कामभस्म-प्रार्थना: रत्याः शङ्करं प्रति विनयः / Rati’s Supplication to Śaṅkara regarding Kāma’s Ashes

Verse 1

ब्रह्मोवाच । तस्मिन्नवसरे ज्ञात्वानुकूलं समयं रतिः । सुप्रसन्ना च तम्प्राह शङ्करं दीनवत्सलम्

Dijo Brahmā: En aquel instante, al comprender que el tiempo era propicio, Rati, colmada de gozo, habló a Śaṅkara, el Señor compasivo, tierno con los afligidos.

Verse 2

रतिरुवाच । गृहीत्वा पार्वतीं प्राप्तं सौभाग्यमतिदुर्लभम् । किमर्थं प्राणनाथो मे निस्स्वार्थं भस्मसात्कृतः

Rati dijo: «Al tomar a Pārvatī, has alcanzado una fortuna sumamente rara. Entonces, ¿por qué mi señor de la vida, aun sin intención egoísta, fue reducido a cenizas?»

Verse 3

जीवयात्रा पतिं मे हि कामव्या पारमात्मनि । कुरु दूरं च सन्तापं समविश्लेषहेतुकम्

«Oh Ser supremo, Paramātman, mi esposo es el sostén de mi camino de vida; cumple mi anhelo. Aleja muy lejos el dolor nacido de la separación, que atormenta el corazón.»

Verse 4

विवाहोत्सव एतस्मिन् सुखिनो निखिला जनाः । अहमेका महेशान दुःखिनी स्वपतिम्विना

En esta fiesta nupcial, todos los seres están dichosos; pero yo sola, oh Maheśāna, estoy afligida, pues carezco de mi propio esposo.

Verse 5

सनाथां कुरु मान्देव प्रसन्नो भव शङ्कर । स्वोक्तं सत्यम्विधेहि त्वं दीनबन्धो पर प्रभो

Oh venerable Señor, concédeme amparo; sé propicio, oh Śaṅkara. Cumple como verdad lo que Tú mismo has declarado—oh Amigo de los desvalidos, oh Señor supremo.

Verse 6

त्वाम्विना कस्समर्थोत्र त्रैलोक्ये सचराचरे । नाशने मम दुःखस्य ज्ञात्वेति करुणां कुरु

Sin Ti, ¿quién es verdaderamente capaz en los tres mundos, con lo móvil y lo inmóvil? Sabiéndolo así, ten compasión y pon fin a mi dolor.

Verse 7

सोत्सवे स्वविवाहेऽस्मिन्सर्वानन्द प्रदायिनी । सोत्सवामपि मां नाथ कुरु दीनकृपाकर

En esta festiva celebración de nuestro propio matrimonio—que otorga la dicha suprema a todos—oh Señor, compasivo con los humildes, haz que también yo participe de esa auspiciosa festividad.

Verse 8

जीविते मम नाथे हि पार्वत्या प्रियया सह । सुविहारः प्रपूर्णश्च भविष्यति न संशयः

Mientras mi Señor viva, junto con la amada Pārvatī, nuestro noble y dichoso gozo de la vida será plenamente completo; de ello no hay duda.

Verse 9

सर्वं कर्तुं समर्थोसि यतस्त्वं परमेश्वरः । किम्बहूक्त्यात्र सर्वेश जीवयाशु पतिं मम

Tú eres capaz de realizarlo todo, pues eres el Señor Supremo. ¿Qué necesidad hay aquí de muchas palabras, oh Señor de todo? Devuelve a mi esposo a la vida de inmediato.

Verse 10

ब्रह्मोवाच । तदित्युक्त्वा कामभस्म ददौ सग्रन्धिबन्धनम् । रुरोद पुरतश्शम्भोर्नाथ नाथेत्युदीर्य्य च

Brahmā dijo: Dicho esto, le entregó las cenizas de Kāma junto con el atado anudado. Luego, de pie ante Śambhu, ella lloró, clamando una y otra vez: «¡Oh Señor, oh Señor!»

Verse 11

रतिरोदनमाकर्ण्य सरस्वत्यादयः स्त्रियः । रुरुदुस्सकला देव्यः प्रोचुर्दीनतरं वचः

Al oír el llanto de Rati, Sarasvatī y las demás damas divinas rompieron todas en llanto; y, con el corazón aún más afligido, pronunciaron palabras de honda congoja.

