अवंतीस्थ-ब्राह्मणकथा तथा तृतीय-ज्योतिर्लिङ्गोपाख्यान-प्रस्तावना (Avanti Brahmin Narrative and Prelude to the Third Jyotirliṅga)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूत सर्वं विजानासि वस्तु व्यास प्रसादतः । ज्योतिषां च कथां श्रुत्वा तृप्तिर्नैव प्रजायते

Los sabios dijeron: «Oh Sūta, por la gracia de Vyāsa conoces toda cosa en su verdad. Y, sin embargo, aun después de oír el relato sagrado de los Jyoti (los Jyotirliṅga), no nace en nosotros satisfacción alguna».

Verse 2

तस्मात्त्वं हि विशेषेण कृपां कृत्वातुलां प्रभो । ज्योतिर्लिंगं तृतीयं च कथय त्वं हि नोऽधुना

Por ello, oh Señor, sé especialmente benévolo—mostrando tu compasión incomparable—y ahora cuéntanos acerca del tercer Jyotirliṅga.

Verse 3

सूत उवाच । धन्योऽहं कृतकृत्योऽहं श्रीमतां भवतां यदि । गतश्च संगमं विप्रा धन्या वै साधुसंगतिः

Dijo Sūta: «Dichoso soy; cumplida está mi vida, pues he alcanzado comunión con vosotros, ilustres sabios brāhmaṇas. En verdad, la compañía de los santos es en sí misma una bendición».

Verse 4

अतो मत्वा स्वभाग्यं हि कथयिष्यामि पावनीम् । पापप्रणाशिनीं दिव्यां कथां च शृणुतादरात्

Por ello, teniendo en cuenta vuestra buena fortuna, narraré este relato purificador—divino y destructor de los pecados. Escuchad esta historia sagrada con reverente atención.

Verse 5

अवंती नगरी रम्या मुक्तिदा सर्वदेहिनाम् । शिवप्रिया महापुण्या वर्तते लोकपावनी

La hermosa ciudad de Avantī concede la liberación a todos los seres encarnados. Amada por Śiva y colmada de supremo mérito, permanece como purificadora de los mundos.

Verse 6

तत्रासीद्बाह्मणश्रेष्ठश्शुभकर्मपरायणः । वेदाध्ययनकर्त्ता च वेदकर्मरतस्सदा

Allí vivía un brāhmaṇa eminente, entregado a las obras auspiciosas. Estudiaba con diligencia los Vedas y estaba siempre dedicado a los ritos védicos.

Verse 7

अग्न्याधानसमायुक्तश्शिवपूजारतस्सदा । पार्थिवीं प्रत्यहं मूर्तिं पूजयामास वै द्विजः

Dotado del rito de sostener los fuegos sagrados (agnyādhāna) y siempre entregado al culto de Śiva, aquel brāhmaṇa dos veces nacido veneraba cada día una forma de tierra (pārthiva-mūrti) como soporte de la presencia de Śiva.

Verse 8

सर्वकर्मफलं प्राप्य द्विजो वेदप्रियस्सदा । सतां गतिं समालेभे सम्यग्ज्ञानपरायणः

Habiendo obtenido el fruto de todas las obras justas, el dos veces nacido—siempre amante de los Vedas—alcanzó la senda bienaventurada de los santos, plenamente consagrado al recto conocimiento que conduce a la realización de Śiva.

Verse 9

तत्पुत्रास्तादृशाश्चासंश्चत्वारो मुनिसत्तमाः । शिवपूजारता नित्यं पित्रोरनवमास्सदा

Sus hijos también eran de la misma índole: cuatro sabios eminentes, siempre entregados al culto del Señor Śiva, y en todo momento obedientes y reverentes con sus padres.

Verse 10

देवप्रियश्च तज्ज्येष्ठः प्रियमेधास्ततः परम् । तृतीयस्तु कृतो नाम धर्मवाही च सुव्रतः

Entre ellos, el mayor se llamaba Devapriya; después venía Priyamedhā. El tercero fue llamado Kṛta—recto en su conducta—portador y sostenedor del dharma, firme en sus votos sagrados.

