profundo y constante, fragante y auspicioso—como señal del beneplácito divino.

Verse 35

बभूव पुष्पवृष्टिश्च तोयवृष्टि पुरस्सरम् । जज्वलुश्चाग्नयः शान्ता जगर्जुश्च तदा घनाः

Entonces hubo una lluvia de flores, precedida por una lluvia de agua. Los fuegos—serenos y suaves—ardieron con fulgor, y en ese momento las nubes tronaron con fuerza.

Verse 36

तस्यां तु जायमानायां सर्वस्वं समपद्यत । हिमवन्नगरे तत्र सर्व दुःखं क्षयं गतम्

Mas cuando ella nació, todo se tornó plenamente auspicioso y completo. En la ciudad de Himavān, toda pena llegó allí a su fin.

Verse 37

तस्मिन्नवसरे तत्र विष्ण्वाद्यास्सकलास्सुराः । आजग्मुः सुखिनः प्रीत्या ददृशुर्जगदम्बिकाम्

En aquel mismo instante, todos los dioses—encabezados por Viṣṇu—llegaron allí, gozosos y colmados de afecto, y contemplaron a Jagadambikā, la Madre del universo.

Verse 38

तुष्टुवुस्तां शिवामम्बां कालिकां शिवकामिनीम् । दिव्यारूपां महामायां शिवलोकनिवासिनीम्

Ellos alabaron a aquella Madre divina—Śivā, Ambā, Kālī, amada del Señor Śiva—de forma celestial resplandeciente, la Gran Māyā-Śakti, que mora en el propio reino de Śiva.

Verse 39

देवा ऊचुः । जगदम्ब महादेवि सर्वसिद्धिविधायिनि । देवकार्यकरी त्वं हि सदातस्त्वां नमामहे

Dijeron los dioses: «Oh Madre del universo, oh Gran Diosa, otorgadora de todas las perfecciones: en verdad tú realizas siempre los propósitos de los dioses; por eso nos postramos ante ti sin cesar».

Verse 40

सर्वथा कुरु कल्याणं देवानां भक्तवत्सले । मेनामनोरथः पूर्णः कृतः कुरु हरस्य च

Oh tierna con los devotos de los dioses, obra el bien auspicioso en todo sentido. Cumple el anhelo querido de Menā y llévalo también a término para Hara (el Señor Śiva).

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इत्थं स्तुत्वा शिवां देवीं विष्ण्वाद्या सुप्रणम्य ताम् । स्वंस्वं धाम ययुः प्रीताश्शंसन्तस्तद्गतिं पराम्

Dijo Brahmā: Habiendo así alabado a Devī Śivā y postrándose ante Ella con profunda reverencia, Viṣṇu y los demás dioses, llenos de gozo, partieron a sus respectivas moradas, proclamando su estado supremo y su destino más alto.

Verse 42

तान्तु दृष्ट्वा तथा जातां नीलोत्पलदलप्रभाम । श्यामा सा मेनका देवी मुदमापाति नारद

Al verla nacer así, resplandeciente como los pétalos de un loto azul, la diosa Menakā—de tez oscura (śyāmā)—se colmó de dicha, oh Nārada.

Verse 43

दिव्यरूपं विलोक्यानु ज्ञानमाप गिरिप्रिया । विज्ञाय परमेशानीं तुष्टावातिप्रहर्षिता

Al contemplar aquella forma divina, Giripriyā (Pārvatī) alcanzó un entendimiento claro. Reconociendo a Parameśānī, la Diosa Suprema, rebosante de gran júbilo la alabó con el corazón satisfecho.

Verse 44

मेनोवाच । जगदम्ब महेशानि कृतातिकरुणा त्वया । आविर्भूता मम पुरो विलसन्ती यदम्बिके

Menā dijo: ¡Oh Madre del universo, oh Maheśānī, gran Reina de Maheśa! Has mostrado una compasión sin igual; en verdad, oh Ambikā, te has manifestado ante mí, resplandeciente y radiante.