Verse 12

देव्य ऊचुः । भक्तवत्सलनामा त्वं दीनबन्धुर्दयानिधिः । काम जीवय सोत्साहां रति कुरु नमोऽस्तु ते

Las Diosas dijeron: «Eres célebre como el Amado de los devotos, el amparo de los afligidos y un océano de compasión. Devuelve la vida a Kāma y concede a Rati su alegría y renovada esperanza. ¡Salve a Ti!»

Verse 13

ब्रह्मोवाच । इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रसन्नोऽभून्महेश्वरः । कृपादृष्टिं चकाराशु करुणासागरः प्रभुः

Brahmā dijo: Al oír aquellas palabras, Maheśvara quedó complacido. El Señor—océano de compasión—al instante derramó su mirada de gracia, colmada de misericordia.

Verse 14

सुधादृष्ट्या शूलभृतो भस्मतो निर्गतः स्मरः । तद्रूपवेषचिह्नात्मा सुन्दरोद्भुतमूर्तिमान्

Por la mirada benévola, cual néctar, del Portador del Tridente (Śiva), Smara (Kāma) surgió de las cenizas—con esa misma forma, atavío y señales—dotado de un cuerpo maravilloso y hermoso.

Verse 15

तद्रूपश्च तदाकारसंस्मितं सधनुश्शरम् । दृष्ट्वा पतिं रतिस्तं च प्रणनाम महेश्वरम्

Al ver a su propio señor en aquella misma forma—con igual figura, una suave sonrisa, y portando arco y flechas—Rati se postró con devoción ante Maheśvara (Śiva), el Señor Supremo.

Verse 16

कृतार्थाभूच्छिवं देवं तुष्टाव च कृताञ्जलिः । प्राणनाथप्रदं पत्या जीवितेन पुनःपुनः

Habiendo cumplido su propósito, se mantuvo con las manos juntas y alabó una y otra vez al Señor Śiva, el Divino—quien devuelve al señor de la vida—como si ofreciera su propia vida en devoción por su esposo.

Verse 17

कामस्य स्तुतिमाकर्ण्य सनारीकस्य शङ्करः । प्रसन्नोऽभवदत्यंतमुवाच करुणार्द्रधीः

Al oír la alabanza ofrecida por Kāma junto con su esposa, Śaṅkara quedó sumamente complacido; y, con la mente enternecida por la compasión, habló.

Verse 18

शङ्कर उवाच । प्रसन्नोहं तव स्तुत्या सनारीकस्य चित्तज । स्वयंभव वरम्बूहि वाञ्छितं तद्ददामि ते

Dijo Śaṅkara: “Me complazco con tu himno de alabanza, oh Kāma, hijo nacido de la mente de Sanārīka. Oh autoengendrado, declara el don que deseas; aquello que anhelas te lo concederé.”

Verse 19

ब्रह्मोवाच । इति शम्भुवचः श्रुत्वा महानदन्स्स्मरस्ततः । उवाच साञ्जलिर्नम्रो गद्गदाक्षरया गिरा

Dijo Brahmā: “Al oír así las palabras de Śambhu, Smara (Kāma) se alegró grandemente. Con las manos juntas, inclinado con humildad, habló con voz entrecortada por la emoción.”

Verse 20

काम उवाच । देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । यदि प्रसन्नस्सर्वेशः ममानन्दकरो भव

Kāma dijo: «Oh Dios de dioses, oh Mahādeva, oh Señor, océano de compasión. Si Tú, Soberano de todo, estás complacido, concédeme la dicha y sé para mí dador de alegría».

Verse 21

क्षमस्व मेऽपराधं हि यत्कृतश्च पुरा प्रभो । स्वजनेषु पराम्प्रीतिं भक्तिन्देहि स्वपादयोः

Oh Señor, perdona la ofensa que cometí antaño. Concédeme el más alto amor y estima por Tus devotos, y otórgame devoción a Tus sagrados pies.

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य स्मरवचः प्रसन्नः परमेश्वरः । ॐ मित्युक्त्वाऽब्रवीत्तं वै विहसन्करुणानिधिः

Brahmā dijo: Al oír así las palabras de Smara (Kāma), el Señor Supremo se mostró propicio. El océano de compasión, sonriendo, pronunció “Oṃ” y luego le habló.

Verse 23

ईश्वर उवाच । हे कामाहं प्रसन्नोऽस्मि भयन्त्यज महामते । गच्छ विष्णुसमीपञ्च बहिस्थाने स्थितो भव

Īśvara dijo: «Oh Kāma, estoy complacido contigo; abandona el temor, oh magnánimo. Ve también a la presencia de Viṣṇu y permanece apostado afuera.»

