पार्वत्याः तपः-परीक्षा (Śiva Tests Pārvatī’s Austerity)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । गतेषु तेषु मुनिषु स्वं लोकं शंकरः स्वयम् । परीक्षितुं तपो देव्या ऐच्छत्सूतिकरः प्रभुः

Brahmā dijo: Cuando aquellos sabios partieron a sus propios mundos, el mismo Señor Śaṅkara—el Soberano que hace brotar frutos auspiciosos—deseó poner a prueba las austeridades de la Diosa.

Verse 2

परीक्षा छद्मना शंभुर्द्रष्टुं तां तुष्टमानसः । जाटिलं रूपमास्थाय स ययौ पार्वतीवनम्

Para probarla—aunque con intención velada—Śambhu, gozoso en su corazón y deseoso de verla, asumió la forma de un asceta de cabellos enmarañados y se dirigió al bosque-arboleda de Pārvatī.

Verse 3

अतीव स्थविरो विप्रदेहधारी स्वतेजसा । प्रज्वलन्मनसा हृष्टो दंडी छत्री बभूव सः

Asumiendo el cuerpo de un brāhmaṇa muy anciano, resplandeciente por su propio tejas innato, con la mente encendida de propósito y gozo, apareció llevando un báculo y sosteniendo un parasol.

Verse 4

तत्रापश्यत्स्थितां देवीं सखीभिः परिवारिताम् । वेदिकोपरि शुद्धां तां शिवामिव विधोः कलाम्

Allí contempló a la Diosa de pie, rodeada por sus compañeras; pura y resplandeciente sobre el altar, semejante a la misma Śivā, hermosa como un fino creciente de luna.

Verse 5

शंभु निरीक्ष्य तां देवीं ब्रह्मचारिस्वरूपवान् । उपकंठं ययौ प्रीत्या तदाऽसौ भक्तवत्सलः

Al contemplar a la Diosa, Śambhu—que había asumido la forma de un brahmacārin, asceta de castidad—se acercó a ella con júbilo, pues siempre es tierno y compasivo con sus devotos.

Verse 6

आगतं तं तदा दृष्ट्वा ब्राह्मणं तेजसाद्भुतम् । अपूजयच्छिवा देवी सर्वपूजोपहारकैः

Entonces, al ver llegar a aquel brāhmaṇa de maravilloso resplandor, la Diosa Śivā (Pārvatī) lo honró con toda clase de adoración y con todas las ofrendas rituales acostumbradas.

Verse 7

सुसत्कृतं संविधाभिः पूजितं परया मुदा । पार्वती कुशलं प्रीत्या पप्रच्छ द्विजमादरात

Habiendo sido debidamente agasajado y adorado conforme a las cortesías prescritas, el brāhmaṇa fue recibido con gran júbilo. Luego Pārvatī, con afectuosa alegría, le preguntó respetuosamente por su bienestar.

Verse 8

पार्वत्युवाच । ब्रह्मचारिस्वरूपेण कस्त्वं हि कुत आगतः । इदं वनं भासयसे वद वेदविदां वर

Dijo Pārvatī: «¿Quién eres tú y de dónde has venido, apareciendo con la forma de un brahmacārin? Iluminas este bosque; habla, oh el mejor entre los conocedores del Veda».

Verse 9

विप्र उवाच । अहमिच्छाभिगामी च वृद्धो विप्रतनुस्सुधीः । तपस्वी सुखदोऽन्येषामुपकारी न संशयः

Dijo el brāhmaṇa: «Yo me desplazo según mi voluntad; soy anciano, revestido de un cuerpo de brāhmaṇa y de entendimiento firme. Soy un asceta, dador de consuelo a los demás y benefactor; de ello no hay duda».

Verse 10

का त्वं कस्यासि तनया किमर्थ विजने वने । तपश्चरसि दुर्धर्षं मुनिभिः प्रपदैरपि

«¿Quién eres tú? ¿De quién eres hija? ¿Con qué propósito practicas aquí, en este bosque solitario, austeridades tan severas—un tapas difícil de emprender incluso para sabios de grandes logros?»