Verse 11

तेषां पुण्यप्रतापाच्च पृथिव्यां सुखमैधत । शुक्लपक्षे यथा चन्द्रो वर्द्धते च निरंतरम्

Por el resplandeciente poder de su mérito acumulado, la dicha floreció sobre la tierra; como la luna, en la quincena luminosa (śukla-pakṣa), que crece sin cesar y sin interrupción.

Verse 12

तथा तेषां गुणास्तत्र वर्द्धन्ते स्म सुखावहाः । ब्रह्मतेजोमयी सा वै नगरी चाभवत्तदा

Así, en aquel lugar, sus cualidades auspiciosas siguieron acrecentándose, otorgándoles sosiego espiritual y bienestar; y entonces la ciudad misma quedó colmada del resplandor de Brahman, refulgente con sagrada luminosidad.

Verse 13

एतस्मिन्नन्तरे तत्र यज्जातं वृत्तमुत्तमम् । श्रूयतां तद्द्विजश्रेष्ठाः कथयामि यथाश्रुतम्

Entretanto, allí ocurrió un suceso excelentísimo. Oh los mejores de los dos veces nacidos, escuchad: lo narraré fielmente tal como lo he oído.

Verse 14

पर्वते रत्नमाले च दूषणाख्यो महासुरः । बलवान्दैत्यराजश्च धर्मद्वेषी निरन्तरम्

En el monte Ratnamālā habitaba un gran asura llamado Dūṣaṇa: poderoso, rey entre los daityas, y enemigo perpetuo del dharma.

Verse 15

ब्रह्मणो वरदानाच्च जगतुच्छीचकार ह । देवा पराजितास्तेन स्थानान्निस्सारितास्तथा

Fortalecido por el don concedido por Brahmā, sumió a los mundos en la conmoción. Por él los dioses fueron vencidos y asimismo expulsados de sus moradas celestiales.

Verse 16

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां महाकालज्योतिर्लिंगमाहात्म्यवर्णनं नाम षोडशोऽध्यायः

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa, en la cuarta (Koṭirudra) Saṃhitā, concluye el capítulo decimosexto titulado “Descripción de la gloria del Jyotirliṅga de Mahākāla”.

Verse 17

यावंतो वेदधर्माश्च तावंतो दूरतः कृताः । तीर्थेतीर्थे तथा क्षेत्रे धर्मो नीतश्च दूरतः

Todos los deberes prescritos por los Vedas fueron arrojados lejos; y de peregrinación en peregrinación, de región sagrada en región sagrada, la misma rectitud fue expulsada a lo lejos.

Verse 18

अवंती नगरी रम्या तत्रैका दृश्यते पुनः । इत्थं विचार्य तेनैव यत्कृतं श्रूयतां हि तत्

“Avantī es una ciudad deleitosa; allí, en verdad, vuelve a verse una cierta presencia sagrada. Habiendo reflexionado así, escuchad ahora lo que él hizo.”

Verse 19

बहुसैन्यसमायुक्तो दूषणस्स महासुरः । तत्रस्थान्ब्रह्मणान्सर्वानुद्दिश्य समुपाययौ

El gran asura Dūṣaṇa, acompañado por un vasto ejército, avanzó hasta allí, fijando su propósito en todos los brāhmaṇas que moraban en aquel lugar.

Verse 20

तत्रागत्य स दैत्येन्द्रश्चतुरो दैत्यसत्तमान् । प्रोवाचाहूय वचनं विप्र द्रोही महाखलः

Al llegar allí, el señor de los Daityas —sumamente perverso y enemigo de los brāhmaṇas— convocó a cuatro de los más eminentes Daityas y les dirigió la palabra.

Verse 21

दैत्य उवाच । किमेते ब्राह्मणा दुष्टा न कुर्वंति वचो मम । वेदधर्मरता एते सर्वे दंड्या मते मम

Dijo el Daitya: «¿Por qué estos brāhmaṇas malvados no cumplen mi mandato? Puesto que están entregados al dharma de los Vedas, a mi juicio todos merecen castigo».

