व्यासशौनकादिसंवादः | Vyāsa–Śaunaka and the Sages: Opening Dialogue of the Kailāsa-saṃhitā

Verse 1

नमः शिवाय साम्बाय सगणाय ससूनवे । प्रधानपुरुषेशाय सर्गस्थितत्यन्तहेतवे

Saludo a Śiva—Sāmba, unido a Ambā (la Madre Divina), acompañado por sus gaṇas y por su hijo—Señor de Pradhāna (la Naturaleza primordial) y de Puruṣa (el espíritu consciente), causa suprema de la creación, la preservación y la disolución.

Verse 2

ऋषय ऊचुः । श्रुतोमासंहिता रम्या नानाख्यानसमन्विता । कैलाससंहिताम्ब्रूहि शिवतत्त्वविवर्द्धिनीम्

Los sabios dijeron: “Hemos escuchado la encantadora Śrutomā-saṃhitā, colmada de múltiples relatos sagrados. Ahora, expón la Kailāsa-saṃhitā, la que acrecienta la comprensión del Śiva-tattva, la verdadera realidad del Señor Śiva.”

Verse 3

व्यास उवाच । शृणुत प्रीतितो वत्साः कैलासाख्यां हि संहिताम् । शिवतत्त्वपरान्दिव्यां वक्ष्ये वः स्नेहतः पराम्

Vyāsa dijo: “Escuchad con gozo, hijos queridos, esta compilación llamada Kailāsa-saṃhitā. Divina y consagrada a la suprema verdad del Śiva-tattva, os la expondré con afecto, como la enseñanza más excelsa.”

Verse 4

हिमवच्छिखरे पूर्व्वं तपस्यन्तो महौजसः । वाराणसीङ्गन्तुकामा मुनयः कृतसम्विदः

Antaño, en las cumbres del Himalaya, sabios de gran esplendor se entregaban a las austeridades (tapas). Tras forjar entre sí una firme determinación, aquellos munis desearon partir hacia Vārāṇasī.

Verse 5

निर्गत्य तस्मात्सम्प्राप्य गिरेः काशीं समाहिताः । स्नातव्यमेवेति तदा ददृशुर्मणिकर्णिकाम्

Partiendo de aquel lugar, llegaron a Kāśī en la montaña, con la mente recogida. Con la firme resolución de que debían bañarse, entonces contemplaron Maṇikarṇikā, el sagrado lugar de ablución.

Verse 6

तत्र स्नात्वा सुसन्तप्य देवादीनथ जाह्नवीम् । दृष्ट्वा स्नात्वा मुनीशास्ते विश्वेशं त्रिदशेश्वरम्

Allí, tras bañarse y practicar con fervor la austeridad, los sabios contemplaron el río Jāhnavī (Gaṅgā), refugio incluso de los dioses. Luego de verla, se bañaron de nuevo y aquellos señores de los munis se acercaron a Viśveśa—Śiva, Señor de los mundos y soberano de los treinta y tres dioses.

Verse 7

नमस्कृत्याथ सम्पूज्य भक्त्या परमयान्विताः । शतरुद्रादिभिः स्तुत्वा स्तुतिभिर्व्वेदपारगाः

Luego, tras postrarse y rendirle culto como es debido, colmados de devoción suprema, aquellos sabios versados en los Vedas alabaron a Śiva con himnos como el Śatarudrīya y otras loas védicas.

Verse 8

आत्मानं मेनिरे सर्वे कृतार्था वयमित्युत । शिवप्रीत्या सुपूर्णार्थाश्शिवभक्तिरतास्सदा

Entonces todos se tuvieron por plenamente realizados, diciendo: «Hemos alcanzado nuestro propósito». Pues al complacer a Śiva, sus fines quedaron cumplidos por entero, y permanecieron siempre entregados a la Śiva-bhakti.

Verse 10

तस्मिन्नवसरे सूतं पञ्चक्रोशदिदृक्षया । गत्वा समागतं वीक्ष्य मुदा ते तं ववन्दिरे । सोपि विश्वेश्वरं साक्षाद्देवदेवमुमापतिम् । नमस्कृत्याथ तैस्साकम्मुक्तिमण्डपमाविशत्

En ese mismo momento llegó Sūta, deseoso de contemplar la región sagrada que se extiende por cinco krośas. Al verlo venir, ellos se inclinaron ante él con alegría. Sūta también, tras rendir homenaje a Viśveśvara, manifiesto Señor del universo, Dios de dioses y esposo de Umā, entró con ellos en el Mukti-maṇḍapa, el Salón de la Liberación.

Verse 11

तत्रासीनम्महात्मानं सूतम्पौराणिकोत्तमम् । अर्घ्यादिभिस्तदा सर्व्वे मुनयस्समुपाचरन्

Allí, sentado en la asamblea, estaba el magnánimo Sūta, el más excelso entre los narradores puránicos. Entonces todos los sabios se acercaron y lo honraron debidamente con ofrendas como el arghya y otros ritos de recepción reverente.