Verse 11

न बाला न च वृद्धासि तरुणी भासि शोभना । कथं पतिं विना तीक्ष्णं तपश्चरसि वै वने

No eres una niña ni tampoco una anciana; pareces una joven radiante y hermosa. ¿Cómo es que, sin esposo, practicas aquí en el bosque una austeridad tan severa?

Verse 12

कि त्वं तपस्विनी भद्रे कस्यचित्सहचारिणी । तपस्वी स न पुष्णाति देवि त्वां च गतोऽन्यतः

Oh dama auspiciosa, ¿eres una asceta, compañera de algún asceta? Oh Diosa, ese asceta no te cuida y se ha marchado a otra parte.

Verse 13

वद कस्य कुले जाता कः पिता तव का विधा । महासौभाग्यरूपा त्वं वृथा तव तपोरतिः

Dinos: ¿en qué linaje naciste? ¿Quién es tu padre y cuál es tu condición y modo de vida? Pareces la encarnación de una gran fortuna; por eso, tu deleite en la austeridad nos parece innecesario.

Verse 14

किं त्वं वेदप्रसूर्लक्ष्मीः किं सुरूपा सरस्वती । एतासु मध्ये का वा त्वं नाहं तर्कितुमुत्सहे

¿Eres Lakṣmī, la madre de los Vedas? ¿O eres la hermosa Sarasvatī? Entre esas diosas, ¿quién eres en verdad? No me atrevo a deducirlo.

Verse 15

पार्वत्युवाच । नाहं वेदप्रसूर्विप्र न लक्ष्मीश्च सरस्वती । अहं हिमाचलसुता सांप्रतं नाम पार्वती

Pārvatī dijo: «Oh brāhmaṇa, no soy la madre de los Vedas, ni soy Lakṣmī ni Sarasvatī. Soy la hija de Himācala; en este tiempo mi nombre es Pārvatī».

Verse 16

पुरा दक्षसुता जाता सती नामान्यजन्मनि । योगेन त्यक्तदेहाऽहं यत्पित्रा निन्दितः पतिः

En un nacimiento anterior fui Satī, hija de Dakṣa. Cuando mi esposo fue injuriado por mi padre, por el poder del yoga abandoné aquel cuerpo.

Verse 17

अत्र जन्मनि संप्राप्तश्शिवोऽपि विधिवैभवात् । मां त्यक्त्वा भस्मसात्कृत्य मन्मथं स जगाम ह

En esta misma vida, incluso Śiva—por la poderosa disposición del destino—me dejó a un lado; y, tras reducir a cenizas a Manmatha (Kāma), se marchó.

Verse 18

प्रयाते शंकरे तापोद्विजिताहं पितुर्गृहात् । आगता तपसे विप्र सुदृढा स्वर्णदीतटे

Cuando Śaṅkara partió, yo—turbada por el ardor del dolor de la separación—dejé la casa de mi padre. Oh brāhmaṇa, firme en mi voto, llegué a la ribera del río Svarṇadī para practicar austeridades (tapas).

Verse 19

कृत्वा तपः कठोरं च सुचिरं प्राणवल्लभम् । न प्राप्याग्नौ विविक्षन्ती त्वं दृष्ट्वा संस्थिता क्षणम्

Habiendo realizado una penitencia austera—severa y prolongada, más querida que la propia vida—al no alcanzar tu anhelo, estabas por entrar en el fuego; pero al verte, me quedé inmóvil por un instante.

Verse 20

गच्छ त्वं प्रविशाम्यग्नौ शिवेनांगीकृता न हि । यत्र यत्र जनुर्लप्स्ये वरिष्यामि शिवं वरम्

«Vete tú. Yo entraré en el fuego, pues Śiva no me ha aceptado. En cualquier nacimiento que yo alcance, volveré a escoger a Śiva, el Esposo supremo, una vez más»

Verse 21

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पार्वती वह्नौ तत्पुरः प्रविवेश सा । निषिध्यमाना पुरतो ब्राह्मणेन पुनः पुनः

Brahmā dijo: Dicho esto, Pārvatī entró en el fuego justo ante él, aunque el brāhmaṇa que estaba delante la detenía una y otra vez.

