Gautama–Ahalyā-Upākhyāna: Durbhikṣa, Tapas, and Varuṇa’s Boon (गौतमाहल्योपाख्यानम्)

Verse 1

सूत उवाच । श्रूयतामृषयः श्रेष्ठाः कथां पापप्रणाशिनीम् । कथयामि यथा व्यासात्सद्गुरोश्च श्रुता मया

Dijo Sūta: «Escuchad, oh excelsos ṛṣis, este relato sagrado que destruye el pecado. Lo narraré tal como lo oí de Vyāsa y de mi verdadero Gurú»।

Verse 2

पुरा ऋषिवरश्चासीद्गौतमो नाम विश्रुतः । अहल्या नाम तस्यासीत्पत्नी परमधार्मिकी

En tiempos antiguos hubo un sabio eminente, célebre con el nombre de Gautama. Su esposa se llamaba Ahalyā, supremamente justa y plenamente entregada al dharma.

Verse 3

दक्षिणस्यां दिशि हि यो गिरिर्ब्रह्मेति संज्ञकः । तत्र तेन तपस्तप्तं वर्षाणाम युतं तथा

En verdad, hacia el sur hay una montaña conocida con el nombre de «Brahma». Allí, se dice, él practicó austeridades (tapas) durante diez mil años.

Verse 4

कदाचिच्च ह्यनावृष्टिरभवत्तत्र सुव्रताः । वर्षाणां च शतं रौद्री लोका दुःखमुपागताः

En cierta ocasión, oh vosotros de nobles votos, se desató allí una terrible sequía; y durante cien años completos los mundos cayeron en el sufrimiento.

Verse 5

आर्द्रं च पल्लवं न स्म दृश्यते पृथिवीतले । कुतो जलं विदृश्येत जीवानां प्राणधारकम्

Sobre la faz de la tierra no se ve ni siquiera un tierno brote húmedo. ¿Cómo, entonces, podría hallarse el agua, sostén mismo del aliento vital de los seres?

Verse 6

गौतमोऽपि स्वयं तत्र वरुणार्थे तपश्शुभम् । चकार चैव षण्मासं प्राणायामपरायणः

Allí, el propio Gautama emprendió una austeridad auspiciosa por causa de Varuṇa; y durante seis meses permaneció enteramente consagrado a la práctica del prāṇāyāma, la disciplina del aliento.

Verse 7

तां दृष्ट्वा चर्षयो विप्राः प्राणायामपरायणाः । ध्यानेन च तदा केचित्कालं निन्युस्सुदारुणम्

Al contemplar aquella manifestación sobrecogedora, los rishis brahmanes, entregados a la disciplina del prāṇāyāma, y algunos de ellos a la meditación profunda, atravesaron aquel tiempo sumamente terrible mediante firme absorción yóguica, manteniendo la mente en Śiva.

Verse 9

ततश्च वरुणस्तस्मै वरं दातुं समागताः । प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूहि ददामि च वचोऽब्रवीत्

Entonces Varuṇa acudió a él para concederle una gracia y dijo: «Estoy complacido. Dime el don que deseas; te lo otorgaré», así habló.

Verse 10

ततश्च गौतमस्तं वै वृष्टिं च प्रार्थयत्तदा । ततस्स वरुणस्तं वै प्रत्युवाच मुनिं द्विजाः

Entonces Gautama le suplicó la lluvia. En seguida Varuṇa respondió a aquel sabio—oh, los dos veces nacidos—atendiendo a su ruego.

Verse 11

वरुण उवाच । देवाज्ञां च समुल्लंघ्य कथं कुर्यामहं च ताम् । अन्यत्प्रार्थय सुज्ञोऽसि यदहं करवाणि ते

Varuṇa dijo: «¿Cómo podría yo hacerlo, transgrediendo el mandato de los dioses? Pide otra cosa. Eres sabio: dime qué debo hacer por ti».