Verse 24

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा शिरसा नत्वा परिक्रम्य स्तुवन्विभुम् । बहिर्गत्वा हरिन्देवान्प्रणम्य समुपास्त सः

Brahmā dijo: Al oír eso, inclinó la cabeza, dio vueltas en pradakṣiṇā al Señor omnipenetrante mientras lo alababa. Luego salió; y tras postrarse ante los dioses encabezados por Hari (Viṣṇu), permaneció allí en reverente servicio.

Verse 25

कामं सम्भाष्य देवाश्च ददुस्तस्मै शुभाशिषम् । विष्ण्वादयः प्रसन्नास्ते प्रोचुः स्मृत्वा शिवं हृदि

Tras conversar con Kāma, los dioses le otorgaron bendiciones auspiciosas. Viṣṇu y los demás, complacidos, recordando a Śiva en su corazón, le hablaron.

Verse 26

देवा ऊचुः । धन्यस्त्वं स्मर सन्दग्धः शिवेनानुग्रहीकृतः । जीवयामास सत्त्वांशकृपादृष्ट्या खिलेश्वरः

Los Devas dijeron: «Oh Smara (Kāma), aunque fuiste consumido por el fuego, eres en verdad bienaventurado, pues Śiva te ha concedido su gracia. Con su mirada compasiva—otorgándote una porción de sattva—Khileśvara, el Señor de todo, te ha devuelto a la vida».

Verse 27

सुखदुःखदो न चान्योऽस्ति यतस्स्वकृतभृक् पुमान् । काले रक्षा विवाहश्च निषेकः केन वार्यते

No hay otro dador de gozo o de pena, pues el hombre ha de cargar con el fruto de sus propios actos. Cuando llega el tiempo señalado, ¿quién puede impedir la protección, el matrimonio y la concepción de la descendencia?

Verse 28

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ते च सम्मान्य तं सुखेनामरास्तदा । सन्तस्थुस्तत्र विष्ण्वाद्यास्सर्वे लब्धमनोरथाः

Dijo Brahmā: Habiendo hablado así, los dioses entonces lo honraron con alegría; y allí, con Viṣṇu y los demás, todos permanecieron, colmados en su propósito.

Verse 29

सोपि प्रमुदितस्तत्र समुवास शिवाज्ञया । जयशब्दो नमश्शब्दस्साधुशब्दो बभूव ह

Él también, lleno de júbilo, permaneció allí obedeciendo el mandato de Śiva. Entonces se alzaron, en verdad, los clamores de «¡Victoria!», «¡Reverentes salutaciones!», y «¡Bien hecho!»

Verse 30

ततश्शम्भुर्वासगेहे वामे संस्थाप्य पार्वतीम् । मिष्टान्नं भोजयामास तं च सा च मुदान्विता

Luego Śambhu, en su morada, sentó a Pārvatī a su lado izquierdo y la agasajó con dulces manjares; y ella también, colmada de gozo, los tomó.

Verse 31

अथ शम्भुर्भवाचारी तत्र कृत्यम्विधाय तत् । मेनामामंत्र्य शैलं च जनवासं जगाम सः

Luego Śambhu, observando la debida conducta sagrada, cumplió allí el rito requerido. Tras despedirse de Menā y también de la Montaña (Himālaya), partió hacia la morada de los hombres.

Verse 32

महोत्सवस्तदा चासीद्वेदध्वनिरभून्मुने । वाद्यानि वादयामासुर्जनाश्चतुर्विधानि च

Oh sabio, entonces surgió un gran mahotsava; el resonante murmullo de la recitación védica colmó el aire. Gentes de los cuatro varṇa tañían instrumentos musicales, y la celebración se desplegó en toda su magnificencia.

Verse 33

शम्भुरागत्य स्वस्थानं ववन्दे च मुनींस्तदा । हरिं च मां भवाचाराद्वन्दितोऽभूत्सुरादिभिः

Luego Śambhu regresó a Su propia morada y rindió reverentes salutaciones a los sabios muni. Conforme al decoro divino, Hari y yo también fuimos debidamente honrados, adorados por los dioses y por los demás.

Verse 34

जयशब्दो बभूवाथ नम श्शब्दस्तथैव च । वेदध्वनिश्च शुभदः सर्वविघ्नविदारणः

Entonces se alzó el clamor de «¡Jaya!», y asimismo la invocación «¡Namaḥ!». Y la auspiciosa resonancia del sonido védico se manifestó, desgarrando todo obstáculo en todas las direcciones.