Verse 22

वह्निप्रवेशं कुर्वत्याः पार्वत्यास्तत्प्रभावतः । बभूव तत्क्षणं सद्यो वह्नि श्चंदनपंकवत्

Cuando Pārvatī entró en el fuego, por el poder de su fulgor divino, en ese mismo instante el fuego se volvió como pasta fresca de sándalo: inofensivo y apacible.

Verse 23

क्षणं तदंतरे स्थित्वा ह्युत्पतंती दिवं द्विजः । पुनः पप्रच्छ सहसा विहसन्सुतनुं शिवः

Tras permanecer allí un instante, el dos veces nacido (brāhmaṇa) se elevó hacia los cielos. Entonces el Señor Śiva, sonriendo, volvió a interrogar de pronto a aquella doncella de bello cuerpo.

Verse 24

द्विज उवाच । अहो तपस्ते किं भद्रे न बुद्धं किंचिदेव हि । न दग्धो वह्निना देहो न च प्राप्तं मनीषितम्

El brāhmaṇa dijo: «¡Ay, señora auspiciosa! ¿Qué clase de austeridad es ésta? En verdad, nada se ha logrado. Tu cuerpo no ha sido quemado por el fuego, ni se ha alcanzado el fin deseado».

Verse 25

अतस्सत्यं निकामं वै वद देवि मनोरथम् । ममाग्रे विप्रवर्यस्य सर्वानंदप्रदस्य हि

Por ello, oh Devī, di la verdad sin reserva y declara el anhelo de tu corazón, aquí ante mí y ante este brāhmaṇa excelso, dispensador de toda dicha.

Verse 26

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे शिवाजटिलसंवादो नाम षड्विंशोध्यायः

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa—en la segunda Saṃhitā, la Rudra-saṃhitā, y en la tercera sección llamada Pārvatī-khaṇḍa—concluye el capítulo vigésimo sexto, titulado “El diálogo entre el Señor Śiva y el asceta Jaṭila”.

Verse 27

किमिच्छसि वरं देवि प्रष्टुमिच्छाम्यतः परम् । त्वय्येव तदसौ देवि फलं सर्वं प्रदृश्यते

“Oh Diosa, ¿qué don deseas? Quiero preguntar aún más. Pues, oh Devī, en ti sola se manifiesta ese fruto—en verdad, todo resultado.”

Verse 28

परार्थे च तपश्चेद्वै तिष्ठेत्तु तप एव तत् । रत्नं हस्ते समादाय हित्वा काचस्तु संचितः

Si la austeridad se emprende por causa de otro (es decir, por ganancia mundana o para complacer a los demás), entonces queda como mero “tapas”: se pierde su fruto más alto; es como tener en la mano una joya preciosa y, sin embargo, desecharla para recoger con esmero trozos de vidrio.

Verse 29

ईदृशं तव सौंदर्यं कथं व्यर्थीकृतं त्वया । हित्वा वस्त्राण्यनेकानि चर्मादि च धृतं त्वया

“Tu hermosura es tal; ¿cómo la has vuelto inútil? Abandonando muchas vestiduras finas, te has puesto pieles y cosas semejantes.”

Verse 30

तत्सर्वं कारणं ब्रूहि तपसस्त्वस्य सत्यतः । तच्छ्रुत्वा विप्रवर्योऽहं यथा हर्षमावाप्नुयाम्

Dime con veracidad la razón completa de esta austeridad (tapas) tuya. Al oírla, yo—el mejor entre los nacidos dos veces—podré alcanzar el gozo verdadero y la dicha íntima del corazón.

Verse 31

ब्रह्मोवाच । इति पृष्टा तदा तेन सखीं प्रैरयताम्बिका । तन्मुखेनैव तत्सर्वं कथयामास सुव्रता

Brahmā dijo: Así, preguntada por él en aquel momento, Ambikā incitó a su compañera. Y por la boca de ella misma, aquella dama de votos virtuosos relató todo el suceso.

Verse 32

तया च प्रेरिता तत्र पार्वत्या विजयाभिधा । प्राणप्रिया सुव्रतज्ञा सखी जटिलमब्रवीत्

Impulsada allí por Pārvatī, su amiga llamada Vijayā—amada como la propia vida y versada en los votos sagrados—habló a Jaṭila.