Verse 12

सूत उवाच । इत्येतद्वचनं तस्य वरुणस्य महात्मनः । परोपकारी तच्छुत्वा गोतमो वाक्यमब्रवीत

Sūta dijo: Al oír estas palabras del magnánimo Varuṇa, el benéfico sabio Gautama, siempre atento al bien ajeno, habló en respuesta.

Verse 13

गौतम उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरो मम । यदहं प्रार्थयाम्यद्य कर्तव्यं हि त्वया तथा

Dijo Gautama: «Oh Señor de los dioses, si estás complacido—y si ha de concedérseme un don—entonces, aquello mismo que hoy suplico, eso has de realizarlo conforme a mi ruego».

Verse 14

यतस्त्वं जलराशीशस्तस्माद्देयं जलं मम । अक्षयं सर्वदेवेश दिव्यं नित्यफलप्रदम्

Puesto que Tú eres el Señor de las aguas oceánicas, por ello te ofrezco esta agua. Oh Señor de todos los dioses, que esta ofrenda divina sea inagotable y otorgue fruto perenne, sin cesar.

Verse 15

सूत उवाच । इति संप्रार्थितस्तेन वरुणो गौतमेन वै । उवाच वचनं तस्मै गर्तश्च क्रियतां त्वया

Dijo Sūta: Así, suplicado con fervor por Gautama, Varuṇa le habló y dijo: «Por tanto, haz tú un hoyo (garta)».

Verse 16

इत्युक्ते च कृतस्तेन गर्त्तो हस्तप्रमाणतः । जलेन पूरितस्तेन दिव्येन वरुणेन सः

Dicho esto, él cavó un hoyo de la medida de un codo. Luego lo llenó con agua divina, consagrada por Varuṇa.

Verse 17

अथोवाच मुनिं देवो वरुणो हि जलाधिपः । गौतमं मुनिशार्दूलं परोपकृतिशालिनम्

Entonces Varuṇa, el dios, Señor de las aguas, se dirigió al sabio Gautama—el más excelso entre los videntes, tigre entre los munis—rico en la virtud de obrar por el bien ajeno.

Verse 18

वरुण उवाच । अक्षय्यं च जलं तेऽस्तु तीर्थभूतं महामुने । तव नाम्ना च विख्यातं क्षितावेतद्भविष्यति

Varuṇa dijo: «Oh gran sabio, que esta agua tuya sea inagotable y se convierta en un tīrtha, un vado sagrado. En la tierra, este lugar será célebre por tu propio nombre».

Verse 19

अत्र दत्तं हुतं तप्तं सुराणां यजनं कृतम् । पितॄणां च कृतं श्राद्धं सर्वमेवाक्षयं भवेत्

Aquí, todo lo que se da en caridad, lo que se ofrece en el fuego sagrado o lo que se practica como austeridad; toda adoración ritual a los dioses; y todo śrāddha realizado para los antepasados—todo ello se vuelve akṣaya, de mérito imperecedero.

Verse 20

सूत उवाच । इत्युक्तांतर्द्दधे देवस्स्तुतस्तेन महर्षिणा । गौतमोऽपि सुखं प्राप कृत्वान्योपकृतिं मुनिः

Sūta dijo: Habiendo hablado así, el Deva—alabado por aquel gran sabio—desapareció de la vista. Y el sabio Gautama también alcanzó la dicha, pues había prestado un benéfico servicio a otro.

Verse 21

मद्दत्तो ह्याश्रयः पुंसां महत्त्वायोपजायते । महांतस्तत्स्वरूपं च पश्यंति नेतरेऽशुभाः

En verdad, el amparo que Yo concedo a los hombres los hace alcanzar la auténtica grandeza. Los magnánimos perciben esa misma esencia, pero los de disposición impura no la ven.

Verse 22

यादृङ्नरं च सेवेत तादृशं फलमश्नुते । महतस्सेवयोच्च त्वं क्षुद्रस्य क्षुद्रतां तथा

Según a quién elija uno servir, así será el fruto que llegue a disfrutar. Sirviendo a los grandes, uno se eleva a la grandeza; sirviendo a los mezquinos, uno se vuelve mezquino igualmente.