Verse 22

सर्वे देवा मया लोके राजानश्च पराजिताः । वशे किं ब्राह्मणाश्शक्या न कर्तुं दैत्यसत्तमाः

«A todos los dioses de este mundo —y aun a los reyes— los he derrotado. Oh el mejor de los Daityas, ¿qué hay que no pueda hacerse? ¿Acaso no pueden también los brāhmaṇas ser puestos bajo control?»

Verse 23

यदि जीवितुमिच्छा स्यात्तदा धर्मं शिवस्य च । वेदानां परमं धर्मं त्यक्त्वा सुखसुभागिनः

«Si alguien desea de veras vivir bien y con sentido, debe seguir el Dharma del Señor Śiva. Quienes abandonan el Dharma supremo enseñado por los Vedas se vuelven meros buscadores de comodidad y fortuna mundana.»

Verse 24

अन्यथा जीवने तेषां संशयश्च भविष्यति । इति सत्यं मया प्रोक्तं तत्कुरुध्वं विशंकिताः

De otro modo, surgirá sin duda la incertidumbre acerca de su propia supervivencia. Así he dicho la verdad; por tanto, hacedlo, oh vosotros que vaciláis.

Verse 25

सूत उवाच । इति निश्चित्य ते दैत्याश्चत्वारः पावका इव । चतुर्दिक्षु तदा जाताः प्रलये च यथा पुरा

Dijo Sūta: «Habiendo así resuelto, aquellos cuatro Daityas—como fuegos llameantes—se extendieron entonces hacia las cuatro direcciones, tal como antaño en la disolución (pralaya).»

Verse 26

ते ब्राह्मणास्तथा श्रुत्वा दैत्यानामुद्यमं तदा । न दुःखं लेभिरे तत्र शिवध्यान परायणाः

Al oír entonces el empeño agresivo de los Daityas, aquellos brāhmaṇas—consagrados a la meditación en Śiva—no sintieron tristeza en aquel lugar.

Verse 27

धैर्यं समाश्रितास्ते च रेखामात्रं तदा द्विजाः । न चेलुः परमध्यानाद्वराकाः के शिवाग्रतः

Entonces aquellos sabios brāhmaṇa, amparados en una firme entereza, quedaron como simples trazos—sin moverse. Pobres almas, absortas en la más alta meditación, no se agitaron en absoluto ante la presencia misma de Śiva.

Verse 28

एतस्मिन्नन्तरे तैस्तु व्याप्तासीन्नगरी शुभा । लोकाश्च पीडितास्तैस्तु ब्राह्मणान्समुपाययुः

Entretanto, aquella ciudad auspiciosa quedó invadida por ellos. Hostigados y afligidos por esos opresores, los habitantes acudieron a los brāhmanes en busca de amparo y consejo, procurando el medio justo por el cual, mediante el dharma y la devoción al Señor Śiva, pudiera obtenerse protección.

Verse 29

लोका ऊचुः । स्वामिनः किं च कर्त्तव्यं दुष्टाश्च समुपागताः । हिंसिता बहवो लोका आगताश्च समीपतः

El pueblo dijo: «Oh señor, ¿qué debe hacerse ahora? Han llegado hombres malvados. Muchos han sido heridos, y ya se han acercado hasta aquí».

Verse 30

सूत उवाच । तेषामिति वचश्श्रुत्वा वेदप्रियसुताश्च ते । समूचुर्ब्राह्मणास्तान्वै विश्वस्ताश्शंकरे सदा

Dijo Sūta: Al oír aquellas palabras, los hijos de Vedapriya—esos brāhmaṇas que siempre confían en Śaṅkara—les respondieron.

Verse 31

ब्राह्मणा ऊचुः । श्रूयतां विद्यते नैव बलं दुष्टभयावहम् । न शस्त्राणि तथा संति यच्च ते विमुखाः पुनः

Los brāhmaṇas dijeron: «Escuchad: aquí no hay en verdad fuerza alguna que infunda temor a los malvados. Tampoco poseemos tales armas; y, además, quienes estaban de vuestro lado se han vuelto a apartar de vosotros».