Verse 12

ततः सूतः प्रसन्नात्मा मुनीनालोक्य सुव्रतान् । पप्रच्छ कुशलान्तेपि प्रोचुः कुशलमात्मनः

Entonces Sūta, sereno de corazón, al ver a aquellos sabios de nobles votos, preguntó por su bienestar; y ellos también respondieron que se hallaban en paz y salud.

Verse 13

ते तु संहृष्टहृदयं ज्ञात्वा तं वै मुनीश्वराः । प्रणवार्थावगत्यर्थमूचुः प्रास्ताविकं वचः

Pero aquellos señores de los sabios, al percibir su íntima alegría, pronunciaron palabras introductorias para que se comprendiera debidamente el sentido del Praṇava (Oṃ).

Verse 14

मुनय ऊचुः । व्यासशिष्य महाभाग सूत पौराणिकोत्तम । धन्यस्त्वं शिवभक्तो हि सर्वविज्ञान सागरः

Dijeron los sabios: «Oh Sūta, afortunado discípulo de Vyāsa, el más excelso entre los narradores puránicos: bendito eres en verdad. Pues eres devoto de Śiva, un océano de toda ciencia sagrada».

Verse 15

भवन्तमेव भगवान्व्यासस्सर्वजगद्गुरुः । अभिषिच्य पुराणानां गुरुत्वे समयोजयत्

Bhagavān Vyāsa —preceptor del mundo entero— te consagró a ti solo y te estableció en la dignidad suprema entre los Purāṇa.

Verse 16

तस्मात्पौराणिकी विद्या भवतो हृदि संस्थिता । पुराणानि च सर्वाणि वेदार्थम्प्रवदन्ति हि

Por ello, la sabiduría puránica mora firmemente en tu corazón; pues en verdad todos los Purāṇa proclaman el sentido mismo de los Veda, revelándolo de modo comprensible y vivible, y conduciendo al alma hacia Śiva, el Pati Supremo.

Verse 17

वेदाः प्रणवसम्भूताः प्रणवार्थो महेश्वरः । अतो महेश्वरस्थानं त्वयि धिष्ण्यम्प्रतिष्ठितम्

Los Vedas nacen del Praṇava (Oṁ), y el sentido verdadero de ese Praṇava es el propio Maheśvara. Por ello, el asiento sagrado—la morada de Maheśvara—queda establecido en ti como su recinto consagrado.

Verse 18

त्वन्मुखाब्जपरिस्यन्दन्मकरंदे मनोहरम् । प्रणवार्थामृतं पीत्वा भविष्यामो गतज्वराः

Al beber el néctar del sentido del Praṇava (Oṁ)—dulce y cautivador como la miel que mana del loto de tu boca—quedaremos libres de la fiebre, y se aquietará por completo nuestro tormento interior.

Verse 19

विशेषतो गुरुस्त्वं हि नान्योऽस्माकं महामते । परं भावं महेशस्य परया कृपया वद

Oh magnánimo, tú eres en verdad nuestro único Gurú; no hay otro para nosotros. Por tu suprema compasión, dinos la realidad interior más alta de Maheśa (el Señor Śiva).

Verse 20

इति तेषां वचः श्रुत्वा सूतो व्यासप्रियस्सुधीः । गणेशं षण्मुखं साक्षान्महेशानं महेश्वरीम्

Al oír las palabras de aquellos sabios, Sūta—prudente y querido de Vyāsa—se inclinó primero con reverencia ante Gaṇeśa y Ṣaṇmukha, y luego ante el propio Maheśāna (el Señor Śiva) y ante Maheśvarī (la Diosa Pārvatī).

Verse 21

शिलादतनयं देवं नन्दीशं सुयशापतिम् । सनत्कुमारं व्यासं च प्रणिपत्येदमब्रवीत्

Tras postrarse, Sūta pronunció estas palabras, después de rendir homenaje al divino Nandīśa—hijo de Śilāda y señor de noble fama—junto con Sanatkumāra y Vyāsa.

Verse 22

सूत उवाच । साधुसाधु महाभागा मुनयः क्षीणकल्मषाः । मतिर्दृढतरा जाता दुर्लभा सापि दुष्कृताम्

Dijo Sūta: “¡Bien, bien hecho!, oh sabios de gran fortuna, munis cuyas impurezas se han consumido. En vosotros ha surgido una resolución espiritual más firme; tal comprensión constante es, en verdad, rara entre quienes están cargados de malas acciones.”