Verse 35

अथ विष्णुरहं शक्रस्सर्वे देवाश्च सर्षयः । सिद्धा उपसुरा नागास्तुष्टुवुस्ते पृथक्पृथक्

Entonces Viṣṇu, y yo (Brahmā), y Śakra (Indra)—todos los dioses junto con los ṛṣis—además de los Siddhas, los Upasuras y los Nāgas, cada cual a su modo, entonaron himnos de alabanza a Él.

Verse 36

देवा ऊचुः । जय शम्भोऽखिलाधार जय नाम महेश्वर । जय रुद्र महादेव जय विश्व म्भर प्रभो

Los Devas dijeron: «¡Victoria a Ti, oh Śambhu, sostén de toda existencia! ¡Victoria a Ti, oh Maheśvara, glorioso por el Nombre sagrado! ¡Victoria a Ti, oh Rudra, Gran Dios! ¡Victoria a Ti, oh Señor que sustentas el universo!»

Verse 37

जय कालीपते स्वामिञ्जयानन्दप्रवर्धक । जय त्र्यम्बक सर्वेश जय मायापते विभो

¡Victoria a Ti, oh Señor, dueño de Kāla (el Tiempo)! ¡Victoria a Ti, que acrecientas el ānanda divino! ¡Victoria a Ti, oh Tryambaka, Señor de todos! ¡Victoria a Ti, oh Poderoso, soberano de Māyā!

Verse 38

जय निर्गुण निष्काम कारणातीत सर्वग । जय लीलाखिलाधार धृतरूप नमोऽस्तु ते

¡Victoria a Ti, Señor Nirguṇa, más allá de todo atributo, sin deseo, trascendente a toda causalidad y omnipenetrante! ¡Victoria a Ti, sostén del universo entero por Tu līlā divina; oh Tú que asumes formas por Tu propia voluntad—reverencia a Ti!

Verse 39

जय स्वभक्तसत्कामप्रदेश करुणाकर । जय सानन्दसद्रूप जय मायागुणाकृते

¡Victoria a Ti, océano de compasión, que concedes a Tus devotos los deseos puros y justos! ¡Victoria a Ti, cuya forma verdadera es el Ser colmado de dicha! ¡Victoria a Ti, que por las cualidades de Māyā asumes formas y funciones para el bien del mundo, y aun así permaneces Señor más allá de toda atadura!

Verse 40

जयोग्र मृड सर्वात्मन् दीनबन्धो दयानिधे । जयाविकार मायेश वाङ्मनोतीतविग्रह

¡Victoria a Ti, oh Sublime! Oh Mr̥ḍa, Señor auspicioso, Ser de todos. Oh pariente de los desvalidos, océano de compasión: ¡victoria a Ti! Oh Señor inmutable, Dueño de Māyā, cuya verdadera forma trasciende palabra y mente.

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इति स्तुत्वा महेशानं गिरिजानायकम्प्रभुम् । सिषेविरे परप्रीत्या विष्ण्वाद्यास्ते यथोचितम्

Brahmā dijo: Así, tras alabar a Maheśāna—el Señor resplandeciente, soberano de Girijā—Viṣṇu y los demás dioses, colmados de supremo gozo, lo atendieron cada cual según lo debido.

Verse 42

अथ शम्भुर्महेशानो लीलात्ततनुरीश्वरः । ददौ मानवरन्तेषां सर्वेषान्तत्र नारद

Entonces Śambhu, el gran Señor Mahēśa—Īśvara que asume formas en su juego divino—lo otorgó a todos aquellos devotos humanos que allí se deleitaban en su adoración, oh Nārada.

Verse 43

विष्ण्वाद्यास्तेऽखिलास्तात प्राप्याज्ञाम्परमेशितुः । अतिहृष्टाः प्रसन्नास्याः स्वस्थानञ्जग्मुरादृताः

Oh querido, todos ellos—Viṣṇu y los demás—tras recibir la orden del Supremo Señor, Parameśvara, se llenaron de inmensa dicha; con el rostro radiante de satisfacción y con la debida reverencia, partieron hacia sus propias moradas.

Verse 51

इति श्रीशिवमहापुराणे ब्रह्मनारदसम्वादे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे कामसंजीवनवर्णनं नामैकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa, en el diálogo entre Brahmā y Nārada, dentro de la segunda sección llamada Rudra-saṃhitā, en la tercera división conocida como Pārvatī-khaṇḍa, concluye el capítulo quincuagésimo primero, titulado: «Descripción de la revivificación de Kāma».