Verse 45

त्वमाद्या सर्वशक्तीनां त्रिलोकजननी शिवे । शिवप्रिया सदा देवी सर्वदेवस्तुता परा

Oh Śivā, tú eres el origen primordial de todos los poderes, la Madre que engendra los tres mundos. Siempre amada del Señor Śiva, eres la Diosa eterna—suprema, alabada por todos los dioses.

Verse 46

कृपां कुरु महेशानि मम ध्यानस्थिता भव । एतद्रूपेण प्रत्यक्षं रूपं धेहि सुतासमम्

Oh Maheśānī, ten compasión de mí: permanece en mi meditación. En esta misma forma, te ruego que asumas una manifestación visible, apareciendo ante mí como una hija.

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्या मेनाया भूधरस्त्रियाः । प्रत्युवाच शिवा देवी सुप्रसवामअरिप्रियाम्

Brahmā dijo: Al oír estas palabras de Menā, la esposa de la Montaña, Śivā Devī le respondió a ella, madre auspiciosa y amada de los dioses.

Verse 48

देव्युवाच । हे मेने त्वं पुरा मां च सुसेवितवती रता । त्वद्भक्त्या सुप्रसन्नाहं वरन्दातुं गतान्तिकम्

La Diosa dijo: «Oh Menā, antaño me serviste y me adoraste con amor y devoción profunda. Complacida en gran manera por tu bhakti, he venido ahora cerca de ti para concederte una gracia».

Verse 49

वरं ब्रूहीति मद्वाणीं श्रुत्वा ते तद्वरो वृतः । सुता भव महादेवी सा मे देवहितं कुरु

«Al oír mi voz: “Di tu don”, escogiste ese mismo don: “Oh Mahādevī, sé mi hija; y con ello, cumple lo que sea benéfico para los dioses”.»

Verse 50

तथा दत्त्वा वरं तेऽहं गता स्वम्पदमादरात् । समयं प्राप्य तनया भवन्ते गिरिकामिनि

«Así, habiéndote concedido el don, regresé con reverencia a mi propia morada. Y cuando llegue el tiempo destinado, oh amada hija de la Montaña, ciertamente serás madre de hijos varones.»

Verse 51

दिव्यरूपं धृतं मेद्य यत्ते मत्स्मरणं भवेत् । अन्यथा मर्त्यभावेन तवाज्ञानं भवेन्मयि

He asumido esta forma divina y pura para que en ti surja el recuerdo de Mí. De otro modo, por una mirada meramente mortal, nacería en ti ignorancia acerca de Mí.

Verse 52

युवां मां पुत्रिभावेन दिव्यभावेन वा सकृत् । चिन्तयन्तौ कृतस्नेहौ यातास्स्थो मद्गतिम्पराम्

Con sólo recordarme una vez—ya sea con el tierno sentir de padres hacia una hija, o con actitud divina de devoción (bhakti)—vosotros dos, colmados de amoroso apego, habéis alcanzado en verdad mi estado supremo, el refugio más alto en Mí.

Verse 53

देवकार्यं करिष्यामि लीलां कृत्वा द्भुतां क्षितौ । शम्भुपत्नी भविष्यामि तारयिष्यामि सज्जनान्

Cumpliré el propósito de los dioses, realizando en la tierra una lila maravillosa. Seré la consorte de Śambhu y haré cruzar a los virtuosos el océano del saṃsāra.

Verse 54

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वासीच्छिवा तूष्णीमम्बिका स्वात्त्ममायया । पश्यन्त्यां मातरि प्रीत्या सद्योऽऽभूत्तनया तनुः

Dijo Brahmā: Habiendo hablado así, Ambikā (Pārvatī) quedó en silencio al instante, por su propia māyā nacida de sí misma. Mientras la madre miraba con amor, el cuerpo de la hija surgió de inmediato.