Verse 33

सख्युवाच । शृणु साधो प्रवक्ष्यामि पार्वतीचरितं परम् । हेतुं च तपसस्सर्वं यदि त्वं श्रोतुमिच्छसि

La amiga dijo: «Escucha, oh hombre virtuoso. Te relataré la suprema historia de Pārvatī, y también la causa entera de sus austeridades—si deseas oírla».

Verse 34

सखा मे गिरिराजस्य सुतेयं हिमभूभृतः । ख्याता वै पार्वती नाम्ना सा कालीति च मेनका

«El Himālaya, rey de las montañas (Girirāja), es mi amigo; y su hija es en verdad ésta. Es célebre con el nombre de Pārvatī; y Menakā (su madre) también la llama Kālī.»

Verse 35

ऊढेयं न च केनापि न वाञ्छति शिवात्परम् । त्रीणि वर्षसहस्राणि तपश्चरणसाधिनी

No debía ser dada en matrimonio a nadie, pues no deseaba a nadie más alto que Śiva. Firme en la práctica de la austeridad (tapas), realizó penitencia durante tres mil años.

Verse 36

तदर्थं मेऽनया सख्या प्रारब्धं तप ईदृशम् । तदत्र कारणं वक्ष्ये शृणु साधो द्विजोत्तम

«Por ese mismo propósito, amiga mía, he emprendido esta clase de austeridad. Ahora te diré aquí la causa—escucha, oh virtuoso, el mejor entre los dos veces nacidos.»

Verse 37

हित्वेन्द्रप्रमुखान्देवान् हरिं ब्रह्माणमेव च । पतिं पिनाकपाणिं वै प्राप्नुमिच्छति पार्वती

Dejando de lado incluso a los dioses principales—Indra y los demás—junto con Hari (Viṣṇu) y Brahmā, Pārvatī anhela alcanzar por esposo a Pinākapāṇi, el Señor Śiva, portador del arco Pināka.

Verse 38

इयं सखी मदीया वै वृक्षानारोप यत्पुरा । तेषु सर्वेषु संजातं फलपुष्पादिकं द्विज

«Esta compañera mía, en verdad, hace mucho plantó aquellos árboles. Oh dos veces nacido, en todos ellos han brotado frutos, flores y cosas semejantes.»

Verse 39

रूपसार्थाय जनककुलालंकरणाय च । समुद्दिश्य महेशानं कामस्यानुग्रहाय च

Con la mira puesta en alcanzar la belleza perfecta y en ser ornamento del linaje de su padre, ella contempló a Maheśāna (el Señor Śiva); y asimismo, para otorgar gracia a Kāma, el dios del deseo.

Verse 40

मत्सखी नारदोपदेशात्तपस्तपति दारुणम् । मनोरथः कुतस्तस्या न फलिष्यति तापस

Oh asceta, mi compañera—aleccionada por Nārada—practica austeridades severas. ¿Cómo podría no dar fruto su anhelo más querido?

Verse 41

यत्ते पृष्टं द्विजश्रेष्ठ मत्सख्या मनसीप्सितम् । मया ख्यातं च तत्प्रीत्या किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

Oh el mejor de los dos veces nacidos, cuanto preguntaste—lo que mi amiga anhelaba en su corazón—te lo he explicado con gusto y afecto. ¿Qué más deseas oír?

Verse 42

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा विजयाया यथार्थतः । मुने स जटिलो रुद्रो विहसन्वाक्यमब्रवीत्

Dijo Brahmā: Oh sabio, al oír las palabras de Vijaya tal como fueron dichas, aquel Rudra de cabellera enmarañada sonrió y respondió.

Verse 43

जटिल उवाच । सख्येदं कथितं तत्र परिहासोनुमीयते । यथार्थं चेत्तदा देवी स्वमुखेनाभिभाषताम्

Dijo Jaṭila: «Amiga, por lo dicho aquí parece ser sólo una burla. Pero si es verdad, que la Diosa lo declare ella misma con su propia boca».

Verse 44

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ते च तदा तेन जटिलेन द्विजन्मना । उवाच पार्वती देवी स्वमुखेनैव तं द्विजम्

Dijo Brahmā: Cuando aquel brāhmaṇa de cabellera enmarañada habló así, la Diosa Pārvatī respondió a ese dos veces nacido con sus propias palabras.