Verse 32

सामान्यस्यापमानो नो ह्याश्रयस्य भवेदिह । पुनश्च किं समर्थस्य शिवस्येह भविष्यति

Aquí, el ultraje a una persona común puede, en verdad, dañar a quien depende de ella; pero ¿qué podría suceder aquí al Señor Śiva, plenamente capaz de todo?

Verse 33

शिवो रक्षां करोत्वद्यासुराणां भयतः प्रभुः । नान्यथा शरणं लोके भक्तवत्सलतश्शिवात्

Que el Señor Śiva, el Soberano supremo, os proteja hoy del temor a los asuras. En este mundo no hay otro refugio—por su ternura hacia los devotos—fuera de Śiva.

Verse 34

सूत उवाच । इति धैर्यं समास्थाय समर्चां पार्थिवस्य च । कृत्वा ते च द्विजाः सम्यक्स्थिता ध्यानपरायणाः । दृष्टा दैत्येन तावच्च ते विप्रास्सबलेन हि

Dijo Sūta: «Así, recobrando el ánimo y realizando debidamente la adoración de la forma terrenal (pārthiva), aquellos brāhmaṇas, los dos veces nacidos, permanecieron firmes, entregados por completo a la meditación. Pero en ese mismo instante fueron vistos por el daitya, que venía con sus fuerzas.»

Verse 35

दूषणेन वचः प्रोक्तं हन्यतां वध्यतामिति । तच्छ्रुतं तैस्तदा नैव दैत्यप्रोक्तं वचो द्विजैः । वेदप्रियसुतैश्शंभोर्ध्यानमार्गपरायणैः

Con malicia pronunció: «¡Golpeadlos, matadlos!». Pero al oír esas palabras, los dos veces nacidos, hijos de Vedapriya—devotos de Śambhu y firmes en la senda de la meditación—no aceptaron en absoluto la orden dicha por el demonio.

Verse 36

अथ यावत्स दुष्टात्मा हन्तुमैच्छद्द्विजांश्च तान् । तावच्च प्रार्थिवस्थाने गर्त्तं आसीत्सशब्दकः

Entonces, justo cuando aquel de alma perversa deseaba matar a esos brahmanes, en ese mismo instante apareció en el suelo un foso que resonaba con un estruendo.

Verse 37

गर्तात्ततस्समुत्पन्नः शिवो विकटरूपधृक् । महाकाल इति ख्यातो दुष्टहंता सतां गतिः

Entonces, de aquel foso surgió Śiva, portando una forma terrible. Fue conocido como Mahākāla: el aniquilador de los malvados y el refugio y meta última de los justos.

Verse 38

महाकालस्समुत्पन्नो दुष्टानां त्वादृशामहम् । खल त्वं ब्राह्मणानां हि समीपाद्दूरतो व्रज

«Yo soy Mahākāla, surgido para castigar a los malvados como tú. Oh vil, aléjate—apártate de la cercanía de los brāhmaṇas.»

Verse 39

इत्युक्त्वा हुंकृतेनैव भस्मसात्कृतवांस्तदा । दूषणं च महाकालः शंकरस्सबलं द्रुतम्

Dicho esto, Mahākāla Śaṅkara, con la sola exclamación de «huṃ», redujo al instante a Dūṣaṇa y a todas sus huestes a cenizas.

Verse 40

कियत्सैन्यं हतं तेन किंचित्सैन्यं पलायितम् । दूषणश्च हतस्तेन शिवेनेह परात्मना

Por Él, una gran parte del ejército fue abatida, y sólo una pequeña porción de las tropas huyó. También Dūṣaṇa fue muerto allí por ese Śiva—el Ser Supremo—que se manifestó en este lugar.

Verse 41

सूर्यं दृष्ट्वा यथा याति संक्षयं सर्वशस्तमः । तथैव च शिवं दृष्ट्वा तत्सैन्यं विननाश ह

Así como toda clase de oscuridad se desvanece al ver el sol, del mismo modo, al contemplar a Śiva, aquel ejército adversario pereció por completo.