Verse 23

सिंहस्य मंदिरे सेवा मुक्ताफलकरी मता । शृगालमंदिरे सेवा त्वस्थिलाभकरी स्मृता

El servicio prestado en la morada del león se considera que otorga el fruto de las perlas; pero el servicio en la morada del chacal se recuerda como aquel que sólo produce la ganancia de meros huesos.

Verse 24

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसं हितायां त्र्यंबकेश्वरमाहात्म्ये गौतमप्रभाववर्णनं नाम चतुर्विशोऽध्यायः

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa—en la Cuarta Saṃhitā (Koṭirudra), en la sección sobre la Gloria de Tryambakeśvara—concluye el capítulo vigésimo cuarto, titulado “Descripción del poder espiritual y la grandeza de Gautama”.

Verse 25

वृक्षाश्च हाटकं चैव चंदनं चेक्षुकस्तथा । एते भुवि परार्थे च दक्षा एवं न केचन

“Los árboles, el oro, el sándalo y la caña de azúcar: tales cosas en este mundo pueden, en verdad, servir al bien de los demás; pero son muy raros quienes poseen la capacidad de obrar con ese propósito desinteresado.”

Verse 26

दयालुरमदस्पर्श उपकारी जितेन्द्रियः । एतैश्च पुण्यस्तम्भैस्तु चतुर्भिर्धार्य्यते मही

Compasivo, no tocado por la embriaguez ni por el orgullo, benefactor de los demás y dueño de sus sentidos: por estos cuatro pilares del mérito se sostiene, en verdad, la tierra.

Verse 27

ततश्च गौतमस्तत्र जलं प्राप्य सुदुर्लभम् । नित्यनैमित्तिकं कर्म चकार विधिवत्तदा

Entonces Gautama, tras obtener allí aquella agua sumamente difícil de hallar, realizó debidamente en ese momento los ritos diarios y los ritos ocasionales conforme a la prescripción.

Verse 28

ततो व्रीहीन्यवांश्चैव नीवारानप्यनेकधा । वापयामास तत्रैव हवनार्थं मुनीश्वरः

Entonces el gran sabio hizo sembrar allí mismo arroz, cebada y muchas clases de granos silvestres (nīvāra), para la celebración del homa, la ofrenda sagrada al fuego.

Verse 29

धान्यानि विविधानीह वृक्षाश्च विविधास्तथा । पुष्पाणि च फलान्येव ह्यासंस्तत्रायनेकशः

Allí, en aquel lugar sagrado, había granos de muchas clases, árboles de diversas especies; y también flores y frutos en abundancia, por doquier, de incontables maneras.

Verse 30

तच्छुत्वा ऋषयश्चान्ये तत्राया तास्सहस्रशः । पशवः पक्षिणश्चान्ये जीवाश्च बहवोऽगमन्

Al oírlo, muchos otros sabios acudieron allí por millares. También llegaron animales y aves, y muchos otros seres vivientes.

Verse 31

तद्वनं सुन्दरं ह्यासीत्पृथिव्यां मंडले परम् । तदक्षयकरायोगादनावृष्टिर्न दुःखदा

Aquel bosque era en verdad hermosísimo, supremo en el ámbito de la tierra. Y, por estar dotado de un poder inagotable que otorga prosperidad, aun la falta de lluvia no se volvía allí causa de sufrimiento.

Verse 32

ऋषयोऽपि वने तत्र शुभकर्मपरायणाः । वासं चक्रुरनेके च शिष्यभार्य्यासुतान्विताः

Allí, en aquel bosque, también los ṛṣis—entregados a ritos y disciplinas auspiciosas—establecieron su morada; y muchos vivieron allí acompañados de sus discípulos, esposas e hijos.

Verse 33

धान्या नि वापयामासुः कालक्रमणहेतवे । आनंदस्तद्वने ह्यासीत्प्रभावाद्गौतमस्य च

Allí sembraron granos para señalar el transcurrir del tiempo. En aquel bosque, en verdad, había gozo—también por la potencia espiritual del sabio Gautama.