Verse 23

पाराशर्येण गुरुणा नैमिषारण्यवासिनाम् । मुनीनामुपदिष्टं यद्वक्ष्ये तन्मुनिपुंगवाः

Oh primeros entre los sabios, ahora expondré esa misma enseñanza que el venerable hijo de Parāśara, el maestro, impartió a los munis que moraban en Naimiṣāraṇya.

Verse 24

यस्य श्रवणमात्रेण शिवभक्तिर्भवेन्नृणाम् । सावधाना भवन्तोद्य शृण्वन्तु परया मुदा

Con solo escuchar este relato sagrado, nace en las personas la devoción al Señor Śiva. Por ello, estad hoy atentos y escuchad con gozo supremo.

Verse 25

स्वारोचिषेन्तरे पूर्वं तपस्यंतो दृढव्रताः । ऋषयो नैमिषारण्ये सर्वसिद्धनिषेविते

En la era antigua, durante el Manvantara de Svārociṣa, los sabios ṛṣi, firmes en sus votos, practicaban austeridades en el bosque de Naimiṣa, lugar sagrado frecuentado por todos los seres perfectos (siddha).

Verse 26

दीर्घसत्रं वितन्वन्तो रुद्रमध्वरनायकम् । प्रीणयन्तः परं भावमैश्वर्य्यं ज्ञातुमिच्छवः

Deseando conocer la soberanía suprema (aiśvarya), prolongaron un largo satra, poniendo a Rudra como Señor que preside el sacrificio; y, con el más alto bhāva devocional, procuraron complacerlo.

Verse 27

निवसन्ति स्म ते सर्वे व्यासदर्शनकांक्षिणः । शिवभक्तिरता नित्यं भस्मरुद्राक्षधारिणः

Todos moraban allí, anhelando el darśana de Vyāsa; siempre absortos en la bhakti a Śiva, llevaban continuamente bhasma (ceniza sagrada) y cuentas de Rudrākṣa.

Verse 28

तेषां भावं समालोक्य भगवान्बादरायणः । प्रादुर्बभूव सर्वात्मा पराशरतपःफलम्

Al contemplar la disposición interior de aquellos, el Bienaventurado Bādarāyaṇa—el Sí mismo que mora en todos—se manifestó; apareció como fruto de las austeridades de Parāśara.

Verse 29

तं दृष्ट्वा मुनयस्सर्वे प्रहृष्टवदनेक्षणाः । अभ्युत्थानादिभिस्सर्वैरुपचारैरुपाचरन्

Al verlo, todos los sabios—con rostro y mirada radiantes de júbilo—se levantaron y lo honraron con toda cortesía, comenzando por ponerse en pie para recibirlo y con otros servicios reverentes.

Verse 30

सत्कृत्य प्रददुस्तस्मै सौवर्णं विष्टरं शुभम् । सुखोपविष्टः स तदा तस्मिन्सौवर्णविष्टरे । प्राह गंभीरया वाचा पाराशर्य्यो महामुनिः

Tras rendirle el debido honor, le ofrecieron un asiento áureo y auspicioso. Sentado con sosiego en aquel trono de oro, el gran sabio Pārāśarya (Vyāsa) habló entonces con voz grave y serena.

Verse 31

व्यास उवाच । कुशलं किं नु युष्माकम्प्रब्रूतास्मिन्महामखे । अर्चितं किं नु युष्माभिस्सम्यगध्वरनायकः

Dijo Vyāsa: «Decidme: ¿estáis todos bien en este gran sacrificio? ¿Y ha sido debidamente adorado por vosotros el Señor, el Maestro que preside este rito sagrado?»

Verse 32

किमर्थमत्र युष्माभिरध्वरे परमेश्वरः । स्वर्चितो भक्तिभावेन साम्बस्संसारमोचकः

«¿Con qué propósito, en este sacrificio, habéis adorado al Supremo Señor—Sāmba (Śiva unido a Umā)—con espíritu de devoción, a Aquel que libera del saṃsāra?»

Verse 33

युष्मत्प्रवृत्तिर्मे भाति शुश्रूषा पूर्वमेव हि । परभावे महेशस्य मुक्तिहेतोश्शिवस्य च

Vuestra conducta presente me parece servicio y devoción atenta, existente ya desde nacimientos anteriores. Pues por esa devoción elevada hacia Maheśa—Śiva, causa misma de la liberación—se alcanza la emancipación.

Verse 34

एवमुक्ता मुनीन्द्रेण व्यासेनामिततेजसा । मुनयो नैमिषारण्यवासिनः परमौजसः

Así, al ser interpelados por el señor entre los sabios—Vyāsa, de esplendor espiritual inconmensurable—los sabios de suprema energía que moraban en Naimiṣāraṇya escucharon atentamente y se dispusieron a responder.