Verse 42

देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात ह । देवास्समाययुस्सर्वे हरिब्रह्मादयस्तथा

Resonaron los tambores celestiales, y cayó una lluvia de flores. Entonces todos los dioses se congregaron allí—Viṣṇu, Brahmā y los demás—rindiendo honor a la auspiciosa manifestación del Señor.

Verse 43

भक्त्या प्रणम्य तं देवं शंकरं लोकशंकरम् । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैः कृतांजलिपुटा द्विजाः

Con devoción se postraron ante aquel Deva—Śaṅkara, bienhechor de los mundos—y los dos veces nacidos, con las manos unidas en añjali, lo alabaron con múltiples clases de himnos.

Verse 44

ब्राह्मणांश्च समाश्वास्य सुप्रसन्नश्शिवस्स्वयम् । वरं ब्रूतेति चोवाच महाकालो महेश्वरः

Tras reconfortar a los brāhmaṇas, Śiva mismo—plenamente complacido y benévolo—habló. Aquel Mahākāla, Maheśvara, dijo: «Hablad ahora; pedid un don».

Verse 45

तच्छ्रुत्वा ते द्विजास्सर्वे कृताञ्जलिपुटास्तदा । सुप्रणम्य शिवं भक्त्या प्रोचुस्संनतमस्तकाः

Al oír eso, todos aquellos sabios nacidos dos veces unieron sus palmas en reverencia. Inclinándose profundamente ante el Señor Shiva con devoción, con las cabezas humildemente bajas, hablaron.

Verse 46

द्विजा ऊचुः । महाकाल महादेव दुष्टदण्डकर प्रभो । मुक्तिं प्रयच्छ नश्शंभो संसारांबुधितश्शिव

Los nacidos dos veces dijeron: “¡Oh Mahakala, oh Mahadeva, oh Señor que castiga a los malvados! Oh Shambhu, concédenos la liberación; oh Shiva, (elévanos) del océano de la existencia mundana”.

Verse 47

अत्रैव लोकरक्षार्थं स्थातव्यं हि त्वया शिव । स्वदर्शकान्नराञ्छम्भो तारय त्वं सदा प्रभो

Oh Shiva, para la protección de los mundos debes permanecer aquí ciertamente. Oh Shambhu, oh Señor, cruza siempre (libera) a las personas que te contemplan (y vienen por tu darshana).

Verse 48

सूत उवाच । इत्युक्तस्तैश्शिवस्तत्र तस्थौ गर्ते सुशोभने । भक्तानां चैव रक्षार्थं दत्त्वा तेभ्यश्च सद्गतिम्

Sūta dijo: Así invocado por ellos, el Señor Śiva permaneció allí, en aquella hermosa hondonada, para proteger a Sus devotos, y les concedió la sadgati, la verdadera meta auspiciosa.

Verse 49

द्विजास्ते मुक्तिमापन्नाश्चतुर्द्दिक्षु शिवास्पदम् । क्रोशमात्रं तदा जातं लिंगरूपिण एव च

Aquellos dvijas alcanzaron la liberación, y en las cuatro direcciones apareció la morada de Śiva. Entonces también surgió una manifestación en forma de Liṅga, extendida hasta la medida de un krośa.

Verse 50

महाकालेश्वरो नाम शिवः ख्यातश्च भूतले । तं दृष्ट्वा न भवेत्स्वप्ने किंचिद्दुःखमपि द्विजाः

En la tierra, Śiva es célebre con el nombre de Mahākāleśvara. Oh, dos veces nacidos, al contemplarlo, ni siquiera en sueños surge la más leve tristeza.

Verse 51

यंयं काममपेक्ष्यैव तल्लिंगं भजते तु यः । तंतं काममवाप्नोति लभेन्मोक्षं परत्र च

Quien adore ese Liṅga con un deseo particular en el corazón, alcanza precisamente aquello que anhela; y en el más allá obtiene también la liberación (mokṣa).

Verse 52

एतत्सर्वं समाख्यातं महाकालस्य सुव्रताः । समुद्भवश्च माहात्म्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ

Oh, de nobles votos, he narrado por completo todo: tanto la manifestación como la gloria de Mahākāla. ¿Qué más deseáis escuchar?