Verse 35

प्रणिपत्य महात्मानं पाराशशर्य्यं महामुनिम् । शिवानुरागसंहृष्टमानसं च तमब्रुवन्

Postrándose con reverencia ante aquel gran sabio de alma excelsa, el poderoso vidente Pārāśarya, cuyo corazón se regocijaba por el amor devocional a Śiva, entonces le hablaron.

Verse 36

मुनय ऊचुः । भगवन्मुनिशार्दूल साक्षान्नारायणांशज । कृपानिधे महाप्राज्ञ सर्वविद्याधिप प्रभो

Dijeron los sabios: «¡Oh venerable, tigre entre los ascetas, nacido manifiestamente de una porción de Nārāyaṇa! ¡Oh tesoro de compasión, oh grandemente sabio, oh Señor, soberano de todas las ciencias!»

Verse 37

त्वं हि सर्वजगद्भर्तुर्महा देवस्य वेधसः । साम्बस्य सगणस्यास्य प्रसादानां निधिस्स्वयम्

En verdad, tú mismo eres el tesoro de las gracias y dones de aquel Gran Dios—creador y sustentador de todo el universo—Śambhu, siempre acompañado por sus gaṇas.

Verse 38

त्वत्पादाब्जरसास्वादमधुपायितमानसाः । कृतार्था वयमद्यैव भवत्पादाब्जदर्शनात्

Nuestras mentes, embriagadas como miel al saborear el néctar de Tus pies de loto, quedan colmadas. En verdad, hoy mismo hemos alcanzado nuestro fin con solo contemplar Tus pies de loto.

Verse 39

त्वदीयचरणाम्भोजदर्शनं खलु पापिनाम् । दुर्लभं लब्धमस्माभिस्त्वस्मात्सुकृतिनो वयम्

En verdad, para los pecadores es difícil alcanzar la visión de Tus pies de loto. Sin embargo, nosotros la hemos obtenido; por ello, gracias a Ti, somos en verdad virtuosos y bendecidos.

Verse 40

अस्मिन्देशे महाभाग नैमिषारण्यसंज्ञके । दीर्घसत्रान्वितास्सर्वे प्रणवार्थप्रकाशकाः

Oh noble señor, en esta tierra llamada Naimiṣāraṇya, todos están entregados a largas sesiones de sacrificio, iluminando el sentido interior de la sílaba sagrada Oṁ (Praṇava).

Verse 41

श्रोतव्यः परमेशान इति कृत्वा विनिश्चिताः । परस्परं चिन्तयन्तः परं भावं महेशितु

Habiendo concluido con firmeza: «A Parameśāna, el Señor Supremo, ciertamente hay que escucharlo», reflexionaron juntos, contemplándose mutuamente el estado más alto y la intención interior de Mahādeva.

Verse 42

अज्ञातवन्त एवैते वयं तस्माद्भवान्प्रभो । छेत्तुमर्हति तान्सर्वान्संशयानल्पचेतसाम्

En verdad somos gentes sin comprensión auténtica; por ello, oh Señor, a ti te corresponde cortar todas estas dudas nuestras, nacidas en mentes de discernimiento limitado.

Verse 43

त्वदन्यः संशयस्यास्यच्छेत्ता न हि जगत्त्रये । तस्मादपारगंभीरव्यामोहाब्धौ निमज्जतः

Fuera de Ti, no hay nadie en los tres mundos que pueda cortar esta duda. Por eso yo, hundiéndome en el océano de la ilusión, sin orilla y de insondable hondura, me refugio en Ti.

Verse 44

तारयस्व शिवज्ञानपोतेनास्मान्दयानिधे । शिवसद्भक्तितत्त्वार्थं ज्ञातुं श्रद्धालवो वयम्

Oh océano de compasión, haznos cruzar en la barca del conocimiento de Śiva. Somos buscadores llenos de fe, anhelosos de conocer el sentido verdadero y el íntimo propósito de la devoción genuina a Śiva.

Verse 45

एवमभ्यर्थितस्त मुनिभिर्वेदपारगैः । सर्ववेदार्थविन्मुख्यः शुकतातो महामुनिः । वेदान्तसारसर्वस्वं प्रणवं परमेश्वरम्

Así, suplicado de este modo por los sabios que habían llegado a la otra orilla de los Vedas, el gran muni—padre de Śuka, el principal entre quienes conocen el sentido de todos los Vedas—comenzó a exponer el Praṇava: Parameśvara, el Señor supremo, quintaesencia y totalidad de la esencia del Vedānta.

Verse 46

ध्यात्वा हृत्कर्णिकामध्ये साम्बं संसारमोचकम् । प्रहृष्टमानसो भूत्वा व्याजहार महामुनि

Habiendo meditado en Sāmba—Śiva unido a Śakti—que mora en el loto del corazón, Libertador de las ataduras mundanas, el gran sabio, colmado de júbilo, comenzó a hablar.